X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Zygmunt Kubiak. Twórca nowej mitologii

Ostatnia aktualizacja: 19.03.2021 05:45
19 marca 2004 roku zmarł profesor Zygmunt Kubiak, wybitny znawca kultury antycznej, pisarz i tłumacz. Obok Jana Parandowskiego i Wandy Markowskiej był głównym popularyzatorem kultury antycznej na gruncie polskim.
Zygmunt Kubiak podczas odbierania Nagrody Literackiej Władysława St. Reymonta w Związku Rzemiosła Polskiego, 09.01.2001.
Zygmunt Kubiak podczas odbierania Nagrody Literackiej Władysława St. Reymonta w Związku Rzemiosła Polskiego, 09.01.2001.Foto: Forum

W 1997 roku wydał "Mitologię Greków i Rzymian". Zawarł w niej nowatorskie, oparte o badania naukowe i własne refleksje, spojrzenie na znane od dawna mity. ‒ Widzę mitologię w dużej mierze inaczej niż ją dotychczas widziano ‒ mówił prof. Zygmunt Kubiak w audycji Ewy Bobocińskiej.

Posłuchaj
18:28 profesor zygmunt kubiak opowiada o mitach greckich____4158_98_i_tr_0-0_1458146487ea456f[00].mp3 "Profesor Zygmunt Kubiak opowiada o mitach greckich" ‒ audycja Ewy Bobocińskiej z cyklu "Pory Roku ‒ Magazyn kulturalny" (PR, 19.06.1998).

Nowe spojrzenie na mit

Propozycja przedstawiona przez Zygmunta Kubiaka była odmienna od powszechnie znanej wizji Jana Parandowskiego, na którego twórczość wpłynęła atmosfera fin de siècle’u. W "Mitologii" Parandowski kładł nacisk na postrzeganie kultury antycznej jako tej klasycznie pięknej.

Kubiak natomiast został ukształtowany przez całkowicie inne wydarzenia historyczne. Doświadczył II wojny światowej oraz rządów totalitarnych, co przełożyło się na wysunięcie na pierwszy plan w jego mitologii elementów dramatycznych, tematów dotyczących cierpienia, samotności i śmierci. Jednocześnie podkreślał on ponadczasowy charakter mitów, które - jak lubił powtarzać - nie działy się nigdy, lecz dzieją się zawsze.  - Mity wyrażone w tragediach greckich czy mit, który odtwarza "Iliadę" i "Odyseję", nigdy nie przeminą ‒ opowiadał w audycji z cyklu "Wieczorni goście Radia Bis".

Posłuchaj
14:46 zygmunt kubiak___339_96_iv_tr_0-0_1094420187eb48b6[00].mp3 "Zygmunt Kubiak" ‒ audycja Kai Kamińskiej z cyklu "Wieczorni goście Radia Bis" (Pr, 20.01.1996).

Kubiak przestał postrzegać mitologię jako jedynie zbiór wierzeń, widział w niej również opowieści głęboko zakorzenione zarówno w kulturze, jak i historii. Odkrycie tzw. pisma linearnego B przez językoznawcę Michaela Ventrisa w 1952 roku rzuciło nowe światło na kulturę antyczną. Używali go Achajowie, przodkowie Greków w drugim tysiącleciu przed naszą erą. To właśnie na ten okres datowane jest kształtowanie się mitologii greckiej. ‒ Okazało się, że mitologia wyrasta z konkretnego historycznego podłoża, że mity są legendarnym wspomnieniem wydarzeń, które rozegrały się w epoce mykeńskiej ‒ tłumaczył prof. Zygmunt Kubiak w audycji Ewy Bobocińskiej.

Dzięki odkryciom archeologicznym, odsłaniającym tło historyczno-kulturowe, mity stają się znacznie bliższe, łatwiejsze do zrozumienia przez współczesnego odbiorcę. ‒ Inaczej widzę Odyseusza i Agamemnona, gdy więcej wiem o zamkach, w których żyli. Widzę ich namacalnie, tak samo jak lepiej i głębiej rozumiem "Panią Bovary" Gustave’a Flauberta, gdy poznaję domy francuskie z jej epoki ‒ mówił prof. Zygmunt Kubiak.

Zrozumieć przeszłość

U schyłku drugiego tysiąclecia przed naszą erą załamuje się cywilizacja achajska. ‒ Dla nowej Grecji, która wyłania się w IX w. p.n.e., tamta przeszłość stanowi inną, niemal niewiarygodną epokę. Tradycja nie zostaje jednak zerwana, tylko przetworzona ‒ opowiadał prof. Zygmunt Kubiak.

Starożytni bohaterowie wzbogacanych przez wieki opowieści stawali się w nich coraz bardziej nadludzcy. Przez to historyczne postacie ulegały modyfikacji, urastając do rangi mitycznych herosów. Przypisywano im m.in nadludzką siłę i niezwykłą wiedzę. Przeszłość była gloryfikowana oraz idealizowana. Stanowi to źródło i istotę mitu.

