X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz

Nowa aplikacja

Wszystko w jednym miejscu
x

Nowa aplikacja

x
Historia

Stefan Czarniecki. Jeden z dwóch Polaków uwiecznionych w hymnie

Ostatnia aktualizacja: 16.02.2020 05:55
16 lutego 1665 roku zmarł Stefan Czarniecki, hetman polny koronny, wojewoda ruski, kijowski. W czasie potopu szwedzkiego wsławił się odważnymi działaniami przeciw wojskom króla Szwecji Karola X Gustawa. 
Audio
  • Stefan Czarniecki - audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Mieć 19 lat".
  • Stefan Czarniecki - audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie". Rozmowa historyków, oskarżyciela - doktora Henryka Wisnera i obrońcy - doktora Wiesława Majewskiego, którzy spierają się o polityczne dokonania hetmana Czarnieckiego dla Polski
Portret Stefana Czarnieckiego pędzla Leona Kaplińskiego z 1863 roku
Portret Stefana Czarnieckiego pędzla Leona Kaplińskiego z 1863 rokuFoto: wikipedia/dp

Śmierć, która obrosła legendą

Stefan Czarniecki zmarł 16 lutego 1665 roku, jego śmierć jest otoczona tajemnicą. Z jednej strony mówi się, że był wcześniej ranny, z drugiej, że został otruty. Szerzyła się też wieść, że otrzymał ogromne sumy (200 tysięcy złotych), również na wypłatę żołdu. Podobno żołnierze nigdy tych pieniędzy nie otrzymali. Nie ulega jednak wątpliwości, że wyszedłszy z dołów społeczeństwa szlacheckiego umierał jako magnat, jeden z potężniejszych w Koronie.

Hymn Polski - zobacz serwis historyczny

- Stefan Czarniecki jest jednym z dwóch Polaków uwiecznionych w hymnie narodowym. Podobno jednak na miejsce w hymnie absolutnie nie zasłużył, okradał kościoły, nie płacił żołdu i mordował jeńców - mówił redaktor Andrzej Sowa.

Mistrz wojny szarpanej

Jego wojskowe talenty były one ogromne. Zasłynął jako mistrz wojny podjazdowej tzw. wojny szarpanej. Jego wojska odniosły wiele zwycięstw nad Szwedami (pokonał ich pod Warką, zajął Pomorze, opanował Bydgoszcz, zdobył Warszawę), brał również udział w wyprawie koalicji antyszwedzkiej w Danii. Po zawarciu pokoju w Oliwie (1660) dowodził oddziałami polskimi w walkach z Moskwą.

– Skoro nie dało się ze względu na przewagę ogniową pobić Szwedów w otwartej bitwie, Czarniecki stworzył nową metodę uchylania się od bitwy z głównymi siłami szwedzkimi i właśnie wyniszczania ich przy pomocy wojny szarpanej. Przykładowo: na małym skrawku Puszczy Sandomierskiej niezwyciężona dotąd armia szwedzka Karola X Gustawa została w ciągu kilku dni w dużej mierze wyniszczona – mówił doktor Wiesław Majewski.

Hetman przedstawiany jest jako wzór cnót rycerskich, wzór Polaka. To on miał wypowiedzieć słynne słowa: "jam nie z soli, ani z roli, ale z tego co mnie boli".

Nie był wzorem cnót

Jednak Stefan Czarniecki podobno nie był dżentelmenem ani wzorem cnót obywatelskich. Niósł pożogę na ziemie nieprzyjacielskie równie jak i na swoje. "Oddziały Czarnieckiego dały się ludności wielkopolskiej mocno we znaki, tu gwałty i mordy kierowano w pierwszym rzędzie, nie bez inspiracji dowództwa, przeciw dysydentom, Niemcom i Żydom. Podburzano przeciw nim chłopów, mnożyły się bezprawia w miarę posuwania się wojska w głąb kraju, a grabiono zarówno dwory jak i chaty" - pisał Włodzimierz Dworzaczek, badacz wieku XVII.

- Wojna wtedy, w połowie XVII wieku to była rzecz straszna, przy zdobyciu miasta szturmem to była rzeź. W owych czasach istniało pewne zdziczenie, mówiąc o okrucieństwie Czarnieckiego nie można o tym nie pamiętać, on nie mógł tego powstrzymać, a jeżeli to tylko w wyjątkowych wypadkach – mówił historyk doktor Wiesław Majewski.

Czarnieckiemu zarzucano także zachłanność. Pieniądze były bowiem jeszcze jedną wstydliwą kartą w dziejach naszego bohatera. Nie ma konkretnych dowodów, ale zarzuty pod jego adresem pojawiały się przez cały okres jego działalności.

W czasie oblężenia Krakowa przez Szwedów w roku 1655, kiedy skapitulował wypominano mu, że dostał 60 tysięcy złotych na wypłatę żołdu, a ci żołnierze nigdy tych pieniędzy nie zobaczyli. Oskarżano go, że wychodząc złupił, czy łagodniej mówiąc zgodził się na grabież domów żydowskich, luterańskich i szlacheckich.

Historyk, autor biografii Stefana Czarnieckiego Adam Kersten pisał o wydarzeniach krakowskich: "część pamiętnikarzy uważa, że kasztelan zabrał zdobycz z Krakowa by opłacić swe wojska, część dość wyraźnie stwierdza, że wojsku mało co się z tego dostało. Rację mieli chyba ci drudzy, stało się to główną przyczyną przejścia jego oddziałów na stronę szwedzką".

mk

Czytaj także

Nasi biją Szwedów!

Ostatnia aktualizacja: 07.04.2012 00:00
7 kwietnia 1656 Stefan Czarniecki rozbił wojska szwedzkie pod Warką.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Potop szwedzki powstrzymała Jasna Góra

Ostatnia aktualizacja: 18.11.2019 06:08
- Ogromną rolę w odpieraniu wroga, nie tylko militarną, ale również moralną, odegrał klasztor na Jasnej Górze z jego przeorem Augustynem Kordeckim, paulinami i innymi obrońcami twierdzy - mówiła w Polskim Radiu prof. historii Teresa Chynczewska-Hennel.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Kazimierz - król w pożodze wojny

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2019 05:45
Na kartach "Potopu" Sienkiewicz kreuje z Jana Kazimierza postać tragiczną i heroiczną. - Na pewno był znakomitym dowódcą, królem nie był na miarę czasów - oceniał Jana Kazimierza prof. Henryk Wisner.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Janusz Radziwiłł - zdrada, czy ratowanie czego się dało?

Ostatnia aktualizacja: 20.10.2019 06:07
Mówimy "Janusz Radziwiłł", myślimy "zdrajca". Tym niewątpliwie, z punktu widzenia Polaków, wojewoda wileński i hetman wielki litewski, który oddał Litwę pod protektorat szwedzki w czasie potopu, był. Nie zawsze zadawany jest jednak trud oceny sytuacji, w której Radziwiłł podjął decyzję, za którą potępiła go historia.
rozwiń zwiń