X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

"Od powietrza, głodu, ognia i wojny..." - epidemie w Polsce na przestrzeni wieków

Ostatnia aktualizacja: 14.03.2020 05:55
Ziemie polskie przez wieki były pustoszone epidemiami chorób zakaźnych. Powszechny strach przed plagami jest widoczny w pieśniach religijnych oraz obrzędach, które miały odpędzić morowe powietrze. Polacy żyli w nieustannym zagrożeniu niemal do drugiej połowy XX wieku.
Audio
  • – Wiemy, że w Polsce była dżuma, ale nie wiemy, jakie były jej rozmiary – mówił prof. Michał Kopczyński o historii ludzkiego wzrostu, na który wpływ mają również choroby, w audycji Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Czas na naukę". (PR, 26.01.2017)
  • O średniowiecznej epidemii czarnej śmierci w audycji Łukasza Kozaka i Łukasza Modelskiego z cyklu "Kryzys wieku średniego" mówi wirusolog prof. Włodzimierz Gut oraz historyk prof. Jerzy Pysiak. (PR, 5.11.2017)
Personel medyczny podczas epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 roku
Personel medyczny podczas epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 rokuFoto: Wikimedia Commons/domena publiczna

Klęski żywiołowe, wśród których największą grozę budziły epidemie, nawiedzały Europę oraz Polskę przez długie stulecia. Pierwsze wzmianki źródłowe o chorobach zakaźnych na ziemiach polskich dotyczą początku XI wieku. Jak pisał kronikarz Jan Długosz "Głód, mór i zaraza okropne panował tymi czasy nie tylko w Polsce, ale i w całym prawie świecie".

165-WW-269B-11-trolley-l.jpg
Historia chorób zakaźnych. Najtragiczniejsza była dżuma, czyli "czarna śmierć"

Czarna śmierć

Od tamtej pory epidemie cyklicznie nawiedzały polskie ziemie. Największym zagrożeniem okazała się zaraza z połowy XIV wieku, która przyniosła spustoszenie Europy. Ze względu na jeden z objawów, jakie wywoływała – czarne plamy pojawiające się na ciele zakażonych – zyskała niesławne miano "czarnej śmierci".

"Czarna śmierć" najprawdopodobniej rozprzestrzeniła się z Mongolii na pozostałe rejony Azji. Choroba trafiła do Europy w październiku 1347 roku na pokładach genueńskich okrętów, które powróciły do Włoch z Krymu. Marynarze szybko zaczęli umierać w cierpieniach, a niedługo później zaraza zaczęła się rozprzestrzeniać na resztę kontynentu.

Stopniowo, w kilku falach do 1353 roku objęła niemal całą Europę. Epidemia rozprzestrzeniała się szczególnie szybko w przeludnionych miastach. Historycy oceniają, że w wyniku zarazy mogła umrzeć nawet jedna trzecia ludności Europy.


Czarna Śmierć 1200.png
"Czarna śmierć". Stosowaliśmy zasadę #zostańwdomu już w średniowieczu. Dlaczego Polska ucierpiała mniej od innych państw Europy?

Często można znaleźć informację jakoby ówczesna zaraza ominęła Królestwo Polskie. Przekazy źródłowe pokazują jednak, że płace robotników na ziemiach polskich wzrosły proporcjonalnie do zarobków w Europie zachodniej. Mogłoby to sugerować, że również w Polsce wystąpiła zaraza, która zabiła dużą część populacji.

Co ciekawe, "czarna śmierć" miała pewne pozytywne skutki. Zmniejszenie liczby ludności spowodowało poprawę warunków życia pozostałych przy życiu – widać to na podwyższeniu wzrostu ludzi w późnym średniowieczu spowodowanego polepszeniem diety zarówno pod względem ilości jak i jakości pożywienia.

 Ziemie polskie się w to wpisują. Wiemy, że była dżuma, ale nie wiemy, jakie były jej rozmiary. Zupełnie nie ma pomysłu na to, żeby je oszacować, bo nie ma materiału źródłowego. Niektórzy mówią, że może była, ale nie miała wielkiego znaczenia. Wpływ dżumy widać jednak po wysokości ciała, która wzrosła w późnym średniowieczu, a w epoce nowożytnej widać jej spadek i to nawet do poziomu poniżej wczesnego średniowiecza – mówił prof. Michał Kopczyński w audycji Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Czas na naukę".

Zaraza towarzyszką ludzi

"Czarna śmierć" – nawet jeżeli miałaby w dużym stopniu ominąć Polskę – bez wątpienia wywarła ogromne piętno na świadomość ówczesnych ludzi. Większość średniowiecznych klęsk w Polsce jest opisywanych przez kroniki napisane w drugiej połowie XIV wieku i w XV wieku. Strach przed czarną śmiercią bez wątpienia wpłynął na kronikarzy.

Lęk przed wszechobecną śmiercią, w szczególności nagłą, nieustannie towarzyszył ludziom późnego średniowiecza. Widać to na przykładzie popularności traktatów nauczających "dobrego umierania" albo w najważniejszym polskim utworze poetyckim średniowiecza – "Rozmowach mistrza Polikarpa ze śmiercią".

