more_horiz

Zygmunt Nowakowski – symbol swojego pokolenia

Ostatnia aktualizacja: 12.09.2021 13:55
– Kilkanaście jego artykułów pozostanie na zawsze jako ozdoba polskiej publicystyki i myśli politycznej. Niektóre z nich są arcydziełami godnymi Mochnackiego – pisał o Zygmuncie Nowakowskim wybitny poeta Jan Lechoń. Czym na takie opinie zasłużył sobie ten popularny krakowski aktor, dramato- i powieściopisarz, publicysta i radiowiec, a zarazem zapalony kibic Cracovii?
Zygmunt Nowakowski w domu podczas pracy
Zygmunt Nowakowski w domu podczas pracyFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Marek Hłasko.Polona 1200.jpg
Marek Hłasko. Co wpływało na jego twórczość?

Naprawdę nazywał się Zygmunt Jan Błażej Tempka i urodził się pod koniec XIX wieku w krakowskiej rodzinie urzędniczej. Studiował polonistykę na UJ, ale równocześnie pobierał naukę w szkole dramatycznej i jeszcze przed I wojną światową trafił na sceniczne deski. Po wojnie zaczął robić karierę sceniczną, jednak na początku lat 30. zaczął zwracać się w kierunku pisania. Tworzył sztuki, powieści, był też błyskotliwym, a zarazem zaciekłym felietonistą. Po wrześniu 1939 roku trafił na emigrację, do Londynu, gdzie zmarł w 1963 roku. Pięć lat później jego prochy wróciły do Krakowa.


Posłuchaj
31:42 2021_09_12 13_10_36_PR3_Trojka_literacka.mp3 Gustaw i Konrad: przemiana Zygmunta Nowakowskiego (Trójka literacka)

– Był pierwszym doktorem filozofii i jednocześnie aktorem w historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, ale i polskiego aktorstwa. I na pewno to się splatało. Nie było tak, że zerwał z aktorstwem, by zostać pisarzem, czy że zerwał ze sportem, aby być dziennikarzem: wielokrotnie podkreślał, że to była jedność. Można powiedzieć, że te fazy były naturalne, wypływały same z siebie – opowiada dr Paweł Chojnacki, autor książki "Kiedy Zygmunt Nowakowski wróci wreszcie do Krakowa?". – Natomiast na pewno, i to zauważali już współcześni czytelnicy, rytm jego prozy jest aktorski. Czasem nawet szarżuje jak aktor. Był wielkim erudytą i majstrem słowa, jednak nigdy się w tych tekstach nie "zagrywa", jeżeli użyć tego aktorskiego slangu – wskazuje.

– Miał okazję wykorzystać bezpośrednio swoją aktorską praktykę zarówno przed, jak i po wojnie, był bowiem także człowiekiem radia. Przed wojną był jednym z pierwszych lektorów Polskiego Radia w Krakowie. Natomiast po wojnie, od początku lat 50., miał cykl gawęd historycznych "Wieczory pod dębem" i gawęd literackich w Radiu Wolna Europa – dodaje.

– Nowakowski przeżył przemianę podobnie, jak całe jego pokolenie Polaków, którzy urodzili się jeszcze w czasie niewoli, walczyli o wolna Polskę i ją wywalczyli. Cieszyli się z wolnego kraju, martwiąc się o niego i troszcząc, bo nie była to Polska wymarzona, a potem przeżyli tragedię, czyli ponowną utratę niepodległości – tłumaczy Trójkowy gość. – Nowakowski należał do ludzi, którzy nie mieli wątpliwości, że życie jest skomplikowane, ale droga, która łączyła go z Polską, była prosta. Wojna, a dokładnie 3 września, kiedy zmobilizowany opuścił Kraków, dzieli jego życie na dwie części. Przestał być "niedzielnym wesołkiem z IKC-a", jak o sobie mówił, a stał się właśnie zmobilizowany: odnoszę wręcz wrażenie, że tę mobilizację do końca życia uważał za obowiązującą – zastanawia się.

***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Złotnicka
Gość: dr Paweł Chojnacki (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie, autor książki "Kiedy Zygmunt Nowakowski wróci wreszcie do Krakowa?")
Data emisji: 12.09.2021
Godzina emisji: 13.10

pr

Zobacz także

Zobacz także

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem