more_horiz
Historia

Groza w Nowym Jorku. Edgar Allan Poe i jego "Kruk"

Ostatnia aktualizacja: 29.01.2022 05:45
177 lat temu w gazecie "The Evening Mirror" ukazała się pierwsza wersja słynnego wiersza Edgara Allana Poego. Utwór natychmiast przyniósł autorowi ogromną popularność i do dziś pozostaje jednym z największych osiągnięć światowej literatury.
Fragment okładki ilustrowanego przez Gustavea Dor wydania Kruka z 1884 roku
Fragment okładki ilustrowanego przez Gustave'a Doré wydania "Kruka" z 1884 rokuFoto: domena publiczna

Przychodzi kruk do romantyka

Dzieło Poego opowiada o pełnym grozy zdarzeniu, w którym bierze udział pewien student, ogarnięty rozpaczą po śmierci ukochanej Lenory. Jest grudniowy wieczór, tańczące na ścianach cienie i "księgi dawnej wiedzy" wprawiają mówiącego w melancholijny nastrój, gdy nagle słyszy pukanie. Niezapowiedzianym gościem okazuje się mówiący kruk, który kilka razy powtarza "nevermore". Pierwszy tłumacz dzieła, Zenon Przesmycki, tłumaczy to jako "nigdy już":

Zadziwiłem się nie lada, że ptak tak wyraźnie gada,
Choć żem jego odpowiedzi nie mógł pojąć ani rusz,
Boć to przyzna nawet dziecię, że nikt z ludzi dotąd w świecie
Nie oglądał chyba przecież ptaka przy drzwiach izby tuż.
Ptaka, co by przed nim usiadł na popiersiu przy drzwiach tuż.
Z takim mianem: "Nigdy już".

Choć mroczne ptaszysko nie mówi nic poza tym jednym zdaniem, to w oczach narratora staje się ono wysłannikiem piekła i zapowiedzią szaleństwa, w które osuwa się podmiot liryczny. Kruk zdaje się mówić: "nigdy nie znajdziesz ukojenia po stracie tej, którą kochałeś, nigdy nie zapomnisz".


Posłuchaj
55:21 2019_05_10 21_30_02_PR2_Dwukropek.mp3 Żaneta Nalewajk i Marek Paryż rozmawiają z Piotrem Koftą o twórczości Edgara Allana Poe (PR, 11.05.2019)

Posłuchaj
02:37 edgar allan poe___d 38716_tr_0-0_9928629849dfb8e[00].mp3 Edgar Allan Poe - audycja z cyklu "Szkic do portretu". (PR, 14.06.1978)

  

Sugestywne dzieło Poego wzbogaciło panoramę amerykańskiej wersji romantyzmu. Stworzone w formie ośmiostopowca trocheicznego dzieło, uporządkowane dzięki rytmowi, wzbudzało niepokój swoją treścią oraz wykorzystaniem "kruczej" onomatopei - powracająca głoska "r" (przede wszystkim w słowie "nevermore") ma przywodzić na myśl krakanie.

Edgar_Allan_Poe wiki 1200.jpg
Edgar Allan Poe. Poeta, który zaraził mrokiem nowe pokolenia

Mało pieniędzy, ale dużo sławy

Poe napisał "Kruka" w Nowym Jorku, gdzie zamieszkał w bardzo trudnym okresie życia. Jego żona Virginia od 1842 roku chorowała na gruźlicę, a pisarz topił smutki w alkoholu. Początkowo nie chciano wydać utworu. Gdy wreszcie go zakupiono, autor otrzymał honorarium w wysokości zaledwie 9 dolarów. 29 stycznia 1845 roku "Kruka" wydrukowano w nowojorskim "The Evening Mirror". To była prawdziwa sensacja. Poemat od razu stał się obecny w masowej wyobraźni, a przypieczętowaniem jego sławy były liczne parodie i rysunkowe żarty w amerykańskich gazetach. "Kruk" przebojem wszedł do amerykańskiej popkultury, a później zagościł w biblioteczkach na całym świecie. Do Polski wprowadzano go kilka razy. Po Przesmyckim przekładów "Kruka" dokonywali m.in. Stanisław Barańczak, Jolanta Kozak, Maciej Froński, Krzysztof Jaskuła, Barbara Beaupré i Tomasz Beksiński.

Do "Kruka" odwoływali się pisarze: Vladimir Nabokov, Ray Bradbury i Charles Baudelaire, a nawet kompozytor Maurice Ravel. Paul Gauguin przedstawił nagi portret swojej żony na obrazie "Nevermore" z 1897 roku. W XX wieku powstało kilka swobodnych adaptacji filmowych dzieła, w tym legendarny "Kruk" z 1994 roku, na planie którego tragicznie zmarł odtwórca tytułowej roli Brandon Lee, syn Bruce'a Lee.

Dla samego Edgara Allana Poe sława miała jednak gorzki smak. Dwa lata po publikacji "Kruka" - 30 stycznia 1947 roku - w wieku niespełna 25 lat zmarła Virginia. Twórca odszedł niedługo potem - 7 października 1949 roku. Przeżył 40 lat.

mc

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem