more_horiz
Historia

Kiedy i  gdzie oswojono konie domowe? Naukowcy twierdzą, że znają odpowiedź

Ostatnia aktualizacja: 21.10.2021 05:50
Gatunek, który w znaczący sposób wpłynął na dzieje ludzkości, został udomowiony przez człowieka najprawdopodobniej ok. 4000 lat temu. Wszystko zaczęło się na stepach dzisiejszej Ukrainy i Rosji – wynika z badań przeprowadzonych przez międzynarodowy zespół naukowców.
Człowiek udomowił konia domowego prawdopodobnie 4000 lat temu. Od tego czasu relacja tych dwóch gatunków trwa po dziś dzień.
Człowiek udomowił konia domowego prawdopodobnie 4000 lat temu. Od tego czasu relacja tych dwóch gatunków trwa po dziś dzień. Foto: Polona.pl/dp

Kilka lat temu badacze pod kierownictwem Ludovica Orlando z Centrum Antropobiologii i Genetyki Uniwersytetu w Tuluzie przyjrzeli się stanowisku w Botai (ob. Kazachstan), które dostarczyło najstarszych archeologicznych dowodów na istnienie udomowionych koni. Wyniki badań DNA nie dawały jednak satysfakcjonującej odpowiedzi: odkryte tam konie sprzed 5500 lat nie były przodkami współczesnych koni domowych (Equus caballus). Poza stepami Azji Środkowej wszystkie inne przypuszczalne ogniska udomowienia, takie jak Anatolia, Syberia czy Półwysep Iberyjski, również okazały się fałszywe jako miejsce udomowienia tych zwierząt.

- Wiedzieliśmy, że okres między 4000 do 6000 lat temu był decydujący, ale nie można było znaleźć żadnych twardych dowodów - mówi profesor badań CNRS Orlando.

Wygrać genetyczną loterię

Zespół naukowców postanowił więc rozszerzyć swoje badania na całą Eurazję, analizując genomy 273 koni, które żyły w okresie od 50 000 do 200 lat p.n.e., na terenach od Portugalii do Mongolii.  Informacje te zostały zsekwencjonowane, a następnie porównane z genomami współczesnych koni domowych.

Strategia ta opłaciła się: choć Eurazję zamieszkiwały kiedyś genetycznie odrębne populacje koni, między 2000 a 2200 rokiem p.n.e., w szczytowym okresie epoki brązu, nastąpiła dramatyczna zmiana.

- Gatunki koni żyjących w Anatolii, Europie, Azji Środkowej i na Syberii były kiedyś genetycznie dość odrębne - zauważa dr Pablo Librado, współautor badania. - Następnie jeden profil genetyczny, wcześniej ograniczony do stepów pontyjskich, zaczął się rozprzestrzeniać poza swój rodzimy region, zastępując w ciągu kilku stuleci wszystkie populacje dzikich koni od Atlantyku po Mongolię.

Wynika z tego, że miejscem, w którym człowiek okiełznał konia domowego są stepy rozciągające się od północnego Kaukazu, wybrzeży Morza Czarnego, Kaspijskiego i Azowskiego, na terenie dzisiejszej południowowschodniej Ukrainy i południowozachodniej Rosji.

Dlaczego koń domowy wygrał z konkurencją?

Dane genetyczne wskazują również na niespotykany w ostatnich 100 000 lat wybuch demograficzny w populacji koni w tym czasie. Zdaniem naukowców to właśnie wtedy ludzkość przejęła kontrolę nad reprodukcją zwierząt i hodowaliśmy je w astronomicznych liczbach.

Co ciekawe, naukowcy znaleźli dwie uderzające różnice między genomem udomowionego konia, a genomem wypartych przez niego innych ras konia. Dotyczyły  one cech odpowiedzialnych za potulność zwierzęcia i za mocniejszy kręgosłup. Badacze sugerują, że te cechy zapewniły zwierzętom sukces w czasach, gdy wykorzystywanie koni przez ludzi zaczęło być powszechne.

Badaniami przeprowadził zespół złożony ze 162 naukowców: specjalistów z zakresu paleogenetyki, archeologii i lingwistyki. Wyniki ich prac zostały opublikowane w czasopiśmie "Nature".

EurekaAlert!/bm