more_horiz
Historia

Florian Marciniak. Pierwszy naczelnik Szarych Szeregów

Ostatnia aktualizacja: 06.05.2022 05:45
To on zaakceptował plan odbicia Jana Bytnara "Rudego" z rąk Gestapo i uzyskał zgodę dowódcy Kedywu AK na przeprowadzenie jej. Dwa miesiące później, 6 maja 1943 roku, został aresztowany, a w lutym 1944 roku niemieccy oprawcy zamordowali go w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen.
Florian Marciniak, pierwszy naczelnik Szarych Szeregów
Florian Marciniak, pierwszy naczelnik Szarych SzeregówFoto: Wikipedia/domena publiczna

Urodził się 4 maja 1915 roku we wsi Gorzyce. W 1926 roku wyjechał do Poznania do gimnazjum, gdzie w 1934 roku zdał maturę. Później skończył prawo na Uniwersytecie Poznańskim, tytuł magistra obronił w 1939 roku.

Od czasów szkolnych zaangażowany był w harcerstwo. Latem 1939 roku wyjechał z grupą harcerzy na wycieczkę po Europie. Wrócił do Polski trzy dni przed wybuchem II wojny. Już w pierwszych dnia niemieckiej inwazji włączył się w pracę harcerskich patroli łączności i pomocy ludności cywilnej, w akcje przeciwpożarowe i zabezpieczanie urzędów państwowych.

6 września wyruszył z Poznania i dwa dni później dotarł do Warszawy. Został komendantem Pogotowia Harcerzy. Jego zastępcą był Aleksander Kamiński, jeden z twórców Szarych Szeregów, autor "Kamieni na szaniec".


Posłuchaj
29:47 szare szeregi i ich dowódcy___555_12_ii_tr_0-0_117931011cede184[00].mp3 Archiwalna rozmowa Hanny Marii Gizy z 1995 roku ze Stanisławem Broniewskim ps. Orsza, naczelnikiem Szarych Szeregów. (PR, 28.09. 2012)

 

Harcerze w służbie wolnej Polski

Niedługo potem 27 września 1939 roku w Warszawie zostały utworzone konspiracyjne harcerskie Szare Szeregi, których pierwszym naczelnikiem został Florian Marciniak. Razem z Kamińskim opracowali główne zasady ideowe i programowe, wytyczające cele i kierunki działalności Szarych Szeregów. Uważał, że wychowawcza rola harcerstwa w czasie wojny musi być związana z walką o odzyskanie niepodległości.

Harcmistrz Marciniak był cenionym organizatorem. To on doprowadził do uregulowania współpracy z żołnierzami Armii Krajowej, z założeniem, że zasadą będzie podległość wojskowa połączona z uznaniem samodzielności wychowawczej oddziałów harcerskich. Porozumiał się także w sprawie udziału harcerzy w zadaniach walki cywilnej. To on zorganizował działalność szkoleniową i oświatowo-wychowawczą dla młodzieży Szarych Szeregów, a potem pozwolił na akcje Małego Sabotażu. W listopadzie 1942 roku utworzone Grupy Szturmowe Szarych Szeregów podporządkowane zostały Kedywowi, Kierownictwu Dywersji AK.

Po aresztowaniu w nocy z 22 na 23 marca 1943 roku Jana Bytnara "Rudego", dowódcy hufca "Południe" warszawskich Grup Szturmowych, Florian Marciniak zaakceptował plan odbicia go, przedstawiony przez Tadeusza Zawadzkiego "Zośkę" i Stanisława Broniewskiego "Orszę", komendanta Chorągwi Warszawskiej. Uzyskał zgodę dowódcy Kedywu KG AK mjr Jana Kiwerskiego na przeprowadzenie akcji, nazwanej później Akcją pod Arsenałem. 26 marca 1943 pod warszawskim Arsenałem, u zbiegu ulic Bielańskiej i Długiej, grupy szturmowe Szarych Szeregów uwolniły harcmistrza Jana Bytnara "Rudego" oraz 25 innych więźniów politycznych, przewożonych z siedziby Gestapo przy Alei Szucha na Pawiak.

German Death Camps - zobacz serwis edukacyjno-społeczny

Dwa miesiące później, 6 maja 1943 roku, Florian Marciniak został aresztowany w Warszawie przez Gestapo. Planowane akcje odbicia go (w Warszawie akcja "Meksyk IV", a w Poznaniu akcja o kryptonimie "Biała Róża") nie zostały zrealizowane z powodu niesprzyjających okoliczności. Po kilku dniach od aresztowania Marciniak został wywieziony do Poznania i tam uwięziony. Usiłował uciec, wyskakując z samochodu. Doznał poważnych obrażeń. Dodatkowo podczas śledztwa był torturowany.

Z grupą innych harcerzy-więźniów został przewieziony do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i tam zamordowany, w dzień przybycia, 21 lutego 1944 roku.

Szare Szeregi z Bogiem, Honorem i Ojczyzną

Rota harcerskiego przyrzeczenia zaczynała się od słów: "Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc bliźnim i być posłusznym prawu harcerskiemu".

Powołanie do życia Szarych Szeregów zbiegło się z opracowaniem programu ideologicznego - "Dziś - Jutro - Pojutrze". W archiwalnej audycji Polskiego Radia w rozmowie z Hanną Marią Gizą w 1995 roku o tym programie mówił Stanisław Broniewski ps. Orsza, jeden z twórców Szarych Szeregów.

- To było założenie, że harcerstwo, czyli organizacja wychowawcza młodzieży, ma myśleć o ich życiu. Nie traktować ich jako przedmiot do walki, ale jako Polaków, którzy będą żyć w kraju po wojnie, a więc trzeba wiedzieć, jak ich przygotować, żeby ten straszny czas przetrwali – wyjaśniał Orsza-Broniewski.

Bóg, honor i ojczyzna znalazły się w pierwszej zwrotce hymnu organizacji, napisanego przez jednego z nich 18-letniego Tomasza Jaźwińskiego:

"I iść będziemy w Polskę szarymi szeregami

I będzie Bóg nad nami i będzie Naród z nami...

I będziem szli, jak hymny, skroś wsi, skroś miast polami

I będziem równać w prawo, szarymi szeregami

I będziem szli jak hymny, skroś wsi, skroś miast polami

I będziem równać w prawo, szarymi szeregami..."

- To było piękne pokolenie, wychowane przez Polskę niepodległą, gdzie te nasze najbardziej bohaterskie roczniki nie zaznały nawet roku okupacji – mówił Stanisław Broniewski ps. Orsza, jeden z twórców Szarych Szeregów. – To był Zośka i inni. Model ich wychowania jest teraz nie do powtórzenia. Do dziś wszyscy sobie głowę łamią, jak to było możliwe. A dla mnie to jest jasne. Wszystkie czynniki wychowujące – rodzina, szkoła, wojsko, kościół i organizacja młodzieżowa w naszym przypadku harcerska – uderzały w ten sam ton - życia dla wolnej Polski - wyjaśniał Broniewski. 

Powstanie Warszawskie - zobacz serwis specjalny

Walka w Powstaniu Warszawskim w okrutny sposób przerzedziła Szare Szeregi. W batalionach "Zośka" i "Parasol" powstanie zebrało tragicznie żniwo - zabitych zostało po 80 procent ludzi.

im/PAP

Biogram na podst. "Szare Szeregi. Słownik biograficzny", t.1, Zygmunt Głuszek

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem