X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Section00
German Death Camps Auschwitz
Section04
Piekło na ziemi 1940-1945
Przez cały czas istnienia Auschwitz-Birkenau pełnił rolę obozu koncentracyjnego, w krótkim czasie od założenia stał się największym niemieckim obozem śmierci.

14 czerwca 1940 roku do obozu przyjechał pierwszy transport z polskimi więźniami. Zwożeni tu ludzie ginęli z powodu nieludzkich warunków egzystencji, głodu i pracy ponad siły.

Od pierwszych miesięcy 1942 roku po decyzji o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” ze stycznia 1942 roku, obóz w Auschwitz stał się największym miejscem natychmiastowej i bezpośredniej Zagłady Żydów zwożonych tu z całej Europy.

Załogę obozu stanowili członkowie SS – na początku 700 osób, a w sierpniu 1944 roku ponad trzy tysiące esesmanów i nadzorczyń, wszyscy przypisani do stacjonującej na terenie każdego obozu jednostki SS-Totenkopf (po polsku trupia czaszka, jednostka uznawana za najbardziej fanatyczną). W ciągu istnienia obozu, przez Auschwitz przewinęło się ponad 8 tysięcy esesmanów i 200 nadzorczyń.

Niemcy po wielu eksperymentach w odkryciu możliwości jak najbardziej skutecznego sposobu masowego uśmiercania, uruchomi w Auschwitz komory gazowe i krematoria. Wiosna 1943 roku dziennie w komorach gazowych uśmiercano około 1200 osób.

3 września 1941 roku w obozie Auschwitz Niemcy dokonali pierwszej masowej egzekucji za pomocą Cyklonu B. Ta okryta złą sławą trucizna to ziemia okrzemkowa nasączona cyjanowodorem. Sposób uzyskiwania środka opracował w latach 20. XX w. niemiecki uczony żydowskiego pochodzenia Fritz Haber. Cyklon w zamyśle Habera miał służyć do dezynsekcji i deratyzacji. Sam uczony musiał po przejęciu władzy przez nazistów uciekać z Niemiec.

Od 1942 roku najliczniejszą grupą więźniów byli Żydzi. Spośród nich - według danych udostępnianych przez Muzeum Auschwitz najwięcej było Żydów węgierskich (438 tys.) oraz Żydów polskich (300 tys.). Pozostałych Żydów zwożono do Auschwitz z całej Europy, m.in. Francji – 69 tys., Holandii – 60 tys., Grecji – 50 tys.

Spośród 1,3 miliona uwięzionych (głównie Żydów, Polaków i Romów i Sinti) śmierć poniosło 1,1 miliona Żydów.

Piece gazowe oprawcy wygasili w październiku 1944 roku na wieść o przesuwającej się na zachód Armii Czerwonej.

Od grudniu 1944 roku Niemcy ewakuowali większość obozów koncentracyjnych i śmierci znajdujących się na zajętych przez III Rzeszę terenach przedwojennej Polski. 17 stycznia 1945 roku rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz.

Ewakuacje te, nazywane później marszami śmierci, dawały więźniom nadzieję, że może wolność za chwilę nadejdzie, ale dla wielu skończyły się śmiercią. Dziennie musieli pokonać ok. 20-30 km, noclegi najczęściej odbywały się pod gołym niebem. Mróz, brak jedzenia, wyczerpanie. Niektórzy próbowali uciekać, ale w wielu wypadkach kończyły się niepowodzeniem Niemcy strzelali do każdego, kto taką próbę podejmował.

27 stycznia 1945 roku oswobodzonych zostało 7 tysięcy więźniów największej „fabryki śmierci”, w tym ponad 300 dzieci. Niemieckiemu kierownictwu Auschwitz nie udało się zatrzeć wszystkich śladów.

Section08

Fabryka śmierci

1940 - 1945

Auschwitz-Birkenau był największym niemieckim nazistowskim obozem śmierci w Europie okupowanej przez III Rzeszę i jednocześnie największym ośrodkiem masowej Zagłady Żydów. Funkcjonował od 14 czerwca 1940 roku do 27 stycznia 1945.

1,1 mln

Liczba uśmierconych

1,3 mln

Liczba uwięzionych

Podział wg. narodowości

Żydzi

1,1 mln

Polacy

140-150 tys.

Romowie

23 tys.

Jeńcy sowieccy

15 tys.

