more_horiz
Historia

Odkrycie radu. Jak Maria Skłodowska-Curie zmieniła oblicze światowej nauki

Ostatnia aktualizacja: 26.12.2021 05:40
- Z punktu widzenia nauki odkrycie przez Marię Skłodowską-Curie radu i polonu było fundamentalne. Ona położyła podwaliny pod rozwój współczesnej onkologii i badań nad pierwiastkami promieniotwórczymi - podkreślał chemik dr hab. Maciej Chodkowski na antenie Polskiego Radia. 
Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie podczas pracy w swoim paryskim laboratorium. Zdjęcie zostało zrobione przed 1906 rokiem.
Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie podczas pracy w swoim paryskim laboratorium. Zdjęcie zostało zrobione przed 1906 rokiem. Foto: NAC/Domena publiczna

26 grudnia 1898 roku Maria Skłodowska-Curie wraz ze swoim mężem Piotrem Curie ogłosili światu odkrycie nowego pierwiastka: radu. 

Posłuchaj
04:28 czwórka stacja nauka 05.11.2021.mp3 Dr hab. Maciej Chodkowski z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego mówi o znaczeniu odkrycia radu i polonu przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża dla rozwoju nauki. Audycja Macieja Wójcika "Stacja Nauka". (05.11.2021) 

Uran, uraninit i tobernit

W 1894 roku Maria Skłodowska - wkrótce po uzyskaniu tytułu licencjata nauk fizycznych i matematycznych na paryskiej Sorbonie - poznała obiecującego francuskiego fizyka Piotra Curie. Po kilku miesiącach znajomości para wzięła ślub. Jak wspominał chemik Jan Stefan Jaworski na antenie Polskiego Radia, w 1897 roku - przy silnym poparciu męża - Maria Skłodowska-Curie zaczęła poszukiwać tematu pracy doktorskiej. 

Piotr Curie 1200.jpg
Piotr Curie - w cieniu żony

Natknęła się wówczas na działalność francuskiego fizyka i chemika Henriego Becquerela, który zaledwie rok wcześniej odkrył, że uran ma zdolność nadawania powietrzu cech przewodzenia elektryczności. Zaintrygowana, postanowiła więc sprawdzić, czy istnieją jeszcze jakieś inne minerały, które zachowują się w ten sam sposób. 

Posłuchaj
10:44 filary.mp3 - Dla nas, chemików, jej dzieło wciąż jest imponujące - mówił prof. Jan Stefan Jaworski w audycji Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Widnokrąg". (PR, 24.05.1998) 

Po pierwszych sukcesach do badań Skłodowskiej przyłączył się jej mąż. Razem udało im się wypracować nową metodę analizy chemicznej umożliwiającej pomiar promieniotwórczości. Dzięki niej wkrótce potem naukowcy przekonali się, że uraninit i tobernit są bardziej radioaktywne od uranu. Odkrycie doprowadziło naukowców do wniosku, że oba minerały mogą zawierać nowy, wcześniej nieznany pierwiastek radioaktywny. Nazwali go polonem - na cześć ojczyzny badaczki. O jego odkryciu Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie poinformowali świat w lipcu 1898 roku.

Zobacz także: Odkrycie polonu zmieniło świat. Maria Skłodowska-Curie prekursorką radioterapii

Laboratorium w dawnym prosektorium

Jak wspominał chemik prof. Jan Stefan Jaworski na antenie Polskiego Radia, małżonkowie nie zaprzestali jednak dalszej pracy. Niemal od początku badań podejrzewali bowiem, że istnieje jeszcze drugi radioaktywny element. W grudniu 1898 roku ich przypuszczenia okazały się prawdziwe - nowy pierwiastek otrzymał nazwę "rad" (od łacińskiego słowa radius, czyli promień). 

Maria Skłodowska-Curie.jpg
Maria Skłodowska-Curie. Polka wszech czasów

Aby móc pokazać światu chemii i fizyki, że rad i polon istnieją, należało je jednak wyodrębnić. 

- Maria Skłodowska-Curie postanowiła najpierw skupić się na radzie, ponieważ wydawało jej się, że będzie go łatwiej rozdzielić od innych związków, które występowały w próbkach naturalnego uranu, od polonu - tłumaczył prof. Jan Stefan Jaworski. - Nie zdawała sobie wówczas jeszcze sprawy z tego, ile zachodu będzie ją to kosztowało i jak niewielka ilość tego pierwiastka znajduje się w naturalnych próbkach – dodał.

Posłuchaj
27:07 maria 904.mp3 Chemik prof. Jan Stefan Jaworski i onkolożka Zofia Dańczak-Ginalska przedstawiają życiorys Marii Skłodowskiej-Curie i mówią o jej wpływie na rozwój nauki i medycyny. W audycji wykorzystano też archiwalne wypowiedzi córek badaczki - Ireny Joliot-Curie i Ewy Curie-Labouisse. Audycja Moniki Jastrzębskiej z cyklu "Biografia dźwiękowa". (PR, 28.03.1998)

Praca ta zajęła jej kilka lat. Wyodrębnienie czystego chlorku radu wymagało od niej bowiem przerobienia ogromnych ilości rud uranowych, specjalnie dla niej przywożonych z czeskiego Jachymowa. Nie pomagały również warunki, w których pracowała - jej laboratorium mieściło się w starej szopie, dawniej pełniącej funkcję prosektorium. 

- Wszystko, czym dysponowali w tym lokalu, było naprawdę nędzne. Stoły ledwie pozwalały na jako taką pracę, a samo laboratorium było źle chronione przed niepogodą - można usłyszeć w archiwalnej wypowiedzi prof. Marcela Guillota, współpracownika Marii Skłodowskiej-Curie, w audycji Doroty Truszczak z cyklu "Naukowy Wieczór z Jedynką".

Posłuchaj
29:24 Sylwetka Marii Skłodowskiej-Curie - aud. Doroty Truszczak z cyklu Naukowy Wieczór z Jedynką.mp3 O życiu i osiągnięciach polskiej badaczki mówią dyrektorka Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie Małgorzata Sobieszczak-Marciniak i onkolog Andrzej Kułakowski. W audycji Doroty Truszczak z cyklu "Naukowy Wieczór z Jedynką" wykorzystano również archiwalne wypowiedzi Eve Curie, prof. Anny Dorabialskiej i prof. Marcela Guillota. (PR, 2007)

Zasłużona Nagroda Nobla

W 1902 roku badaczce udało się wydzielić 10 miligramów radu, dzięki czemu mogła ustalić jego ciężar atomowy. Jak wspominał chemik prof. Jan Stefan Jaworski na antenie Polskiego Radia, w tym czasie jej mąż skupił się na badaniu promieniotwórczych właściwości radu i ich działania na organizmy żywe. 

W listopadzie 1905 roku Maria Skłodowska-Curie, Piotr Curie i Henri Becquerel za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. Sześć lat później Szwedzka Akademia Nauk przyznała badaczce Nagrodę Nobla z chemii za odkrycie nowych pierwiastków. 

Rad przez wiele lat znajdował zastosowanie w medycynie i znacząco przyczynił się do jej rozwoju. Ponieważ jest silnie promieniotwórczy, wykorzystywano go do leczenia nowotworów. Obecnie odchodzi się już od jego stosowania.

jb


X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem