more_horiz
Ruch ludowy
Section05

Ponad wiek historii

Polskie Radio
Izabella Mazurek 09.03.2015

"Żywią i bronią!" - zawołanie kosynierów kościuszkowskich pozostaje mottem polskich ludowców. Pierwsze Stronnictwo Ludowe powstało w 1895 roku, partia chłopska kształtowała się równocześnie z ruchem socjalistów, narodowców, chrześcijańskiej demokracji. Sztandarowe hasła brzmiały: niepodległość, sprawiedliwość społeczna, poprawa życia polskiej wsi.

Ludowcy prowadzili szkoły, domy ludowe, kursy dokształcające - uważając, że oświeceni obywatele pomogą w budowaniu nowoczesnej, demokratycznej Polski. Kółka rolnicze i spółdzielnie nauczały gospodarowania i pracy dla dobra wspólnoty. Stronnictwa ludowe zabiegały o przemiany polityczne - początkowo w parlamentach zaborców, później w polskim Sejmie. Domagali się zniesienia podziałów społecznych, występowali na rzecz demokracji, edukacji, powszechnej opieki zdrowotnej. Przywódcy polityczni o ludowych rodowodach byli wzorem patriotyzmu i symbolem ich ruchu: Wincenty Witos, premier Rządu Obrony Narodowej w latach 1920-21; Maciej Rataj, marszałek Sejmu RP, dwukrotnie obejmujący obowiązki prezydenta, wreszcie Stanisław Mikołajczyk, który stanął na czele rządu RP w Londynie po śmierci generała Władysława Sikorskiego.
W latach drugiej wojny światowej ruch ludowy był jednym z filarów Polskiego Państwa Podziemnego. Bataliony Chłopskie, ponad 150 tys. żołnierzy, były drugą po Armii Krajowej armią podziemną. Zimą 1942/43 zbrojnie wystąpiły w obronie wysiedlanej ludności Zamojszczyzny – tzw. powstania zamojskie.
Po wojnie Stanisław Mikołajczyk wraz z PSL podejmował walkę o Polskę suwerenną. Przegrał w konfrontacji z komunistycznym terrorem, aresztowaniami, fałszerstwami w referendum 1946 i wyborach do Sejmu w 1947 roku. Zagrożony aresztowaniem, Mikołajczyk potajemnie opuścił kraj. Na uchodźstwie ludowcy odtworzyli PSL, podjęli współpracę z partiami chłopskimi zrzeszonymi w Międzynarodowej Unii Chłopskiej. Podjęli walkę o wolność Polski. Nieśli do Kraju wolne słowo na falach Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, m.in. w popularnej audycji "Droga przez wieś" - autorzy Tadeusz Chciuk (pseud. Marek Celt i Michał Lasota), potem Aleksander Świeykowski.
Tymczasem ludowcy w kraju tworzyli Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. Przez cztery dziesięciolecia pełniło rolę przystawki partii komunistycznej w środowisku wiejskim. Jego działalność ograniczała się do spraw wsi i rolnictwa, niezwykle rzadko podejmowano próby wybicia się na samodzielność, jak w okresie przemian październikowych 1956 roku.
W 1989 Zjednoczone Stronnictwo Ludowe weszło w koalicję z Solidarnością oraz Stronnictwem Demokratycznym (drugą "przystawką" PZPR). Ta decyzja ułatwiła przebieg transformacji systemowej. W 1989 roku partia wróciła do swej historycznej nazwy: Polskie Stronnictwo Ludowe.


  • Zobacz więcej na temat:
Section41