more_horiz

Wielka Emigracja, czyli kiedy Polska była pod zaborami

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2021 07:45
Po powstaniu listopadowym liczyła nawet do 9 tys. osób, a do roku 1862 - ok. 20 tys. Zapoczątkowali ją ci, którzy opuszczali ziemie zaborowe, uciekając przed śmiercią, więzieniami, represjami po upadku zrywu niepodległościowego lat 1830-1831 - byli inicjatorzy i uczestnicy powstania, w znacznej części młodzi oficerowie wywodzący się ze szlachty i inteligencji, którzy mieli nadzieję, że niebawem znów rozpoczną walkę. Zyskała miano Wielkiej Emigracji z powodu wyjątkowej roli, jaką odegrała w historii Polski. Blisko 2/3 emigrantów zamieszkało we Francji. Inni: w Wielkiej Brytanii, Belgii, Szwajcarii, Algierii i Stanach Zjednoczonych.
Powitanie polskiego emigranta w wiejskiej gospodzie we Francji. Grafika Denisa Raffeta.
Powitanie polskiego emigranta w wiejskiej gospodzie we Francji. Grafika Denisa Raffeta.Foto: Polona.pl/dp

Pierwszą znaczącą organizacją emigracyjną na lewym skrzydle był Komitet Narodowy Polski, na czele z Joachimem Lelewelem, istniejący w latach 1831-1832 w Paryżu. Idee demokratyczne i republikańskie były następnie kontynuowane przez radykalne Towarzystwo Demokratyczne Polskie, uważane przez badaczy epoki za pierwszą nowoczesną partię w historii Polski. 

Na prawym skrzydle Wielkiej Emigracji powstał trzeci ważny obóz polityczny. Od paryskiej siedziby nazwany Hotel Lambert, skupiony wokół księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Podkreślał potrzebę ewolucyjnych zmian kontrolowanych przez szlachtę dla zbudowania wielokulturowego społeczeństwa.

Emigracyjna lewica utrzymywała kontakty z organizacjami rewolucyjnymi na kontynencie, tworzyła grupy konspiracyjne w kraju, jak np. partyzantkę  Józefa Zaliwskiego. Wpłynęła także na organizowanie tam wystąpień zbrojnych w 1846 roku.

Jak Wielka Emigracja pełniła i spełniła swoją rolę, kiedy Polska była pod zaborami?

Posłuchaj
41:55 Jedynka/Historia żywa - 13.12.2021 emigracja Wielka Emigracja, czyli kiedy Polska była pod zaborami (Historia żywa/Jedynka)

Co wyróżniało Wielką Emigrację?

- Wysiłek budowania programu, nowych idei politycznych - ten wysiłek Wielka Emigracja wykonała, można powiedzieć, wzorcowo - powiedział w Programie 1 Polskiego Radia prof. Andrzej Nowak.

Zauważył, że demokraci stworzyli pierwszą, dobrze zorganizowaną, dobrze działającą partię polityczną. W kręgu Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, oraz wyłamujących się z niego mniejszych organizacji, powstał konkretny program rozwiązania sprawy chłopskiej. Z kolei skupieni wokół księcia Adama Jerzego Czartoryskiego działacze stworzyli oryginalny program walki z Imperium Rosyjskim, który następnie podjął Józef Piłsudski.

Jednocześnie historyk podkreślił, że Wielka Emigracja była wewnętrznie bardzo skłócona.

- Jak się spojrzy od środka, to tam ciągle były protesty jednych przeciwko drugim. Demokraci oskarżali księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, i skupionych wokół niego monarchistów, o to, że jest on zdrajcą, że kolaboruje z Rosją. Z kolei monarchiści zarzucali demokratom, że to oni są ukrytymi pachołkami carskiej ambasady - wskazał.

Wielka Emigracja przyniosła niezwykle ożywioną działalność kulturalną. Tworzyli wybitni przedstawiciele romantyzmu: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński, Cyprian Kamil Norwid, Fryderyk Chopin. Wydawano książki, czasopisma, broszury. W Paryżu na początku lat 30. powstało Towarzystwo Historyczno-Literackie, została powołana Biblioteka Polska, polska szkoła średnia. 

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

 

Czytaj także:


***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 13.12.2021

Godzina emisji: 21.07

kk

Zobacz także

Zobacz także