Inni

25 tys.

close

Założenie obozu - 27 kwietnia 1940

W wyniku klęski Polski w wojnie 1939 roku, miasto Oświęcim zostało włączone w tereny III Rzeszy, a jego nazwę zmieniono na Auschwitz. Już jesienią 1939 roku władze niemieckie rozważały utworzenie obozu koncentracyjnego na tym terenie. Rozkaz o powstaniu obozu podpisano 27 kwietnia 1940 roku.

Obóz utworzony został na wzór obozu koncentracyjnego Dachau. Był zarządzany przez SS i finansowany z budżetu państwa niemieckiego. Komendantem obozu został Rudolf Höß, wysoki rangą oficer SS.

Obóz był sukcesywnie rozbudowywany do rozmiarów ponad 40 km2 i był centrum kompleksu ponad 40 podobozów. Z czasem stał się największym obozem koncentracyjnym, a następnie obozem śmierci utworzonym przez III Rzeszę.

close

Pierwszy transport do Auschwitz - 14 czerwca 1940

Niemieccy okupanci w pierwszych miesiącach kierowali do Auschwitz przede wszystkim polskich więźniów politycznych, uznanych za szczególnie niebezpiecznych. Byli to społeczni, duchowi i wojskowi przywódcy przedwojennej Polski. Inteligenci, ludzie kultury i nauki oraz uczestnicy ruchu oporu. Do obozu wysyłano także ludzi aresztowanych podczas ulicznych łapanek i akcji wysiedleńczych.

Początkowo Polacy stanowili większość więźniów Auschwitz. Od 1942 roku do obozu przybywały transporty kierowanych na Zagładę Żydów europejskich. W lipcu tego roku Żydzi stanowili już połowę więźniów. Od 1943 roku więźniowie żydowscy byli większością.

Spośród 728 więźniów z pierwszego transportu wojnę przeżyło 239. Pozostali zginęli w obozie lub ich dalszy los nie jest znany.

close

Ostateczne rozwiązanie – 20 stycznia 1942

Wskutek podbicia Polski i zajęcia dużych połaci Związku Radzieckiego przez III Rzeszę, pod niemieckim panowaniem znalazła się duża liczba Żydów. 20 stycznia 1942 podczas konferencji w Wannsee ustalone zostały techniczne aspekty eksterminacji europejskich Żydów.

Z uwagi na to, że rozstrzeliwania uznano za nieefektywny (zbyt czasochłonny) i kosztowny sposób wyniszczania ludności żydowskiej, zdecydowano, że Zagłada będzie przeprowadzana w obozach za pomocą komór gazowych. Rozwiązanie to było przez Niemców stosowane wcześniej do uśmiercania pacjentów szpitali psychiatrycznych. Tę metodę testowano też wcześniej na więźniach niemieckiego nazistowskiego obozu Kulmhof.

W wyniku podjęcia decyzji o „Ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” śmierć poniosło 6 mln europejskich Żydów.

close

Raport Pileckiego - 1943

W nocy z 22 na 23 września 1940 roku do Auschwitz dotarł tzw. drugi transport warszawski. Wśród polskich więźniów, którzy trafili za druty obozu, był Tomasz Serafiński. Pod tym pseudonimem ukrywał się Witold Pilecki, żołnierz Wojska Polskiego i organizacji podziemnych, który na ochotnika zgłosił się do misji przedostania się do Auschwitz.

Pilecki przebywał w obozie trzy lata. W tym czasie stworzył na terenie obozu konspiracyjną organizację Związek Organizacji Wojskowej. Przede wszystkim jednak Witold Pilecki wykorzystał czas spędzony w obozie do przygotowania raportu dotyczącego funkcjonowania Auschwitz. Jego relację udało się przemycić do Warszawy, a następnie na Zachód. Raport Pileckiego, obok raportu Jana Karskiego (o sytuacji w gettach i w obozie w Bełżcu), stał się pierwszym źródłem na temat Holocaustu, które dotarło do zachodniej opinii publicznej.

close

Marsz śmierci – 17 stycznia 1945

Wobec zbliżającego się do Auschwitz frontu niemiecko-sowieckiego, komendant Rudolf Höß zarządził ewakuację obozu. Więźniów gnano pieszo do stacji kolejowych, skąd mieli być wywożeni obozów znajdujących się w głębi Niemiec. Trasa liczyła średnio 50 km. W przypadku oddalonego najbardziej podobozu w Jaworznie, więźniowie musieli przebyć pieszo ponad 250 km.

Więźniowie umierali z zimna, zmęczenia lub zostali zastrzeleni przez Niemców. Dochodziło do masakr całych grup więźniów. Okolicznej ludności zabraniano pomagać uczestnikom marszu.

Podczas marszów zginęło co najmniej 9 tys. więźniów. Istnieje prawdopodobieństwo, że liczba ta mogła sięgnąć nawet 15 tys. osób.

Ewakuacji obozu towarzyszyło intensywne zacieranie zbrodni na terenie Auschwitz – SS-mani palili dokumenty, demontowali instalacje komór gazowych i krematoriów. Spośród 9,5 tys. więźniów, którzy nie byli w stanie wziąć udziału w Marszu śmierci, załoga obozu wymordowała 2 tys.

close

Wyzwolenie obozu 27 stycznia 1945

27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wyzwoliła obóz zagłady Auschwitz-Birkenau. Sowieckie dowództwo zorganizowało na terenie obozu dwa szpitale na potrzeby ocalałych więźniów. Trzeci utworzyli ochotnicy Polskiego Czerwonego Krzyża, którzy latem przejęli od Sowietów pełną opiekę nad byłymi więźniami.

W 1945 roku funkcjonował na terenie Auschwitz obóz przejściowy NKWD (radziecki aparat represji) dla niemieckich jeńców oraz dla aresztowanych za linią frontu niepewnych politycznie Polaków.

Pod koniec 1945 roku zarządzanie terenami obozu zostało przekazane powojennym polskim władzom. W 1946 roku zdecydowano o utworzeniu muzeum na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz.

Obóz w Jaworznie, jeden z podobozów Auschwitz, został po wojnie przekształcony przez komunistów w obóz pracy przymusowej. Trafiali do niego volksdeutsche, Ślązacy, Ukraińcy, Łemkowie i polscy więźniowie polityczni. Funkcjonował przez 10 lat po wojnie.

HISTORIA AUSCHWITZ

Naciśnij ikony, aby zobaczyć więcej informacji

27.04.1940 BUDOWA OBOZU
14.06.1940 PIERWSZY TRANSPORT
20.01.1942 OSTATECZNE ROZWIĄZANIE
1943 RAPORT PILECKIEGO
17.01.1945 MARSZ ŚMIERCI
27.01.1945 WYZWOLENIE
głosy świadków
keyboard_arrow_left

Wspomnienie Stanisława Zalewskiego o wyborze więźniów do komór gazowych

Bogdan Bartnikowski: Przez całe lata obóz był we mnie, w moich snach i krzyku

Janina Iwańska: Kiedy poczułam zapach krematorium, byłam pewna, że umrę

Anna Michnik, wspomnienie z Archiwum Polskiego Radia (13.05.1972)

Anna Michnik, wspomnienie z Archiwum Polskiego Radia (13.05.1972)

Wspomnienie byłej więźniarki Auschwitz z Archiwum Polskiego Radia. (20.11.1971)

Wspomnienie anonimowego świadka, zachowane w Archiwum Polskiego Radia (30.01.1965)

Stanisława Leszczyńska, więźniarka-położna w szpitalu w Auschwitz, wspomnienie z Archiwum Polskiego Radia (23.01.1979)

Franciszek Gajowniczek, wspomnienie z Archiwum Polskiego Radia (23.01.1979)

Kaci czuli się dumni - wspomnienia byłego więźnia Auschwitz. (Polskie Radio, 1955)

Stanisław Zalewski: Krzyk tych kobiet to ja w mojej podświadomości czasami słyszę

Świadectwo Stanisława Zalewskiego o transportach Żydów

keyboard_arrow_right
close

Richard Baer

W wyniku klęski Polski w wojnie 1939 roku, miasto Oświęcim zostało włączone w tereny III Rzeszy, a jego nazwę zmieniono na Auschwitz. Już jesienią 1939 roku władze niemieckie rozważały utworzenie obozu koncentracyjnego na tym terenie. Rozkaz o powstaniu obozu podpisano 27 kwietnia 1940 roku.

Obóz utworzony został na wzór obozu koncentracyjnego Dachau. Był zarządzany przez SS i finansowany z budżetu państwa niemieckiego. Komendantem obozu został Rudolf Höß, wysoki rangą oficer SS.

Obóz był sukcesywnie rozbudowywany do rozmiarów ponad 40 km2 i był centrum kompleksu ponad 40 podobozów. Z czasem stał się największym obozem koncentracyjnym, a następnie obozem śmierci utworzonym przez III Rzeszę.

close

Niemieccy okupanci w pierwszych miesiącach kierowali do Auschwitz przede wszystkim polskich więźniów politycznych, uznanych za szczególnie niebezpiecznych. Byli to społeczni, duchowi i wojskowi przywódcy przedwojennej Polski. Inteligenci, ludzie kultury i nauki oraz uczestnicy ruchu oporu. Do obozu wysyłano także ludzi aresztowanych podczas ulicznych łapanek i akcji wysiedleńczych.

Początkowo Polacy stanowili większość więźniów Auschwitz. Od 1942 roku do obozu przybywały transporty kierowanych na Zagładę Żydów europejskich. W lipcu tego roku Żydzi stanowili już połowę więźniów. Od 1943 roku więźniowie żydowscy byli większością.

Spośród 728 więźniów z pierwszego transportu wojnę przeżyło 239. Pozostali zginęli w obozie lub ich dalszy los nie jest znany.

close

Wskutek podbicia Polski i zajęcia dużych połaci Związku Radzieckiego przez III Rzeszę, pod niemieckim panowaniem znalazła się duża liczba Żydów. 20 stycznia 1942 podczas konferencji w Wannsee ustalone zostały techniczne aspekty eksterminacji europejskich Żydów.

Z uwagi na to, że rozstrzeliwania uznano za nieefektywny (zbyt czasochłonny) i kosztowny sposób wyniszczania ludności żydowskiej, zdecydowano, że Zagłada będzie przeprowadzana w obozach za pomocą komór gazowych. Rozwiązanie to było przez Niemców stosowane wcześniej do uśmiercania pacjentów szpitali psychiatrycznych. Tę metodę testowano też wcześniej na więźniach niemieckiego nazistowskiego obozu Kulmhof.

W wyniku podjęcia decyzji o „Ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” śmierć poniosło 6 mln europejskich Żydów.

close

W nocy z 22 na 23 września 1940 roku do Auschwitz dotarł tzw. drugi transport warszawski. Wśród polskich więźniów, którzy trafili za druty obozu, był Tomasz Serafiński. Pod tym pseudonimem ukrywał się Witold Pilecki, żołnierz Wojska Polskiego i organizacji podziemnych, który na ochotnika zgłosił się do misji przedostania się do Auschwitz.

Pilecki przebywał w obozie trzy lata. W tym czasie stworzył na terenie obozu konspiracyjną organizację Związek Organizacji Wojskowej. Przede wszystkim jednak Witold Pilecki wykorzystał czas spędzony w obozie do przygotowania raportu dotyczącego funkcjonowania Auschwitz. Jego relację udało się przemycić do Warszawy, a następnie na Zachód. Raport Pileckiego, obok raportu Jana Karskiego (o sytuacji w gettach i w obozie w Bełżcu), stał się pierwszym źródłem na temat Holocaustu, które dotarło do zachodniej opinii publicznej.

close

Wobec zbliżającego się do Auschwitz frontu niemiecko-sowieckiego, komendant Rudolf Höß zarządził ewakuację obozu. Więźniów gnano pieszo do stacji kolejowych, skąd mieli być wywożeni obozów znajdujących się w głębi Niemiec. Trasa liczyła średnio 50 km. W przypadku oddalonego najbardziej podobozu w Jaworznie, więźniowie musieli przebyć pieszo ponad 250 km.

Więźniowie umierali z zimna, zmęczenia lub zostali zastrzeleni przez Niemców. Dochodziło do masakr całych grup więźniów. Okolicznej ludności zabraniano pomagać uczestnikom marszu.

Podczas marszów zginęło co najmniej 9 tys. więźniów. Istnieje prawdopodobieństwo, że liczba ta mogła sięgnąć nawet 15 tys. osób.

Ewakuacji obozu towarzyszyło intensywne zacieranie zbrodni na terenie Auschwitz – SS-mani palili dokumenty, demontowali instalacje komór gazowych i krematoriów. Spośród 9,5 tys. więźniów, którzy nie byli w stanie wziąć udziału w Marszu śmierci, załoga obozu wymordowała 2 tys.

close

27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wyzwoliła obóz zagłady Auschwitz-Birkenau. Sowieckie dowództwo zorganizowało na terenie obozu dwa szpitale na potrzeby ocalałych więźniów. Trzeci utworzyli ochotnicy Polskiego Czerwonego Krzyża, którzy latem przejęli od Sowietów pełną opiekę nad byłymi więźniami.

W 1945 roku funkcjonował na terenie Auschwitz obóz przejściowy NKWD (radziecki aparat represji) dla niemieckich jeńców oraz dla aresztowanych za linią frontu niepewnych politycznie Polaków.