Kubiak dostrzegał podobieństwo, pewną wspólnotę, między czasami antycznymi a współczesnością. Podobne zjawisko trwania i reinterpretacji dziejów można zaobserwować również na gruncie polskim. ‒ Rozbiory nie przerywają ciągłości polskiej tradycji, ale po odzyskaniu niepodległości często następowało wyzłacanie dawnej Rzeczpospolitej ‒ mówił prof. Zygmunt Kubiak w audycji Kai Kamińskiej.

Troja. Między mitem a historią

Wojna trojańska to wydarzenie historyczne, ale jej znaczenie do dzisiaj nie jest w pełni rozumiane. Najprawdopodobniej toczyła się o dostęp do Kaukazu, gdzie znajdowały się złoża cyny, która w procesie hutniczym po dodaniu do miedzi tworzyła znacznie trwalszy spiż. ‒ Nie wiemy, do jakiego stopnia było to ważne wydarzenie historyczne, a do jakiego stopnia wyolbrzymiło je wyzłacające wspomnienie ‒ mówił prof. Zygmunt Kubiak w audycji Kai Kamińskiej. ‒ Byli tam obecni bohaterowie tacy jak Hektor czy Agamemnon. Natomiast najprawdopodobniej nigdy nie będziemy w stanie dokładnie domyślić się realnych pierwowzorów tych postaci. Opowieść o Troi jest mitem, rozumianym jako opowieść o bohaterach.

Fascynacja starożytnością

Zygmunt Kubiak urodził się w 1929 roku w Warszawie, z którą był związany całe życie. Fascynację kulturą antyczną odkrył już w dzieciństwie. ‒ Łacina i greka są moimi językami domowymi, ponieważ sam się ich nauczyłem, tak jak od mojego otoczenia nauczyłem się polskiego ‒ wspominał prof. Zygmunt Kubiak w audycji Hanny Szopskiej. ‒ Nauczyłem się Greki, mając 13 lat. Byłem tak zauroczony światem antycznym poznanym na tajnych kompletach gimnazjalnych, że przepisałem do zeszytu całą gramatykę grecką.

Posłuchaj
14:37 zygmunt kubiak___pr iii 104972_tr_0-0_998150687ebb683[00].mp3 "Zygmunt Kubiak" ‒ audycja Hanny Szopskiej z cyklu "Sztuka przekładu" (PR, 13.04.1988).

W 1994 roku uzyskał stopień doktora na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W rozprawie naukowej zajmował się twórczością Klemensa Janickiego i Jana Kochanowskiego. Uważał, że język polski jest w stanie udźwignąć rolę medium do poznania kultury śródziemnomorskiej, czego przykładem mogą być przekłady "Psalmów" Kochanowskiego oraz popularność, którą zyskały. Polszczyzna jest w stanie oddać przekaz zawarty w starożytnych tekstach i z powodzeniem go przetwarzać .

"Polska Eneida"

Oprócz pracy nad mitologią zajmował się również licznymi tłumaczeniami, w tym napisaniem nowego przekładu "Eneidy" Wergiliusza, niebędącego jedynie odtworzeniem oryginału słowo w słowo, a nową całościową kompozycją. Była to adaptacja antycznego tekstu do potrzeb polskiego czytelnika ‒ Trzeba na nowo zbudować poemat, który ma swoją wewnętrzną polską logikę artystyczną. To musi być polska "Eneida" ‒ opowiadał prof. Zygmunt Kubiak w audycji "Sztuka przekładu".

Był wielkim miłośnikiem języków, ale to właśnie język polski stanowił medium do odbierania i wyrażania świata. ‒ Odczuwam, że czynię coś w języku: poemat staje się moim, ale też polskim, również język polski zostaje rozszerzony o elementy, których w nim nie było. Tak rozumiem moją pracę ‒ wspominał prof. Zygmunt Kubiak.

WP


Czytaj także

Jan Parandowski – pisarz wielkiego czasu

Ostatnia aktualizacja: 11.05.2020 05:55
- Nic już nie zmieni faktu, że antyk grecko-rzymski płynie w naszej kulturze bez przerwy, nasza kultura z niego wyszła i w nim szuka nieustannie swych wzorów i inspiracji – mówił Jan Parandowski w Polskim Radiu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wergiliusz – "Eneida" przyniosła mu nieśmiertelność

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2014 06:00
Syn rolnika, który został najsłynniejszym rzymskim poetą. Historia godna filmowego scenariusza. Jego dzieło życia – "Eneida" – było źródłem inspiracji dla poetów i pisarzy w kolejnych wiekach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Heinrich Schliemann - odkrywca Troi

Ostatnia aktualizacja: 26.12.2020 05:45
Odkrywca Troi opierał się w poszukiwaniach na dziele Homera, sam jednak, często z literacką fantazją, koloryzował swoje odkrycia. I bez tego jednak jego życie i dorobek są dowodem na to, że nie należy rezygnować z młodzieńczych marzeń.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wojna trojańska – fakty i mity

Ostatnia aktualizacja: 24.04.2020 05:50
Niektórzy współcześni archeologowie podważają prawdziwość przekazu Homera i istnienie Troi. Inni twierdzą, że posiadają dowody na istnienie pałaców Agamemnona i Nestora, a Odyseusza i Priama uznają za postacie historyczne. Starożytne wazy pokazują wojnę, którą można uznać za trojańską, ale nie jest pewne, czy przekazują mit, czy opowieść historyczną.
rozwiń zwiń