Literacka sensacja. Nieznany tekst Jarosława Iwaszkiewicza odkryty po 65 latach

Nadchodzi "Starość"

Odkrycia dokonał Robert Papieski, odpowiedzialny za archiwum rękopiśmienne Muzeum, podczas prac prowadzonych przy okazji przygotowań do duńskiej odsłony Festiwalu "Stawisko – miejsce symbiozy sztuk i kultur". Tekst znajdował się w notatniku, gdzie zebrane są m.in. materiały do zbioru esejów "Gniazdo łabędzi" i nosi tytuł "Starość".

O istnieniu tego opowiadania dowiadujemy się dokładnie sześćdziesiąt pięć lat po jego powstaniu.

Pod słońcem Italii

Opowiadanie to powstało we Włoszech, 14 lutego 1961 roku, w trakcie jednej z licznych podróży Iwaszkiewicza. Pisane było w sycylijskiej Taorminie, w hotelu Metropol, który zamiast luksusu oferował raczej surowość i osobliwą atmosferę sprzyjającą skupieniu.
Właśnie tam, po dniu wypełnionym spacerami i obserwacją lokalnego życia, autor zasiadł do pisania i stworzył tekst w jednym ciągu: bez poprawek, za jednym podejściem.

Dlaczego "Starość" nie została ogłoszona?

Rękopis przez lata pozostawał niezauważony, zapisany w zeszycie przeznaczonym pierwotnie do zupełnie innego projektu literackiego. Jedynym śladem jego istnienia była krótka notatka w kalendarzu pisarza. Dlaczego "Starość" nigdy nie trafiła do druku? Czy Iwaszkiewicz zapomniał o tekście, czy też świadomie pozostawił go w archiwum?

Odpowiedź na te pytania pozostaje tajemnicą.

Jaka jest "Starość"?

Dzisiejsza lektura pokazuje jednak, że czas zadziałał na korzyść utworu. "Starość" brzmi zaskakująco współcześnie – jest przejmującą opowieścią o przemijaniu, samotności i doświadczeniu starzenia się, rozumianego nie jako metryka, lecz jako obcość narzucona ciału.

Złowieszczy wątek eutanazji oraz "psi los" osób starszych pozostają z czytelnikiem na długo po lekturze tego krótkiego, acz niezwykle intensywnego tekstu.

Archiwum, które wciąż zaskakuje

Odkrycie "Starości" potwierdza wyjątkową rangę Archiwum Rękopiśmiennego w Stawisku – jednego z najważniejszych tego typu zbiorów w Polsce. Liczące ponad tysiąc teczek archiwum wciąż skrywa materiały, które mogą zmieniać nasze spojrzenie na dorobek Jarosława Iwaszkiewicza. Lutowa rocznica urodzin pisarza staje się więc nie tylko okazją do wspomnień, lecz także momentem prawdziwego literackiego wydarzenia — dowodem na to, że twórczość Iwaszkiewicza wciąż żyje i domaga się uważnej lektury.

Źródło: Polskie Radio/jp

Materiały promocyjne Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku