Wielka Sobota. Święcenie pokarmów i tradycja czuwania przy grobie
Wielka Sobota w Kościele katolickim to czas milczenia i zadumy. Wierni nawiedzają groby pańskie, rozważając mękę i śmierć Chrystusa i Jego zstąpienie do otchłani, oczekując na zmartwychwstanie. Po zmroku celebrowana jest Wigilia Paschalna - najważniejsza liturgia w roku. W Polsce w ciągu dnia święcone są pokarmy, przynoszone do kościołów w koszykach.
2026-04-04, 07:41
Święcenie pokarmów
W Polsce w kościołach odbywa się święcenie pokarmów na stół wielkanocny. Obrzęd ten był znany w Kościele już w VIII wieku, w Polsce pojawił się w XV stuleciu. W tradycji chrześcijańskiej, dzielenie się poświęconym jajkiem i składanie przy tym życzeń, rozpoczyna uroczyste śniadanie wielkanocne. Ksiądz Jerzy Sęczek mówił IAR, że wszystko, co znajduje się w koszyczku wielkanocnym, ma znaczenie symboliczne.
Obowiązkowymi elementami tzw. święconki są: chleb - symbol Ciała Chrystusa, jajko - symbol odradzającego się życia i sól. Do koszyczka wkłada się także wędliny, chrzan, czasem owoce, ciasto czy inne potrawy.
Posłuchaj
Dawniej kosze ze święconką wyglądały nieco inaczej, przede wszystkim były o wiele większe od tych, w których dziś zanosimy potrawy do poświęcenia - podkreśliła etnograf, dyrektor Muzeum Ziemi Wałeckiej Marlena Jakubczyk-Kurkiewicz.
Posłuchaj
Zwyczaj malowania jaj przeznaczonych na stół wielkanocny był rozpowszechniony w Polsce już w XIII wieku - pisał o nim wówczas mistrz Wincenty Kadłubek. Ozdobione jaja nazywano "pisankami" lub "kraszankami", w zależności od techniki, którą się posługiwano.
Posłuchaj
W Wielką Sobotę wierni odwiedzają Grób Pański
W Wielką Sobotę w Kościele katolickim nie odprawia się mszy. Sprawowana jest liturgia godzin (brewiarz), w tym m.in. godzina czytań i jutrznia z udziałem ludu. Komunii świętej można udzielać tylko w formie wiatyku, czyli umierającym na drogę do wieczności. Tego dnia nie sprawuje się również ślubów ani innych sakramentów, z wyjątkiem spowiedzi i sakramentu namaszczenia chorych. Jest to czas ciszy, milczenia, zadumy i oczekiwania na zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.
Posłuchaj
Wierni odwiedzają groby pańskie w kościołach, gdzie wystawiony jest Najświętszy Sakrament przysłonięty białą zasłoną. Jest to czas rozważania męki i śmierci Chrystusa oraz Jego zstąpienia do otchłani.
W starożytnej liturgii na ten dzień czytamy: "Bóg umarł w ciele, a poruszył otchłań. Idzie, aby odnaleźć pierwszego człowieka. (…) Sen mej śmierci wywiedzie cię ze snu Otchłani. Cios zadany Mi włócznią złamał włócznię skierowaną przeciw tobie".
Zwyczaj nawiedzania grobów w świątyniach nawiązuje do sceny w Nowym Testamencie, kiedy do grobu Jezusa przyszły niewiasty chcące namaścić Jego ciało, a następnie przybyli apostołowie Piotr i Jan.
Posłuchaj
Najważniejsza liturgia w roku - Wigilia Paschalna
W Wielką Sobotę po zmierzchu w Kościele celebruje się najważniejszą liturgię w roku, nazywaną Wigilią Paschalną, która należy już do uroczystości Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego.
Podobnie jak Żydzi przez całą noc czuwali, oczekując przyjścia Pana mającego ich wybawić z niewoli faraona, tak chrześcijanie oczekują zmartwychwstania Chrystusa, który skruszywszy więzy śmierci, jako zwycięzca wyszedł z otchłani, ofiarowując człowiekowi wyzwolenie z grzechów i śmierci wiecznej.
Liturgia Wigilii Paschalnej składa się z czterech części - pierwszą jest liturgia światła, która rozpoczyna się przed świątynią od obrzędu poświęcenia ognia i paschału - woskowej świecy symbolizującej Chrystusa Zmartwychwstałego, "Światłość Świata".
Kapłan żłobi na paschale rylcem krzyż, a nad nim grecką literę alfa, pod krzyżem literę omega, a na czterech polach między ramionami krzyża cyfry bieżącego roku. Jednocześnie głośno i wyraźnie mówi: "Chrystus wczoraj i dziś. Początek i koniec. Alfa i Omega. Do Niego należy czas i wieczność. Jemu chwała i panowanie".
Następnie procesja wchodzi do ciemnego kościoła. Na przedzie wnoszony jest paschał. Podobnie jak synowie Izraela nocą szli za przewodem słupa ognia, tak chrześcijanie idą w ślady zmartwychwstałego Chrystusa. Światło od świecy paschalnej stopniowo rozszerza się na świece trzymane przez wiernych. Potem śpiewa się Exsultet - orędzie paschalne. Jest to starożytny hymn wielbiący wspaniałość Bożego dzieła odkupienia świata - od grzechu Adama aż do zbawienia, które dokonało się w Chrystusie.
W Exsultecie kilka razy powtarza się zdanie: "Jest to ta sama noc, w której niegdyś ojców naszych, synów Izraela, wywiodłeś z Egiptu". Kościół pokazuje w ten sposób, że tajemnica zmartwychwstania Chrystusa nie jest wspominaniem pewnej historii, ale jej aktualizacją, czyli że dokonuje się tu i teraz.
Zgodnie z mszałem rzymskim druga część Wigilii Paschalnej - liturgia słowa - składa się z dziewięciu czytań przeplatanych psalmami i modlitwą. Pierwsze siedem pochodzi ze Starego Testamentu i przypomina ważne momenty w całej historii zbawienia - począwszy od opisu stworzenia świata poprzez zachowanie Abrahama, od którego Bóg zażądał ofiary z syna, oraz przejście przez Morze Czerwone. Z kolei o miłości Boga, zawarciu przymierza i skuteczności słowa Bożego mówią fragmenty z Księgi Proroka Izajasza. Cykl czytań starotestamentowych kończy się Bożą obietnicą oczyszczenia i przemiany człowieka.
Trzecia część Wigilii Paschalnej to liturgia chrzcielna. Po litanii do wszystkich świętych celebrans poświęca wodę chrzcielną poprzez włożenie paschału do naczynia z wodą. Następnie wierni odnawiają swoje przyrzeczenia chrzcielne, wyrzekając się szatana i wszystkiego, co prowadzi do zła, oraz wyznając wiarę w Chrystusa. W tradycji Kościoła w tym czasie dorośli przystępują do sakramentu chrztu.
W czasie liturgii chrzcielnej kapłan kropi wiernych poświęconą wodą.
Sprawowanie eucharystii stanowi czwartą część Wigilii Paschalnej i jednocześnie jej szczyt. Jest ona celebracją ofiary męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
Czytaj także:
- Wstępna przyczyna pożaru krzyża papieskiego w Warszawie. Deklaracja proboszcza
- Kulisy powstania krzyża papieskiego na Placu Piłsudskiego w Warszawie
- Wielki Piątek inny niż wszystkie. Pustki i przejmująca cisza w Jerozolimie
Źródła: PAP/iAR/inne