more_horiz
Czapski

"Maluję, żeby pisać"

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2013 21:37
- Był jednym z najważniejszych świadków historii XX wieku i pisarzem. Jednocześnie, i to trochę zostało przysłonięte, był artystą należącym do najwybitniejszych twórców malarstwa europejskiego 2. połowy XX wieku – mówił na antenie Radia Wolna Europa Wojciech Karpiński.
Audio
  • Joanna Pollakówna: Czapski przede wszystkim był malarzem bardzo wielkiego kalibru. (PR, 12.01.2003)
  • Konstanty Jeleński: Kapiści zarzucali mu czasami brak jednolitego stylu. A styl Czapskiego to przeciwieństwo łatwej stylizacji. To, co jego spojrzenie przemienia w wizje, to czysta estetyka. (RWE, 18.03.1985)
  • Wojciech Karpiński: Był wielkim malarzem, zwłaszcza jako malarz krajobrazu. (RFI, 7.02.2003)
Stara kobieta, obraz Józefa Czapskiego z 1965 roku.
"Stara kobieta", obraz Józefa Czapskiego z 1965 roku.Foto: Muzeum Narodowego w Krakowie

Znowu widzę, oddycham oczami. Ale o co chodzi, jeszcze przed chwilą w kawiarni: noga kobiety i kawałek spódnicy w deseń. Noga splątana z nóżkami modern krzesła. Ta kobieta mnie wcale nie interesuje, ale tę pokręconą nogę razem z krzesłem muszę ja notować. Czekając znów na autobus: dom stary, czarny. Z szarymi smugami zamalowanych pęknięć z dużym afiszem o dwóch zieleniach i ciepłym brązie. Te dwa spojrzenia na nogę, na dom. (Józef Czapski, "Wyrwane strony")

Jak wspominał w rozmowie z Markiem Łatyńskim, od młodości myślał, że będzie malarzem, choć... nie wiadomo dlaczego. – Rysunki, które robiłem, były okropne, a moją pasją wówczas była muzyka, pracowałem na fortepianie, myślałem o karierze wirtuoza – mówił Józef Czapski, podkreślając jednak, że malarstwo wciąż w nim podskórnie tkwiło.

Pod koniec 1920 roku, mając za sobą krótki, bardzo znaczący epizod na froncie, Czapski zapisuje się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Tu studiuje pod kierunkiem Wojciecha Weissa, później zaś Józefa Pankiewicza (po latach nazwie go swoim mistrzem i poświęci mu osobną książkę). W 1923 roku zakłada, wraz ze współtowarzyszami ze studiów, grupę malarską zrzeszająca tak zwanych kapistów (nazwa od powstałego z myślą o wspólnym wyjeździe na studia do Paryża "Komitetu Paryskiego"). Jak zaznaczał, najważniejszymi twórcami w tej grupie byli Jan Cybis i Zygmunt Waliszewski.

Cel Komitetu został osiągnięty już w 1924 roku: po gorączkowym uzbieraniu niezbędnych funduszy ("organizowaliśmy idiotyczne bale, loterie obrazów") kapiści wyjechali do mitycznej stolicy światowej sztuki. – Była to wariacka wyprawa. Było nas kilkunastu, nie mieliśmy prawie pieniędzy, ja jeden mówiłem po francusku – wspomnał Czapski ten, jak to określił paradoksalnie, najtrudniejszy czas w swoim życiu.

Józef
Józef Czapski w grupie kapistów (J. Cybis, H. Rudzka-Cybisowa, T. Czyżewski, Z. Waliszewski, J. Czapski, A. Nacht, J. Jarema, S. Boraczok, T. Potworowski, J. Puget). Paryż 1925. Fot. Towarzystwo Przyjaciół Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego

Każde moje odkrycie (pod pędzlem) – to prawdy najprostsze i już sto razy odkryte, ale to jedyna droga: dotknąć, spotkać swych mistrzów, zapomniawszy o nich przedtem, ani powtarzając ich, ani kopiując.
Wszystko trzeba na nowo całym sobą pod pędzlem odkryć, to może być czterdzieści lat po tym, jak odkrycie już usłyszałeś, pojąłeś, ale pojąłeś intelektualnie, nawet uczuciowo, ale nie w swojej pracy, i nie na końcu swojego pędzla.
(J. Czapski, "Wyrwane strony")

– Tak się złożyło, że ten "święty Franciszek z Maisons Laffitte", był jednym z najważniejszych świadków historii XX wieku i pisarzem. Jednocześnie, i to trochę zostało przysłonięte, był artystą należącym do najwybitniejszych twórców malarstwa europejskiego 2. połowy XX wieku – mówił na antenie Rozgłosni Polskiej Radia Wolna Europa Wojciech Karpiński.

Joanna Pollakówna zaś (blisko związana z twórczością Czapskiego) podkreślała wyostrzoną samoświadomość twórczą polskiego malarza i związane z tym nieustanne niezadowolenie z siebie (ale i: nieustanną pracę doskonalenia warsztatu, doskonalenia widzenia).

Również Konstanty Jeleński bardzo wysoko oceniał twórczość malarską swojego przyjaciela: - Czapski to jeden z największych malarzy naszych czasów. Kapiści zarzucali mu czasami brak jednolitego stylu. A styl Czapskiego to przeciwieństwo łatwej stylizacji. Czapski pisał, że to, co jego spojrzenie przemienia w wizję, to czysta estetyka – mówił Jeleński.

Kochany Józiu! Jest nas wielu, którym znaki twojego malarstwa pomogły rozpoznać inne znaki zaledwie przeczute w półmroku zmysłów, mimowolnej pamięci, wyobraźni. Twoje dzieło bliskie nam jest jako drogowskaz do nieuchwytnych chwil uprzywilejowanych naszego życia. (K. A. Jeleński, "Z Józefem Czapskim w Luwrze (czyli o nieodrobionym zadaniu)", w: tegoż, "Szkice", Kraków 1990.)

Czym charakteryzowała się twórczość malarska Czapskiego. Co wyróżnia te obrazy i – jak ocenia je historia sztuki? Posłuchaj wypowiedzi Wojciecha Karpińskiego, Joanny Pollakówny, Konstantego Jeleńskiego.



Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak
X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem