X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Ida Kamińska - pierwsza Polka nominowana do Oscara

Ostatnia aktualizacja: 21.05.2021 05:40
21 maja 1980 roku w Nowym Jorku zmarła aktorka Ida Kamińska. Jej żywiołem był teatr, w którym występowała od szóstego roku życia. Pojawiała się również w filmach - za swoją rolę w "Sklepie przy głównej ulicy" została nominowana do amerykańskiej Nagrody Akademii Filmowej w kategorii najlepszych aktorek pierwszoplanowych. 
Elmar Klos, Josef Kroner, Ida Kamińska i Jan Kadar po powrocie ze Stanów Zjednoczonych, gdzie ich film Sklep przy głównej ulicy zdobył Oscara.
Elmar Klos, Josef Kroner, Ida Kamińska i Jan Kadar po powrocie ze Stanów Zjednoczonych, gdzie ich film "Sklep przy głównej ulicy" zdobył Oscara. Foto: PAP/CTK

W teatrze urodzona

Ida Kamińska przyszła na świat 4 września 1899 roku w Hotelu Teatralnym w Odessie. Jej rodzice – Abraham i Ester Rachel Kamińscy – pracowali w tym mieście jako aktorzy. Od dziecka była więc mocno związana z teatrem. Jej siostra Regina również została aktorką, a brat Józef kompozytorem.

Kamińska z rodziną jeździła na występy odbywające się w różnych częściach carskiej Rosji. Często pomagała przy przedstawieniach – była suflerką, ustawiała oświetlenie, kontrolowała kurtynę.
Na deskach teatralnych zadebiutowała, mając zaledwie sześć lat. Zagrała Siomke w sztuce "Di Muter" (tłumaczenie z jidysz "Matka") Dawida Pińskiego. Pierwszą poważną rolę otrzymała dziesięć lat później – wystąpiła w spektaklu "Akejdes Icchok" (jid. "Ofiarowanie Izaaka") Abrahama Goldfadena. W międzyczasie w 1912 roku wraz z matką pojawiła się w niemym filmie Andrzeja Marka "Mirele Efros".

W kolejnych latach aktorka próbowała zdobyć sławę w wiedeńskich teatrach – bezskutecznie. Po powrocie do kraju występowała w warszawskim Teatrze Kamińskiego mieszczącym się przy ulicy Oboźnej. Tam poznała Zygmunta Turkowa, który później został jej pierwszym mężem. Para doczekała się jednego dziecka – urodzonej w 1919 roku córki Ruth.

W drugiej połowie lat 20. Turkowowie założyli "Warszewer Jidiszer Kunst Teater" (jid. "Warszawski Żydowski Teatr Artystyczny" – w skrócie WIKT). Do jego zespołu należeli wówczas między innymi: Jonas Turkow, Ajzyk Samberg, Klara Segałowicz i Diana Blumenfeld. W tamtym okresie Kamińska zajmowała się nie tylko aktorstwem, lecz także reżyserią i tłumaczeniem sztuk. Dzięki jej pracy wystawiono takie dzieła jak "Nora" Henryka Ibsena, "Zmartwychwstanie" Lwa Tołstoja, "Ojczyzna" Hermanna Sudermana i "Ludzie" Szolema Alejchema. Trupa występowała nie tylko na scenach różnych teatrów w Polsce, lecz także za granicą – w latach 30. odbyła tournée po Francji i Belgii.

W 1924 roku Kamińska zagrała w pierwszym żydowskim filmie zrealizowanym w Rzeczpospolitej po I wojnie światowej – w "Tkijes Kaf" (jid. "Ślubowaniu") Pereca Hirschbeina w reżyserii Zygmunta Turkowa.

Matka Teatru Żydowskiego 

Pod koniec lat 30. Kamińska rozstała się z mężem. Po rozwodzie aktorka na stale osiadła w Warszawie i związała się z Teatrem Nowości. W 1938 roku ponownie wystąpiła w filmie – tym razem zagrała jedną z głównych ról w produkcji Aleksandra Martena "On a Hejm" (jid. "Bezdomni"). Prawdopodobnie w tym okresie po raz drugi wzięła ślub – jej kolejnym wybrankiem został Marian Melman.

Po kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 roku Kamińska wraz z córką, zięciem i mężem przedostała się do Lwowa, gdzie od 1940 roku kierowała swoim własnym zespołem teatralnym. Gdy Rzesza Niemiecka zaatakowała Związek Radziecki w 1941 roku, aktorka wyjechała z rodziną do Kirgistanu. Mimo trudnych warunków nie przestała pracować – organizowała występy teatralne w miejscowej filharmonii, a nawet podróżowała po okolicznych republikach. W latach 40. urodziła swoje drugie dziecko – syna Wiktora. W 1944 roku Kamińska przeprowadziła się do Moskwy, gdzie spędziła kolejne dwa lata, pracując w radiu.

Do Polski powróciła wraz z rodziną w 1946 roku. Dwa lata później została pierwszym dyrektorem Teatru Żydowskiego w Łodzi. Od końca lat 40. próbowała przenieść siedzibę teatru do Warszawy. Jej starania zakończyły się sukcesem i od 1955 roku mieścił się on w nieistniejącym już dziś budynku przy ulicy Królewskiej 13 w Warszawie.

Na scenie wystawiano klasyków literatury żydowskiej i polskiej, ale również autorskie przedstawienia Kamińskiej. 14 listopada 1966 roku odbyła się premiera jej sztuki "Zasypać bunkry!". Dramat przedstawia powojenne losy grupy Żydów, którzy podczas niemieckiej okupacji przez trzy lata ukrywali się w bunkrze. Po zakończeniu wojny muszą się zmierzyć z nowymi realiami świata i traumami z czasów nazistowskiego terroru.

- Wydawało mi się, że trzeba temat ten poruszyć. Spotkałam się z zarzutami, że w tej sztuce są jakieś wymysły. To, co właśnie wydaje się wymysłem, to są fakty. Mnie się zdaje, a mówię to szczerze i uczciwie, że sposób, w jaki przedstawiłam ten problem, powinien trafić do publiczności. I mam nadzieję, że trafił – mówiła Ida Kamińska na antenie Polskiego Radia.

Posłuchaj
02:40 na warszawskiej fali [fragment]___4440_tr_12-12_9977139d615b7ac[00].mp3 O pracy nad dramatem "Zasypać bunkry" opowiadała aktorka i reżyserka Ida Kamińska. Fragment audycji z cyklu "Na Warszawskiej Fali". (PR, 27.11.1964) 

Sztuki były wystawiane w jidysz – widzowie nieznający tego języka mogli słuchać polskiego tłumaczenia przez słuchawki. Zespół wyjeżdżał na gościnne spektakle za granicę – był między innymi we Francji, Anglii, Belgii, Stanach Zjednoczonych, Australii, Argentynie i Urugwaju.

Pierwsza Polka (prawie) z Oscarem 

Kamińska prócz grania na swojej scenie, występowała również w spektaklach Teatru Telewizji – w "Czarnej sukni" (1961) Stanisława Wygodzkiego w reżyserii Janusza Majewskiego i "Pożegnaniu z Marią" (1966) Tadeusza Borowskiego w reż. Jerzego Antczaka. Pojawiała się także w filmach: w "Czarnej sukni" (1967) Janusza Majewskiego i w "Moim aniele stróżu" (1970) Jána Kadára. Jej największym sukcesem była jednak rola w "Sklepie przy głównej ulicy" (1966) Jána Kadára i Elmara Klosa.

Akcja filmu dzieje się w roku 1942 w miasteczku znajdującym się na terenie tak zwanego państwa słowackiego. Tamtejsze władze skrupulatnie pozbawiają miejscowych Żydów majątków, które następnie przekazują "Aryjczykom". Stolarz Antoni Brtko (Józef Kroner) w ten sposób przejmuje niewielki sklep, który wcześniej należał do niesłyszącej staruszki (Ida Kamińska). Mężczyzna zaprzyjaźnia się ze starszą panią i zaczyna jej pomagać.

Produkcja otrzymała w 1967 roku Nagrodę Akademii Filmowej  za "Najlepszy film nieanglojęzyczny". Kamińska za swoją kreację została nominowana do Oscara w kategorii "Najlepsza aktorka pierwszoplanowa".

- Mam ogromną satysfakcję, że w dwadzieścia lat po wojnie zagrałam w pierwszym filmie i właśnie on osiągnął tak wielkie uznanie. W Ameryce doprawdy nie było ani jednego człowieka teatru i filmu, który by o "Sklepie przy głównej ulicy" nie wiedział. W Nowym Jorku kupują bilety z pięciodniowym, tygodniowym wyprzedzeniem. I tak we wszystkich innych miastach, gdzie ten obraz wyświetlają – mówiła Ida Kamińska na antenie Polskiego Radia w 1966 roku.

Posłuchaj
02:51 na warszawskiej fali___3_ rozmowa z aktorką idą kamińską___4571_tr_3-3_9980955d6159417[00].mp3 Rozmowa z aktorką Idą Kamińską o filmie "Sklep przy głównej ulicy". Fragment audycji z cyklu "Na Warszawskiej Fali". (PR, 05.05.1966) 

W roku 1968 roku polskie władze komunistyczne rozpoczęły antysemicką nagonkę, zmuszając tym samym do wyjazdu tysiące ludzi – w tym Idę Kamińską. Aktorka przedostała się do Wiednia, a stamtąd udała się do Izraela. Pod koniec 1968 roku wraz z rodziną zdecydowała się przenieść do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiadła w Nowym Jorku. Za granicą próbowała stworzyć scenę żydowską – powołała nawet do życia stowarzyszenie "Friends of Ida Kaminska Theater Foundation", które zbierało środki na ten cel. Plany Kamińskiej nigdy nie zostały zrealizowane.

W 1973 roku aktorka wydała autobiografię – "My life, my theatre". W Polsce książka ukazała się dopiero w 1995 roku. Ojczyznę odwiedziła jeszcze tylko raz – w 1973 roku brała udział w obchodach 50-lecia śmierci swojej matki.

Od 2005 roku Teatr Żydowski w Warszawie ma dwóch patronów: Ester Rachel Kamińską i jej córkę Idę Kamińską.

jb

Bibliografia:

1. Aleksandra Król, Ida Kamińska, https://sztetl.org.pl/pl/biographies/5894-kaminska-ida.

2. Ida Kamińska, http://www.encyklopediateatru.pl/autorzy/3292/ida-kaminska#. 

3. 40 lat temu zmarła Ida Kamińska, pierwsza dyrektorka Teatru Żydowskiego w Warszawie, https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/40-lat-temu-zmarla-ida-kaminska-pierwsza-dyrektorka-teatru-zydowskiego-w-warszawie. 

Czytaj także

Elżbieta Czyżewska - aktorska osobowość

Ostatnia aktualizacja: 14.05.2021 05:40
83 lata temu, 14 maja 1938 roku urodziła się aktorka Elżbieta Czyżewska, jedna z najbardziej popularnych polskich aktorek lat 60., której atutem na ekranie była wyjątkowa osobowość.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Oscary mają już 92 lata

Ostatnia aktualizacja: 16.05.2021 05:30
Pierwsza ceremonia wręczenia nagród Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej odbyła się 16 maja 1929 roku. Wtedy jeszcze te słynne statuetki nosiły jedynie nazwę "Academy Award of Merit", czyli nagrody za zasługi. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Fijewski - najbardziej warszawski aktor

Ostatnia aktualizacja: 12.11.2020 05:44
12 listopada 1978 roku zmarł aktor Tadeusz Fijewski. Przez całe życie związany był z Warszawą, zagrał nawet Rzeckiego w ekranizacji jednej z najbardziej warszawskich powieści, czyli w "Lalce" (1968) Wojciecha Jerzego Hasa na podstawie Bolesława Prusa.
rozwiń zwiń