Pod koniec 1945 roku zarządzanie terenami obozu zostało przekazane powojennym polskim władzom. W 1946 roku zdecydowano o utworzeniu muzeum na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz.

Obóz w Jaworznie, jeden z podobozów Auschwitz, został po wojnie przekształcony przez komunistów w obóz pracy przymusowej. Trafiali do niego volksdeutsche, Ślązacy, Ukraińcy, Łemkowie i polscy więźniowie polityczni. Funkcjonował przez 10 lat po wojnie.

keyboard_arrow_left

stories of tormentors

Foto: United States Holocaust Memorial Museum
i

Rok 1944. Richard Baer, trzeci i ostatni komendant Auschwitz, Josef Mengele, jeden z obozowych lekarzy oraz Rudolf Hoess założyciel obozu Auschwitz i jego pierwszy komendant odpoczywają w ośrodku Solahütte. Solahütte był ośrodkiem wypoczynkowym dla załogi Auschwitz. Znajdował się zaledwie 32 km od obozu. SS-mani spędzali tam czas na bankietach, pijatykach, wypoczynku i spacerach. Towarzyszyły im rodziny. Ośrodek został wybudowany niewolniczą pracą więźniów. Autorem fotografii z ośrodka był prawdopodobnie adiutant komendanta obozu Karl Höcker.

i

Rok 1944. Zdjęcie wykonane w ośrodku wypoczynkowym dla załogi Auschwitz Solahütte. Kurort znajdował się zaledwie 32 km od obozu. SS-mani spędzali tam czas na bankietach, pijatykach, wypoczynku i spacerach. Towarzyszyły im rodziny. Ośrodek został wybudowany niewolniczą pracą więźniów. Autorem fotografii z ośrodka był prawdopodobnie adiutant komendanta obozu Karl Höcker.

keyboard_arrow_right
Section016
1940 - 1945
Eksperymenty pseudomedyczne w Auschwitz
Pseudomedyczne eksperymenty były podporządkowane filarom nazistowskiej ideologii. Lekarze SS sprowadzali na więźniów cierpienie i śmierć w imię pogardy dla życia „ras niższych” i depopulacji narodów innych, niż niemiecki.

Carl Clauberg i Horst Schumann zajmowali się sposobami sterylizacji, która miała prowadzić do wyniszczenia ras uznawanych przez nazistów za niższe. Clauberg eksperymentował ze wstrzykiwaniem drażniących substancji do jajowodów, zaś Schumann naświetlał promieniami Rentgenowskimi genitalia więźniów. Oba eksperymenty prowadziły do okaleczeń i ran. Po eksperymencie więźniów kastrowano w celu pozyskania narządów do badań.

Złą sławą okrył się Jozef Mengele, który prowadził badania nad zagadnieniami bliźniactwa i skarlenia. Lekarz najpierw przeprowadzał serię standardowych badań. Później jego „pacjenci” byli zabijani zastrzykiem z fenolu, a Mengele przechodził do przeprowadzania sekcji zwłok i badań porównawczych organów bliźniąt. Mengele zajmował się także romskimi dziećmi, które do Auschwitz kierowała dr Eva Justin. Oboje po wojnie uniknęli sprawiedliwości.

Eksperymenty były też przeprowadzane na potrzeby koncernu chemicznego IG Farben. Jego częścią jest istniejąca do dziś firma farmaceutyczna Bayer. Na potrzeby sprawdzania skuteczności leków produkowanych przez koncern, więźniów zarażano chorobami zakaźnymi. Na chorych sprawdzano dawkowanie substancji stosowanych w lekach. Krwawe i bolesne wymioty oraz biegunki, owrzodzenie układu pokarmowego, zaburzenia krążenia – z powodu tych wszystkich objawów, które były skutkiem podawania zlej dawki leków, cierpieli więźniowie.

Więźniowie poddawani byli ekstremalnym temperaturom. Badano skutki wyziębienia organizmu (po 30 minutach w lodowatej wodzie więźniom krwawiły uszy). Niemieccy lekarze przeprowadzali operacje, które z medycznego punktu widzenia nie miały sensu. Ich jedynym celem było wprawianie się medyków w swoim rzemiośle.

115 więźniów Auschwitz zamordowano tylko w celu pozyskania ich szkieletów na potrzeby zbioru typów anatomicznych nazistowskiej organizacji badawczej Ahnenerbe.

