X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz

Nowa aplikacja

Wszystko w jednym miejscu
x

Nowa aplikacja

x
Historia

Spektakl pełen wzlotów i upadków. Historia Teatru Wielkiego w Warszawie

Ostatnia aktualizacja: 19.11.2019 10:00
19 listopada to ważna data w dziejach polskiego teatru. Tego dnia w 1765 roku rozpoczął działalność Teatr Narodowy, dokładnie dwieście lat później na deski odbudowanego po wojnie Teatru Wielkiego weszli pierwsi aktorzy, a w 1996 roku zainaugurowano pierwszy od lat sezon na odrestaurowanej po pożarze scenie teatralnej.
Audio
  • Transmisja z inauguracji Teatru Wielkiego po dobudowie (PR, 19.11.1965)
  • Rozmowa Elżbiety Łukomskiej z prof. Janem Biegańskim na temat gmachu Teatru Wielkiego. (PR, 21.07.1980)
Teatr Wielki na początku XX wieku
Teatr Wielki na początku XX wiekuFoto: Polona.pl/domena publiczna

Powołanie narodowej sceny teatralnej było jednym z elementów programu kulturalnego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Celem był rozwój polskiej kultury poprzez stworzenie zespołu teatralnego występującego po polsku, w rodzimym repertuarze. Na siedzibę Teatru Narodowego obrano nieistniejący już budynek Operalni. To właśnie w gmachu, który znajdował się w Ogrodzie Saskim,19 listopada 1765 roku odbyła się premiera "Natrętów" Józefa Bielawskiego - komedii będącej przeróbką dzieł Moliera.

W 1779 roku Teatr Narodowy przeniósł się do budynku na placu Krasińskich. Siedziba teatru nie była imponujących rozmiarów. Brakowało nawet pomieszczeń na garderoby dla aktorów. To tutaj rozpoczął swoją działalność Wojciech Bogusławski nazywany ojcem polskiego teatru.

Wielki projekt 

W 1825 roku zapadła decyzja o budowie nowego gmachu. Budynek postanowiono wznieść na miejscu Marywilu - kompleksu handlowo-usługowego, ówczesnego odpowiednika domu handlowego, który swoją nazwę zawdzięczał królowej Marysieńce Sobieskiej. Kompleks był olbrzymi, zajmował powierzchnię porównywalną z tą zajmowaną przez Bazylikę św. Piotra w Rzymie.

Wpływ architektury oryginalnej zabudowy jest dostrzegalny do dzisiaj. Antonio Corazzi, architekt i projektant nowego gmachu, pozostawił jedną z marywilskich kamienic jako skrzydło budynku i dobudował analogiczne drugie skrzydło. Corazziego z Florencji ściągnął Stanisław Staszic.

 Miał zaledwie 27 lat, kiedy przyjechał do Królestwa Polskiego. Zaprojektował w Warszawie szereg budynków administracyjnych i prywatnych. Zaprojektował całą dzielnicę – od placu Teatralnego do placu Bankowego – wyjaśniał architekt prof. Jan Biegański w audycji Elżbiety Łukomskiej z cyklu "Zabytki Warszawy". 

Budowę zahamował wybuch powstania listopadowego. Wszystkie środki przeznaczano na potrzeby wojny z Rosją. Uroczyste otwarcie nowego budynku odbyło się dopiero po upadku zrywu, 24 lutego 1833 roku.

- Mało brakowało, a władze carskie zaadaptowałyby stojący już w surowym stanie budynek na potrzeby cerkwi. Na szczęście architekt, którego wyznaczono do sporządzenia kosztorysu adaptacji, stwierdził, że to zbyt kosztowna operacja – podkreślał prof. Jan Biegański.

Władze carskie nie zgodziły się, by nosił on nazwę Teatru Narodowego, dlatego nazwę zmieniono na Teatr Wielki. Działalność nowej sceny zainaugurowano "Cyrulikiem sewilskim", operą Gioacchina Rossiniego. To wówczas umocnił się podział na trzy zespoły: dramatyczny, baletowy i operowy. Zespół Teatru Narodowego wrócił do gmachu Teatru Wielkiego dopiero w 1928 roku.

Gmach Teatru Wielkiego w 1928 roku Gmach Teatru Wielkiego w 1928 roku/NAC

Aż do czasów II wojny światowej gmach był kilkakrotnie przebudowywany. Ostatnią próbę unowocześnienia budynku zainicjowano w 1938 roku. Pracami miał kierować prof. Lech Niemojewski, wybitny architekt Politechniki Warszawskiej. Wojna pokrzyżowała te plany, a Niemojewski zamiast unowocześniać gmach, zajął się późną jesienią 1939 roku zabezpieczaniem tego, co pozostało ze spalonego przez niemieckie bombowce budynku.

Powojenna odbudowa

Z chwilą zakończenia wojny budynek Teatru Wielkiego był olbrzymim gruzowiskiem. Zachowała się jedynie część fasady od strony pl. Teatralnego.

W styczniu 1950 roku decyzją ministra kultury i sztuki powołano przedsiębiorstwo państwowe Teatr Wielki Opery i Baletu w budowie. Na dyrektora instytucji powołano Arnolda Szyfmana. Właściwa odbudowa gmachu Teatru Wielkiego według projektu Bohdana Pniewskiego rozpoczęła się pięć lat później i trwała do 1965 roku. Była ona możliwa dzięki fotografiom projektów Corazziego, które jeszcze przed wojną wykonał prof. Jan Biegański. Oryginały projektów, które przechowywano w Archiwum Teatru, spłonęły w czasie Powstania Warszawskiego. 

W tym czasie zespół działał na innych scenach. Działalność odbudowanego Teatru Wielkiego rozpoczęto 19 listopada 1965 roku. Pierwszym dziełem wystawionym na jego deskach była "Halka" Stanisława Moniuszki. Wielki twórca został uhonorowany wówczas także w inny sposób – przed gmachem odsłonięto jego pomnik. W Archiwum Polskiego Radia zachowało się nagranie transmisji tego wydarzenia. Posłuchaj. 

Powojenna odbudowa gmachu Teatru Wielkiego. Powojenna odbudowa gmachu Teatru Wielkiego/NAC

Już dwa lata później, 25 listopada 1967 roku, na scenie Teatru Narodowego odbyła się premiera "Dziadów" w reżyserii Kazimierza Dejmka, ówczesnego dyrektora teatru. Zdjęcie z afisza przez władze PRL przedstawienia pamiętną rolą Gustawa Holoubka stało się impulsem dla studenckich zrywów Marca 1968.

W 1985 roku pożar strawił scenę Teatru Narodowego. Na szczęście gmach Teatru Wielkiego przetrwał. Załamanie gospodarcze kraju spowodowało, że przez pięć lat sprawa remontu sceny Teatru Narodowego pozostawała w sferze zapewnień rządowej propagandy. Dopiero w 1990 roku podjęto faktyczne kroki zmierzające do odbudowy zniszczonej części teatru. Odbudowa nabrała rozpędu dopiero w 1993 roku, kiedy ministrem kultury został Kazimierz Dejmek.

Działalność Teatru Narodowego na odbudowanej scenie zainaugurowało wystawienie Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego. Był 19 listopada 1996 roku.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"Dziady" - pretekst do antysemickiego Marca 1968

Ostatnia aktualizacja: 30.01.2020 06:08
- Przedstawienia "Dziadów" Dejmka stały się polityczną odskocznią o wymowie antyradzieckiej - mówił I sekretarz PZPR Władysław Gomułka do warszawskiego aktywu partyjnego.
rozwiń zwiń