X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Marek Nowakowski. Pisarz odrzuconych

Ostatnia aktualizacja: 02.04.2021 05:40
- Potrafił obierać człowieka jak cebulę i pokazywać jego kolejne warstwy. Dzięki temu odsłaniał autentyczność banalnych, trywialnych ludzi. Galeria postaci z jego powieści jest naprawdę szeroka - mówił prof. historii Krzysztof Kosiński.
Pisarz Marek Nowakowski na spotkaniu autorskim połączonym z promocją książki pt. Korzenie miasta. Warszawa 1945-1978, które odbyło się 24 lipca 2012 roku w Cafe Retrospekcja.
Pisarz Marek Nowakowski na spotkaniu autorskim połączonym z promocją książki pt. "Korzenie miasta. Warszawa 1945-1978", które odbyło się 24 lipca 2012 roku w Cafe Retrospekcja. Foto: PAP/ Andrzej Rybczyński

2 kwietnia 1935 roku urodził się Marek Nowakowski, pisarz i opozycjonista w okresie PRL.

- Zawsze lubiłem ludzi starszych od siebie. Może to dlatego, że ci starsi ludzie mają większy magazyn życia, doświadczeń, przeżyć. Liczyłem na to, że ja coś z tego uzyskam. Ci starsi to nie byli staruszkowie-gawędziarze, ale po prostu starsi, nawet o 10 lat ode mnie - mówił Marek Nowakowski w wywiadzie dla Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w 1990 roku.


Posłuchaj
48:39 Rozmowa z Markiem Nowakowskim.mp3 Marek Nowakowski w rozmowie z Ireną Lasotą opowiadał o początkach fascynacji życiem marginesu społecznego i swojej twórczości. (RWE, 1.01.1990)

 

Po II wojnie światowej mieszkał w podwarszawskich Włochach. Wstąpił do podporządkowanego władzom Związku Młodzieży Polskiej, co nie odpowiadało jego zaangażowanej w Armię Krajową rodzinie. Bardziej od działalności w organizacji, interesowało go życie codzienne należących tam osób pochodzących z biednych rodzin. W pewnym momencie skierowano go do pracy w Polskich Liniach Lotniczych LOT, gdzie miał zajmować się szerzeniem ideologii komunistycznej wśród pracowników. Dzięki temu zaczął częściej bywać w stolicy.

W kolejce, której trasa biegła z rodzinnego miasteczka do samego serca Warszawy, często spotykał Benka Kwiaciarza - prostego sprzedawcę kwiatów, który pomimo przerażającej postury miał gołębie serce. Dzięki tej znajomości rozwinęła się fascynacja światem zwykłych ludzi.

- Był wspaniałym gawędziarzem. Posługiwał się piękną, czystą, cwaniacką gwarą. To był język ulicy, zwykłych ludzi z przedmieść. To był dla mnie pierwszy impuls do pisania - wspominał po latach Marek Nowakowski w wywiadzie dla Radia Wolna Europa.

Co szczególnie fascynującego było w tym języku? Jaki wpływ gawędy Benka wywarły na twórczość Nowakowskiego? Posłuchaj audycji "Strefa literatury".

Posłuchaj
46:58 Dwójka Strefa literatury 4.04.2016 Marek Nowakowski.mp3 Historycy, dziennikarze i muzycy dyskutowali na temat twórczości Marka Nowakowskiego w audycji Doroty Gacek i Elżbiety Łukomskiej pt. "Strefa literatury". (PR, 3.04.2016)

 

W kręgu półświatka

Wiedziony fascynacją, zaczął zaglądać m.in. na warszawską Pragę, dzielnicę, która słynęła ze stałego problemu bezrobocia i biedy mieszkańców. Jeszcze w latach 50. obydwa osiedla były pokryte małymi drewnianymi domkami, które zamieszkiwało pełno pijaków, złodziei, paserów oraz dawnych więźniów, których całe ciała były wytatuowane.

- W końcu uciekłem z ZMP, bo pochłonął mnie świat podziemny. Spodobał mi się świat nędzy i złodziei. ZMP mi zbrzydło, bo było nudne, bezkarne. Nudziły mnie akademie i nie odpowiadała hierarchia. Nie było żadnego oporu, wszyscy bali się góry. W świecie nizin społecznych było ryzyko, można było słuchać o różnych napadach, jeszcze sprzed wojny - tłumaczył pisarz w audycji "Strefa literatury".

Wejście do półświatka umożliwiły mu znajomości z Włoch. Wkrótce pochłonął go swoisty kanon moralny tego środowiska. Coraz rzadziej bywał w domu. Starał się dostosować do zasad obowiązujących w tym świecie. W końcu został skazany za drobne kradzieże i najpierw trafił do zakładu poprawczego, a potem do więzienia. W trakcie odbywania wyroku pilnie obserwował zwyczaje osadzonych. Po wyjściu na wolność chwycił za pióro.

- Przejechałem się w życiu i chyba stąd się wzięło moje pisanie. Pierwsze opowiadania, jakie napisałem, były o moich doświadczeniach złodziejskich. Miałem po prostu taki impuls, by to napisać - wyjaśniał Marek Nowakowski w wywiadzie dla Radia Wolna Europa.

O czym dokładnie było pierwsze opowiadanie? Posłuchaj wywiadu.

Piewca marginesu społecznego

Debiutując w 1957 roku na łamach "Nowej Kultury" utworem "Kwadratowy", wpisał się w pokolenie "Współczesności" - artystów rozpoczynających kariery w okresie odwilży gomułkowskiej, którzy stali się opisać przemilczane przez władze aspekty życia w PRL. Publikacja zyskała duży rozgłos. Zachęcony sukcesem, Nowakowski zaczął przygotowywać kolejne opowiadania, których akcja osadzona była w świecie nizin społecznych. Inspiracji dostarczało mu samo życie.