Więźniowie, którym cudem udało się przeżyć eksperymenty, byli uśmiercani w komorach gazowych i za pomocą zastrzyków z fenolu. Lekarze SS przeprowadzali eksperymenty także w innych obozach m.in. w Dachau, Buchenwaldzie i Ravensbrück.

Zbrodniarze z Auschwitz przed sądem
Przestępstwa członków załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau sądzono najpierw w Norymberdze. Później w Warszawie i Krakowie. W latach 60. XX wieku w Niemczech Zachodnich odbył się kolejny i zarazem ostatni wielki proces funkcjonariuszy hitlerowskiego reżimu, którzy pracowali podczas wojny w tej największej fabryce śmierci.



Komendant Auschwitz-Birkenau i inni

Wątek zbrodni popełnionych w tym niemieckim obozie po raz pierwszy pojawił się podczas procesu w Norymberdze. W charakterze świadka zeznawał tam wówczas były komendant obozu Auschwitz-Birkenau Rudolf Hoess. Dokładnie opisał funkcjonowanie fabryki śmierci i rozmiary popełnionych tam zbrodni. Po wyroku w Norymberdze został przewieziony do Polski i osądzony przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Warszawie. Po krótkim procesie skazano go na karę śmierci. Wykonano ją (przez powieszenie) na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau 16 kwietnia 1947 roku.
Żaden z oskarżonych Niemców nie przyznał się do winy. Skazano prawomocnie trzydziestu dziewięciu z nich. Jednego uniewinniono. Dwudziestu trzech otrzymało karę śmierci, sześciu - dożywocie, siedmiu – po piętnaście lat pozbawienia wolności, z kolei trzech – kary od trzech do dziesięciu lat pobytu za kratami. W dwóch przypadkach prezydent Bolesław Bierut skorzystał z prawa łaski i po jego interwencji, dwa wyroki kary śmierci sąd zamienił na dożywocie. Pozostałych skazanych (w sumie dwadzieścia jeden osób), powieszono w styczniu 1948 roku na dziedzińcu krakowskiego więzienia przy ulicy Montelupich 7. Wśród nich były dwie kobiety.

Ostatni wielki proces

Od 20 grudnia 1963 roku do 20 sierpnia 1965 roku w jednej z największych i najbardziej reprezentacyjnych sal ratusza we Frankfurcie nad Menem, odbył się proces 21 esesmanów oraz 1 kapo (więźnia funkcyjnego), którzy w czasie wojny służyli i pracowali w obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau.
Niemiecka prokuratura oskarżała ich o popełnienie wielokrotnych morderstw. Nie mogła jednak, ze względów czysto formalnych - bo niemiecki kodeks karny nie obejmował tak kwalifikowanych przestępstw – oskarżyć ich wprost o ludobójstwo czy też zbrodnie przeciwko ludzkości.
Podczas procesu zeznawało 360 świadków. Najwięcej z nich przyjechało z Polski. Był to – jak określały to media – drugi wielki proces oświęcimski, po tym krakowskim z końca 1947 roku. Po raz pierwszy bowiem na taką skalę pokazywał niemieckiemu społeczeństwu rozmiar zbrodni popełnionych przez ich rodaków na Wschodzie podczas II wojny światowej. Udowadniał też, poprzez zeznania samych oskarżonych oraz licznych świadków, że o skali masowego zabijania wiedzieli także bliscy oskarżonych w procesie Niemców.
Żadnego z nich nie skazano na karę śmierci. Zapadło sześć wyroków dożywotniego pozbawienia wolności. Reszta to kary od 3 lat i 3 miesięcy więzienia do lat 14. Trzech oskarżonych – urzędnika administracji, dentystę oraz gestapowca – uniewinniono z braku dowodów.
W późniejszych latach odbywały się w Niemczech procesy innych członków załogi Auschwitz-Birekanu. Żaden z nich jednak nie miał już takiej rangi i medialnego rozmachu jak te dwa: z Krakowa i Frankfurtu nad Menem.

Piotr Litka

Od autora: podczas pisania tekstu korzystałem z informacji i danych zawartych w dokumentach z Archiwum IPN oraz w dwóch publikacjach. To książki Hermanna Langbeina, Auschwitz przed sądem. Proces we Frankfurcie nad Menem 1963-1965. Dokumentacja, Wrocław-Warszawa-Oświęcim 2011 oraz Piotra Setkiewicza, „Nie poczuwam się do żadnej winy...” Zeznania esesmanów z załogi KL Auschwitz w procesie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie (24 listopada – 16 grudnia 1947), Oświęcim 2016
Section025