X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

KOR złamał monopol komunistów

Ostatnia aktualizacja: 23.09.2019 08:00
Represje wobec robotników Radomia i Ursusa zmobilizowały do działania środowiska opozycyjnej inteligencji, które miały za sobą pewne doświadczenia polityczne np. protesty przeciwko zmianom wprowadzonym do konstytucji PRL – mówił prof. Rafał Habielski w audycji Polskiego Radia.
Audio
  • Protesty przeciwko podwyżce cen w czerwcu 1976, strajki m.in. w Radomiu i Ursusie, powstanie KOR-u - audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej", komentarz prof. Rafała Habielskiego. (PR, 11.04.1997)
  • Komitet Obrony Robotników – ważny element tradycji walki o niepodległą Polskę. Rozmawiają prof. Antoni Dudek, historyk i publicysta Piotr Zaremba. (PR, 29.09.16)
  • "Harcerską drogą do niepodległości. Od "Czarnej Jedynki" do Komitetu Obrony Robotników. Nieznana historia KOR i KSS "KOR" - o książce i jej bohaterach opowiada autorka Justyna Błażejowska. (PR, 25.09.16)
Antoni Macierewicz, Zbigniew Romaszewski, Jacek Kuroń, Jan Lityński
Antoni Macierewicz, Zbigniew Romaszewski, Jacek Kuroń, Jan LityńskiFoto: zbiory Ośrodka KARTA

23 września 1976 powstał Komitet Obrony Robotników (KOR), będący reakcją na represje, które spotkały protestujących w czerwcu robotników z Radomia, Ursusa i Płocka. Głównym celem Komitetu było niesienie pomocy prawnej i finansowej represjonowanym przez peerelowskie władze robotnikom i ich rodzinom. Zdziałał jednak dużo więcej, łamiąc monopol komunistycznej władzy na prawo do zrzeszania się i na dostęp do informacji.

Zobacz serwis specjalny: Komitet Obrony Robotników

Dobrobyt na kredyt

Dekada gierkowska w założeniu miała stanowić kontrast dla siermiężnych, ksenofobicznych i pełnych wyrzeczeń czasów rządów Władysława Gomułki. Dzięki tworzeniu pozorów normalizacji, ekipie Gierka udało się uzyskać wiele zagranicznych kredytów, które były przeznaczane na często nieudane i nieprzemyślane, inwestycje lub na zakup dóbr konsumpcyjnych, których zwiększona dostępność miała przekonać obywateli o właściwej linii partii i geniuszu "ojców narodu". W 1975 roku dług Polski wynosił już 8,4 miliardów dolarów, a na początku rządów Gierka kwota zobowiązań była minimalna.

Krótkowzroczna i nieudolnie prowadzona polityka szybko doprowadziła do załamania się gospodarki. Obciążenia z tym związane miały spaść na społeczeństwo. Zapowiedziano drastyczne podwyżki, co stało się bezpośrednią przyczyną protestów w czerwcu 1976. Zakończyły się one pacyfikacją przez oddziały ZOMO zakładów pracy, demonstrantów, a w Radomiu milicja przejęła kontrolę nad miastem. W całej Polsce zatrzymano ok. 2500 osób. Większość z nich zwolniono, jednak w Radomiu i w Ursusie odbyły się pokazowe procesy. Wyroki wynosiły od 2,5 do 10 lat więzienia.

Zobacz serwis specjalny poświęcony protestom robotników w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 roku.

Bunt inteligencji

Brutalne represje komunistycznej władzy sprawiły, że część opozycji, szczególnie zaangażowana w protesty przeciwko zmianom w konstytucji PRL na przełomie lat 1975 i 1976, wystosowała w czerwcu 1976 roku list otwarty - deklarację solidarności z robotnikami. Widniały pod nim podpisy Jacka Kuronia, Jana Józefa Lipskiego, Adama Michnika, Anieli Steinsbergowej, Jana Olszewskiego, prof. Edwarda Lipińskiego, Ludwika Cohna i ks. Jana Ziei. Na Zachodzie treść listu jako pierwsze przekazało Radio Wolna Europa.

Następnym krokiem było powołanie do życia 23 września 1976 roku Komitetu Obrony Robotników, który miał pod jednym szyldem prowadzić działania na rzecz represjonowanych. Tego dnia ogłoszono "Apel do społeczeństwa i władz PRL", w którym domagano się przyjęcia do pracy wszystkich zwolnionych, amnestii dla skazanych i więzionych za udział w strajkach, ujawnienia rozmiarów zastosowanych represji i ukarania osób winnych łamania prawa.

Pod apelem podpisało się 14 osób - założycieli Komitetu Obrony Robotników: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ksiądz Jan Zieja, Wojciech Ziembiński. Jerzy Andrzejewski przekazał apel Marszałkowi Sejmu PRL, informując jednocześnie władze o zawiązaniu KOR.

Organami prasowymi Komitetu były miesięcznik "Biuletyn Informacyjny", którego nazwa nawiązywała wprost do konspiracyjnego tygodnika, ukazującego się w okupowanej Polsce w czasie II wojny światowej oraz "Komunikat KOR". Informacje o działaniach komitetu ukazywały się również regularnie na antenie Radia Wolna Europa.

Komitet zapewniał pomoc prawną osądzonym w procesach, zapewniał wsparcie rodzinom i prowadził niezależną politykę informacyjną. Łamał monopol komunistycznej propagandy, ujawniał przypadki łamania praw człowieka. Jednym z efektów działania KOR była amnestia ogłoszona w lutym 1977 roku.

Z otwartą przyłbicą

Wszystkie działania Komitetu były jawne, a lista członków ukazała się w "Biuletynie Informacyjnym". Znalazło się na niej 37 nazwisk: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Konrad Bieliński, Seweryn Blumsztajn, Bogdan Borusewicz, Andrzej Celiński, Mirosław Chojecki, Ludwik Cohn, Jerzy Ficowski, ksiądz Zbigniew Kamiński, Stefan Kaczorowski, Wiesław Piotr Kęcik, Jan Kielanowski, Leszek Kołakowski, Anka Kowalska, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Adam Michnik, Halina Mikołajska, Ewa Milewicz, Emil Morgiewicz, Piotr Naimski, Jerzy Nowacki, Wojciech Onyszkiewicz, Antoni Pajdak, Zbigniew Romaszewski, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, Józef Śreniowski, Maria Wosiek, Henryk Wujec, Wacław Zawadzki, ksiądz Jan Zieja.

W 1977 powstało Biuro Interwencyjne KOR, zadaniem którego była rejestracja wszystkich przypadków łamania praw człowieka przez władze PRL, niesienie pomocy represjonowanym i poszkodowanym. Biuro było prowadzone przez Zbigniewa i Zofię Romaszewskich również po rozwiązaniu KOR w 1981 roku jako Biuro Interwencji. W działalności biura brali udział między innymi: Lech Kaczyński, Jarosław Kaczyński, Jan Krzysztof Kelus, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski i Jan Lityński.

Represje wobec KOR

W maju 1977 roku nastąpił kontratak władz komunistycznych – rozpoczęły się represje, zwolnienia z pracy i aresztowania, a najtragiczniejszym wydarzeniem była śmierć krakowskiego studenta Stanisława Pyjasa. Stała się ona przyczyną zorganizowania szeregu protestów i powołania do życia Studenckiego Komitetu Solidarności. Działacze KOR jawnie wspierali akcje studentów, czego efektem było aresztowanie Macierewicza, Kuronia, Michnika i kilkudziesięciu innych działaczy opozycyjnych. Protesty, głodówki i nacisk państw zachodnich doprowadziły do ogłoszenia w lipcu 1977 roku kolejnej amnestii, która objęła uwięzionych w czerwcu 76 robotników i wszystkich korowców.

KSS "KOR"

29 września 1977 odbyło się zebranie KOR, na którym przyjęto tekst "Deklaracji Ruchu Demokratycznego" oraz podjęto uchwałę o przekształceniu Komitetu Obrony Robotników w Komitet Samoobrony Społecznej "KOR". W swojej deklaracji Komitet położył większy nacisk na kwestie praw człowieka. Uchwały nie poparli trzej członkowie KOR, którzy działali już w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, powstałym 25 marca 1977.

Na początku lat 80. KSS "KOR" wydał szereg oświadczeń m.in. w sprawie wyborów do Sejmu PRL, negując ich sens oraz w sprawie mordu katyńskiego w jego 40. rocznicę. Komitet nieprzerwanie monitorował działania władz, np. "Komunikat KSS "KOR" nr 38 z marca 1980 roku podawał, że "w ostatnim okresie zatrzymano co najmniej 188 osób, przeprowadzono co najmniej 159 rewizji w mieszkaniach". Członkowie KOR i współpracownicy przeprowadzili głodówki protestacyjne w obronie więźniów politycznych.

W lipcu 1980 roku Polskę ogarnęła fala strajków. Działacze KOR wspierali strajkujących robotników. Jednym z głównych organizatorów strajku w Stoczni Gdańskiej był Bogdan Borusewicz. Korowcy zostali doradcami i ekspertami komitetów strajkowych, pomagali w redagowaniu i wydawaniu biuletynów i gazetek. W sierpniu powstał NSZZ "Solidarność". Oficjalne rozwiązanie KSS "KOR" nastąpiło 23 września 1981 na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ "Solidarność".

mf/mko

Zobacz więcej na temat: historia Polski KOR strajki