more_horiz
Historia

Klub Krzywego Koła - trybuna inteligencji czy barometr władzy?

Ostatnia aktualizacja: 05.01.2019 07:00
- To było pierwsze miejsce de facto od 1945 roku, w którym można było publicznie ze sobą na jakieś tematy rozmawiać - mówił o inicjatywie warszawskiej inteligencji prof. Rafał Habielski.
Audio
  • Audycja z cyklu "Pisarze wobec wydarzeń 56 roku" - o powstaniu Klubu Krzywego Koła mówi prof. Rafał Habielski
  • Audycja Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Polska" poświęcona likwidacji "Po prostu" z udziałem prof. Rafała Habielskiego. (PR, 15.01.1997)
Leszek Kołakowski w 1971 roku
Leszek Kołakowski w 1971 rokuFoto: Verhoeff, Bert / Anefo/Wikipedia

5 stycznia 1956 roku odbyło się pierwsze spotkanie Klubu Krzywego Koła, płaszczyzny otwartej dyskusji intelektualnej, która była wyjątkowym zjawiskiem w całym obozie socjalistycznym.

Klub Krzywego Koła - nazwa wzięła się od ulicy, na której znajdował się dom będący początkowym miejscem spotkań członków - był jednym z symptomów odwilży, rozpoczynającej się po śmierci Stalina w 1953 roku, a dopełnionej ujawnieniem tajnego referatu Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR w 1956 roku.

Wachlarz poglądów

Klub skupiał inteligentów - naukowców, pisarzy, artystów, aktywistów, dziennikarzy - o różnych poglądach społeczno-politycznych. W cotygodniowych zebraniach dyskusyjnych uczestniczyły osoby o tak skrajnych poglądach jak Jerzy Braun i Jerzy Urban. Wśród członków Koła znaleźli się m.in. Władysław Bartoszewski, Leszek Kołakowski, Paweł Jasienica, Jacek Kuroń i Antoni Słonimski. Kolejnymi przewodniczącymi Klubu Krzywego Koła byli: Stefan Król, Jan Strzelecki, Jan Józef Lipski, Aleksander Małachowski i Paweł Jasienica.

Intelektualiści pod lupą władzy

- Na to środowisko od początku istnienia miała oko policja polityczna - mówił prof. Rafał Habielski w audycji "Pisarze wobec wydarzeń 56' roku".

Witold Jedlicki, jeden z członków Klubu Krzywego Koła, w monografii poświęconej jego funkcjonowaniu twierdził: "Istnieją poważne powody, żeby przypuszczać, że KKK był powołany do życia w roku 1955 nie tylko nie wbrew władzom - i to władzom policyjnym - ale raczej za ich wyraźną zachętą". Jedliński zaznacza jednocześnie, że nie chodziło o prowokację, a o obserwację nastrojów środowisk inteligenckich.

Organy prasowe

Organem prasowym Klubu Krzywego Koła było wydawane w 1956 roku czasopismo "Nowy Nurt". Część członków Klubu publikowało w tygodniku "Po prostu". Pismo powstało w późnych latach czterdziestych, ale dużą rolę zaczęło odgrywać w 1955 roku.

- Pismo zmienia wyraźnie profil polityczny, zaczyna informować, że jest pismem studentów i młodych inteligentów. Zaczyna w wyraźny sposób wypowiadać się za dynamizacją zmian politycznych w Polsce - przybliżył prof. Rafał Habielski w audycji Katarzyny Kobyleckiej poświęconej zamknięciu "Po prostu" z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Polska".

Likwidacja "Po prostu" w 1957 roku było jednym z symptomów końca odwilży. 3 lutego 1962 roku ten sam los spotkał Klub Krzywego Koła - decyzją władz został on administracyjnie rozwiązany.

Posłuchaj audycji o wyjątkowej inicjatywie na skalę całego bloku wschodniego.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Lipski, pierwszy człowiek opozycji

Ostatnia aktualizacja: 04.10.2011 14:31
- To, co mój ojciec robił, jeżeli było dla niego stratą w sensie czasowych zakazów druku, czy opóźnienia habilitacji, to było stratą, ale marginalną - w 95 proc. zyskał, a może w 5 proc. stracił. Najważniejsza była dla niego zgoda z samym sobą i satysfakcja z kontaktów z ludźmi - opowiadała córka Jana Józefa Lipskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Strzelecki – socjalista połknięty przez komunistów

Ostatnia aktualizacja: 04.06.2014 12:00
– Jan Strzelecki przegrał, lecz jego sprawa nie jest przegrana. Zygmunt Bauman powiedział mi, że choć myśl Strzeleckiego nie wyszła zwycięsko z przewrotu dziejowego, to wyszła cało – mówiła w Dwójce Magdalena Grochowska, autorka biografii "Strzelecki. Śladem nadziei"
rozwiń zwiń

Czytaj także

11 lat temu zmarł Jacek Kuroń

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2015 06:00
- Jacek Kuroń był człowiekiem nieprawdopodobnie silnym - mówił na antenie PR Andrzej Celiński - silnym osobowościowo, charakterem, wiedzą i miłością do ludzi. Może z tej siły wynikało właśnie to, że w każdej sytuacji przede wszystkim myślał o tych, którzy sobie nie radzą.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Strzelecki – ofiara własnej filozofii

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2018 06:45
W nocy z 29 na 30 czerwca 1988 został ciężko pobity na warszawskiej ulicy. Nieprzytomnego z ciężkimi obrażeniami głowy znaleziono nad brzegiem Wisły nieopodal mostu Śląsko-Dąbrowskiego u wylotu ulicy Karowej. Zmarł 11 lipca, w wyniku obrażeń.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Paweł Jasienica - obrońca historii prawdziwej

Ostatnia aktualizacja: 10.11.2018 08:03
- Chodzi mi tylko o to, by dzieje polskie opowiedzieć. Nie roszczę sobie najmniejszych pretensji do rangi naukowca, nie jestem też popularyzatorem wiedzy. Zwyczajna literacka opowieść, tyle tylko, że stroniąca od wszelkiej fikcji - mówił o swojej pracy Paweł Jasienica.
rozwiń zwiń