Dżuma przez długie lata, aż po XVII wiek, cyklicznie powracała w Europie i w Polsce. W XV-wiecznym Krakowie epidemie powtarzały się średnio co kilka lat. Ludzie żyli w świadomości zagrożenia chorobami zakaźnymi, których liczba wzrastała wraz z odkryciami geograficznymi i wzrostem mobilności podróżnych. Takie słowa jak cholera, gruźlica, kiła lub zimnica budziły grozę.

W wielu polskich miejscowościach można obecnie spotkać zabytki strachu przed chorobami zakaźnymi, takie jak cmentarze epidemiczne. Były zlokalizowane z dala od skupisk ludzkich, dokonywano na nich skromnych pochówków, bardzo często w zbiorowych mogiłach.

Inną próbą obrony przed epidemiami było stawianie tzw. krzyży cholerycznych, zwanych również morowymi. Często przybierały formę z dwoma poprzecznymi ramionami i miały na celu ochronę przed zarazami.

Tragiczna w skutkach pod względem klęsk spadających na ziemie polskie okazała się połowa XIX wieku. Na lata 40. oraz 50. w całej Europie cieniem rzuciły się klęski głodu, spowodowane w dużej mierze zarazą ziemniaczaną. Wraz z nim szybko zaczęły pojawiać się epidemie chorób zakaźnych, które dziesiątkowały głodujących.

Lekarz Kazimierz Chechłowski na początku XX wieku zauważył, że ludność Królestwa Polskiego, które znajdowało się na terenie zaboru rosyjskiego, zmniejszyła się w latach 1846-1855 o 200 tysięcy osób.

Filtry warszawskie_663_364.jpg
Filtry Lindleya – perfekcyjna myśl technologiczna

Na przełomie XIX i XX wieku na ziemiach polskich nastąpił spadek nawrotów epidemii. Wiązał się z zakończeniem cyklicznie powtarzających się okresów klęsk głodu, którym towarzyszyły zarazy chorób zakaźnych spowodowane osłabieniem odporności niedożywionej populacji. W miastach stopniowo wprowadzano nowoczesne urządzenia sanitarne, które pozwalały ograniczyć czynniki ryzyka rozwoju epidemii.

Zmierzch epidemii?

XX wiek zmniejszył zagrożenie epidemiologiczne wraz z postępem medycyny, który pozwolił na lepsze diagnozowanie i leczenie groźnych chorób. Nie oznaczało to jednak całkowitego wyeliminowania ryzyka.

Tuż po I wojnie światowej niepodległą Polskę nie ominęła pandemia grypy zwanej "hiszpanką", która na całym świecie pochłonęła więcej ofiar śmiertelnych niż Wielka Wojna, która pochłonęła 14 milionów ofiar. Polscy lekarze zauważyli pierwsze objawy choroby latem 1918 roku. Szybko zaczęła się rozprzestrzeniać i zbierać śmiertelne żniwo, podobnie jak w innych krajach na świecie. Szczególną trwogę budziły wieści z Krakowa i Lwowa, najbardziej dotkniętych grypą. Lekarz Karol Rozenfeld wspominał:

"Zaskoczeni znienacka, staliśmy wszyscy bezradni w obliczu klęski, której ogromu ani zmniejszyć, ani nawet w przybliżeniu określić nie byliśmy w stanie. Ogólne uczucie grozy zwiększała niemoc terapii, bezowocność wszystkich wysiłków w przypadkach złośliwych, szybko kończących się śmiercią".

"Hiszpanka" zabiła od 21 do 25 milionów osób.

Ospa_663x364.png
57 lat temu czarna ospa zaatakowała Wrocław

Jednym z ostatnich dużych zagrożeń epidemicznych w Polsce było pojawienie się ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 roku. Została przywieziona przez pracownika Służby Bezpieczeństwa, który powrócił z Indii. Od lipca do września miasto było objęte stanem epidemii i otoczone kordonem sanitarnym. Udało się zatrzymać liczbę zakażonych na 99 przypadkach. Niestety siedmiu z chorych zmarło.

Szymon Antosik

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

57 lat temu Wrocław zatakowała czarna ospa

Ostatnia aktualizacja: 19.09.2020 05:45
Miasto zostało na kilka tygodni odcięte od reszty kraju. Blokada Wrocławia trwała 95 dni. Została odwołana 19 września 1963 roku. Był to ostatni przypadek czarnej ospy, jaki odnotowano w Polsce. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Penicylina odmieniła medycynę

Ostatnia aktualizacja: 11.03.2020 05:45
"To natura wyprodukowała penicylinę, ja ją tylko odkryłem" - mawiał Alexander Fleming. Podczas pracy w laboratorium zauważył, że przypadkowe zanieczyszczenie podłoża pleśnią powstrzymuje wzrost rozwoju bakterii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Najstarszy mężczyzna świata: "hiszpanka" była gorsza od koronawirusa

Ostatnia aktualizacja: 10.03.2020 17:36
Niemal 112-letni Brytyjczyk Bob Weighton, który od 16 dni jest najstarszym mężczyzną świata, przyznał, że jest zaniepokojony epidemią koronawirusa. Dodał jednocześnie, że epidemia grypy z lat 1918-1919 była gorsza.
rozwiń zwiń