X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Indianie – rdzenni mieszkańcy Ameryki

Ostatnia aktualizacja: 02.06.2019 06:05
2 czerwca 1924 roku prezydent Calvin Coolidge podpisał Indian Citizenship Act, przyznając tym samym obywatelstwo wszystkim Indianom urodzonym w USA. Relacje między rdzennymi mieszkańcami Ameryki Północnej, a władzami Stanów Zjednoczonych nie zawsze układały się tak pomyślnie.
Audio
  • "Na ścieżce wojennej i przy fajce pokoju" - audycja opracowana przez Karola Witta (Władysława Wantułę) i Stanisława Śmiałowskiego. W programie wykorzystano autentyczne materiały z podróży autorów przez krainę Apaczów. (RWE, 25.12.1965)
Siuksowie z Wielkich Równin ok. 1875 roku, źr. Wikimedia Commonsdp
Siuksowie z Wielkich Równin ok. 1875 roku, źr. Wikimedia Commons/dp

Indianie Północnej Ameryki zamieszkiwali początkowo głównie tereny współczesnego pogranicza Kanady i USA. Już wtedy dochodziło do pierwszych konfliktów z kolonizatorami z Europy. Pierwsza wojna, między rdzennymi mieszkańcami a przybyszami ze Starego Świata z Jamestown, rozegrała się w 1609 roku.

Podbój Wielkich Równin

Dopiero rewolucja cywilizacyjna, jaką było wejście w posiadanie konia przywiezionego na kontynent przez Europejczyków, spowodowała wielkie migracje na południe. W połowie XVII wieku plemiona indiańskie zasiedliły obszar Wielkich Równin.

Mogłyby tam mieszkać jeszcze długo, gdyby nie… powstanie USA. Brytyjczycy nie byli skorzy do kolonizacji w głąb kontynentu, uważając, że kolonie należy opierać na brzegu Atlantyku, tak by stanowiły dobry rynek zbytu dla towarów przywożonych angielskimi statkami. Jednocześnie jednak Anglii zależało na zahamowaniu kolonizacji francuskiej – w konflikt między europejskimi mocarstwami wciągnięci zostali rdzenni Amerykanie, którzy opowiedzieli się po stronie Francuzów.

Powstanie USA

Blisko stuletni konflikt zakończył się podpisaniem pokoju paryskiego w 1763 roku, na mocy którego większość francuskich kolonii przypadła Brytyjczykom. Było to jednak pyrrusowe zwycięstwo – koszty długotrwałego konfliktu metropolia zrzuciła na barki kolonii, stosując rygorystyczną politykę fiskalną. Amerykanie – bo tak zaczęli siebie wówczas określać koloniści – mieli tego dość. Wybuchł konflikt, który przerodził się w regularną wojnę. Ta z kolei doprowadziła do powstania USA. 4 lipca 1776 członkowie Kongresu podpisali Deklarację Niepodległości powołując tym samym do życia nowe państwo: Stany Zjednoczone Ameryki.

Alkohol, choroby, wojny, wysiedlenia

To był początek poważnych problemów Indian. Amerykanie odczuwali głód ziemi, a Wielkie Równiny kusiły swoim bezkresem. Kolonizatorzy zapuszczali się coraz dalej na Zachód. Szacuje się, że u progu podboju Dzikiego Zachodu było około miliona Indian, jednak skłóceni między sobą, słabi ekonomicznie, wyniszczani przez choroby i alkohol przywiezione przez białego człowieka, byli ze swoich terenów wypierani. W 1830 roku powstało Terytorium Indiańskie rozciągające się na wschód od Missisipi, przeznaczone tylko na użytek rdzennych mieszkańców Ameryki. Byli oni tam przesiedlani siłą z innych części kraju.  

Kilkakrotnie podnosili broń przeciwko kolonizatorom. Do legendy przeszła bitwa pod Little Bighorn rozegrana 25 czerwca 1876  miedzy żołnierzami gen. George’a Custera a siłami Indian, zakończona klęską tych pierwszych.

Rezerwaty

Od 1887 roku należy datować politykę asymilacji (a właściwie wynaradawiania) ludności indiańskiej: amerykańskie władze postanowiły poprzez rozparcelowanie terenów rezerwatów na indywidualne działki zniszczyć tradycyjną strukturę plemienną.

Na miejscu Terytorium Indiańskiego powstały kolejne stany, gdzie do dziś znajdują się indiańskie rezerwaty. Rdzenni mieszkańcy Ameryki posiadają odrębną administrację, prawa i policję.

- Apacze mają tu ponad 10 tys. sztuk bydła, a ziemia rezerwatu - ponad 250 tys. ha należy do wszystkich, do całego szczepu, każdy z nich może rezerwat opuścić i zamieszkać poza jego granicami, nie ma tu ogrodzonego terytorium - opisywał życie w rezerwacie Nescalero w Stanie Nowy Meksyk w 1965 roku Stanisław Śmiałowski w audycji "Na ścieżce wojennej i przy fajce pokoju".

Posłuchaj reportażu o życiu Indian Karola Witta (Władysława Wantułę) i Stanisława Śmiałowskiego.

bm

Czytaj także

Karol May – twórca legendy Dzikiego Zachodu

Ostatnia aktualizacja: 25.02.2019 06:03
Literacki fenomen Karola Maya – bezsporny sukces czytelniczy przy niemal totalnej negacji jego twórczości przez krytykę literacką. Przy powszechnie zarzucanej mu niewiarygodności, tworzył subkulturę z wymyślonej przez siebie legendy Dzikiego Zachodu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Wspaniała mała wojna" – koniec izolacjonizmu USA

Ostatnia aktualizacja: 25.04.2017 06:07
Konflikt między wschodzącą potęgą Stanów Zjednoczonych, a podupadłą Hiszpanią trwał zaledwie kilka miesięcy. Miał jednak doniosłe skutki dla międzynarodowego układu sił, kształtującego się przed I wojną światową.
rozwiń zwiń