- Byłem tam, gdzie mnie życie poniosło. Chodziłem po knajpach, byłem przez pewien czas górnikiem - tłumaczył Marek Nowakowski. - Miałem w sobie niechęć do elity. Nie uważałem się za pisarza. Swoje pisanie uważałem za ewenement typu niedzielnego. Miałem życie przed sobą i nie chciałem się zajmować tylko tym.

Zrządzeniem losu poświęcił się zawodowo pisaniu. Stał się mistrzem krótkiej formy. W licznych nowelach i opowiadaniach drobiazgowo opisał świat biedoty. Bohaterami jego utworów stali się złodzieje, alkoholicy, prostytutki, drobni przestępcy i ludzie z różnych powodów wykluczeni społecznie zamieszkujący warszawską Pragę i Wolę. Niekiedy opisywał również kulturę kawiarnianą stołecznego Śródmieścia. Do jego najbardziej znanych zbiorów opowiadań można zaliczyć: "Ten stary złodziej", "Benek Kwiaciarz", "Gonitwa", "Mizerykordia", "Przystań", "Książę Nocy". Jego twórczość nie spodobała się krytyce. Spotykał się z jej strony z określeniami, że jest degeneratem, sadystą, opisuje wynaturzony świat i wstrętnych ludzi oraz piewcą marginesu społecznego.

- Bohaterowie moich opowiadań byli obdarzeni cechami realnie istniejących ludzi oraz zachowane były ich pseudonimy. Moje pisanie wynikało z tego, że wiele zobaczyłem w życiu - dodał Marek Nowakowski.

- Potrafił obierać człowieka jak cebulę i pokazywać jego kolejne warstwy. Dzięki temu odsłaniał autentyczność banalnych, trywialnych ludzi. Galeria postaci z jego powieści jest naprawdę szeroka - mówił prof. historii Krzysztof Kosiński w audycji "Strefa literatury".

Opozycjonista

W latach 70. zaangażował się w działalność opozycyjną. Szybko dał się poznać jako zażarty krytyk komunizmu. W 1974 roku podpisał tzw. list 15, w którym wraz z innymi sygnatariuszami apelował o przestrzeganie praw Polaków zamieszkałych na terenie ZSRR. Współpracował przy wydawaniu podziemnego pisma "Zapis". Dwa lata później zaprotestował przeciwko wprowadzeniu zmian do Konstytucji PRL. W latach 80. wydał "Raport o stanie wojennym", w którym z kronikarską skrupulatnością opisał rzeczywistość tego okresu w Polsce. Za wydanie tej publikacji był prześladowany przez władze. Został aresztowany w 1984 roku. Wyrokiem sądu trafił do więzienia.

- Zostałem oskarżony o to, że szykanowałem władze i wysyłałem opracowania do wrogich ośrodków za granicę w celu rozpowszechniania - mówił Marek Nowakowski w wywiadzie dla Radia Wolna Europa.


Posłuchaj
06:00 Wypowiedź Wiktora Woroszylskiego - w obronie aresztowanego pisarza Marka Nowakowskiego..mp3 Wypowiedź poety i opozycjonisty Wiktora Woroszylskiego w obronie aresztowanego Marka Nowakowskiego. (RWE)

 

Uważny obserwator

Po upadku komunizmu nie porzucił twórczej działalności. Stał się bacznym obserwatorem przemian gospodarczo-ustrojowych w latach 90. Wydał kilka książek ukazujących w krzywym zwierciadle rzeczywistość Polski z tamtego okresu, m.in. "Homo Polonicus" i "Grecki bożek". W 2009 roku wydał zbiór opowiadań obnażających absurdu PRL "Syjoniści do Syjamu". W III RP związał się jako publicysta z "Gazetą Polską".

- W tych książkach są opisane zwyczajne podłości, ale też wielkość i piękno człowieka. Ta mieszanka, która jest w tych tekstach, pobudzająco działa na wyobraźnię. Nowakowski potrafił w sposób barwny sportretować człowieka – ocenił twórczość pisarza dziennikarz Wojciech Chmielewski.

Pisarz zmarł 16 maja 2014 roku.

seb


    


Czytaj także

Krzysztof Masłoń: Marek Nowakowski stworzył swój własny język

Ostatnia aktualizacja: 21.07.2018 08:00
"Książę Nocy. Najlepsze opowiadania" to zbiór tekstów Marka Nowakowskiego ze wstępem Krzysztofa Masłonia, który był gościem Mateusza Matyszkowicza.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Warszawskie wędrówki Marka Nowakowskiego

Ostatnia aktualizacja: 04.01.2019 15:00
- Poznaliśmy się na studiach, spotykaliśmy w Śródmieściu. Marek zabierał mnie do kawiarni "Pod Kurantem" na Wilczej, do "Stylowej". Lubił spacerować, więc odwiedziliśmy wiele barów, które później opisał. Większość z nich już nie istnieje - mówiła Jolanta Nowakowska, żona pisarza.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czy Warszawa da się lubić?

Ostatnia aktualizacja: 22.04.2019 16:06
Specjalne świąteczne wydanie audycji "Trójkowego chuligana literackiego". Tym razem o Warszawie – o warszawskim folklorze, życiu literackim stolicy, a także o ważnych dla tego miasta postaciach – między innymi o Marku Nowakowskim.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Opisać miasto. Spotkanie z Wojciechem Chmielewskim

Ostatnia aktualizacja: 05.06.2019 16:27
Gościem audycji był ceniony pisarz, autor opowiadań "Magiczne światło miasta", które prezentujemy w tym tygodniu na antenie Dwójki.
rozwiń zwiń