Dziwne światła nad Jowiszem. Naukowcom udało się uchwycić tajemnicze zjawisko
Po raz pierwszy udało się zaobserwować szczegółowo zorze polarne na Ganimedesie, księżycu Jowisza. Ganimedes jako jedyny z księżyców w Układzie Słonecznym posiada własne pole magnetyczne, podobne do ziemskiego.
2026-02-25, 08:45
Zorze polarne na Ganimedesie podobne do ziemskich
Pierwsze szczegółowe obserwacje Ganimedesa doprowadziły do niesamowitych odkryć - poinformował Uniwersytet w Liege w Belgii. Okazało się, że występujące tam zorze polarne do złudzenia przypominają te występujące na Ziemi. Największy księżyc Jowisza jest jedynym w Układzie Słonecznym posiadającym własne pole magnetyczne, podobne do ziemskiego. Odpowiedzialne za powstawanie tam zorzy polarnych jest wpadanie elektronów w cienką tlenową atmosferę tego księżyca.
Jak powstaje zorza polarna?
Zorze polarne są wyjątkowym zjawiskiem - na Ziemi najczęściej występującym na obszarach okołobiegunowych. Jest to na tyle unikatowe i rzadkie zjawisko, że bywa częstym powodem wycieczek do krajów, w których można je zaobserwować (np. na Islandii). Zorze polarne są generowane przez zderzenie wiatru słonecznego z ziemskim polem magnetycznym. Cząstki z kosmosu trafiają do ziemskiej atmosfery, wzbudzając do świecenia tlen i azot, co widzimy jako kolory na niebie. A gdy trafi się szczególnie intensywne oddziaływanie, zorze polarne czasami potrafią dosięgnąć nawet do Polski.
Dziwne światła nad Jowiszem. Przełomowe odkrycie na Ganimedesie
Zanim do układu Jowisza i jego księżyców dotarła amerykańska sonda kosmiczna Juno, możliwości obserwacji tam zorzy polarnych były ograniczone rozdzielczością kątową instrumentów naziemnych i orbitalnych. Sonda Juno doleciała do Jowisza w 2016 roku, ale 7 lipca 2021 roku przeleciała obok Ganimedesa. Instrumenty pokładowe sondy zebrały dane w podczerwieni i ultrafiolecie. Na przykład spektrograf ultrafioletowy pozwolił na uzyskanie rozdzielczości przestrzennej na poziomie kilku kilometrów.
Dzięki temu odkryto, że zorze polarne na Ganimedesie są lokalnie pofragmentowane na łańcuch obszarów. Podobne struktury obserwowane są w przypadku Ziemi i Jowisza. Są nazywane po angielsku "auroral beads", co można przetłumaczyć jako koraliki zorzowe. W przypadku Ganimedesa ustalono, że poszczególne elementy mają zwykle rozmiar około 50 kilometrów.
Sonda Juice dotrze na Ganimedes w 2031 roku
Zorze na Ganimedesie mają jasność typowo 250 R (rayleighów - jednostka strumienia fotonów używana do mierzenia słabych emisji światła, na przykład zórz polarnych). Dla porównania, w tych jednostkach zorze polarne na Ziemi mogą mieć jasność od kilkuset R (najsłabsze, można to porównać do jasności Drogi Mlecznej na nocnym niebie) do dziesiątek tysięcy, a nawet setek tysięcy R w maksimach.
Obserwacje zórz polarnych z bliska na Ganimedesie przez sondę Juno trwały 15 minut podczas przelotu. Nie jest planowany ponowny przelot tej sondy obok księżyca. Nie wiadomo więc, jak często występują zaobserwowane struktury i jak ewoluują w czasie. Naukowcy będą mieli okazję dowiedzieć się tego, gdy do Jowisza dotrze europejska sonda Juice, co ma nastąpić w 2031 roku. Sonda jest obecnie w drodze, z Ziemi wystrzelono ją w 2023 roku.
W misji Juice biorą udział polskie instytuty naukowe i firmy kosmiczne. Polska firma Astronika i Centrum Badan Kosmicznych PAN wraz ze szwedzkim Instytutem Fizyki Plazmy w Uppsali były odpowiedzialne za dostarczenie instrumentu RPWI (Radio Plasma Wave Investigation), którego celem jest pomiar promieniowania i potencjału plazmy wokół Jowisza.
Polscy naukowcy i inżynierowie biorą udział w misji ESA JUICE, która zbada księżyce JowiszaZorze polarne to zaskakująco popularne zjawisko w kosmosie, które występuje też na innych planetach - na przykład na Wenus, Marsie, Jowiszu, Saturnie i Uranie.
- Niezwykłe zjawisko na niebie. Wiadomo, kiedy patrzeć w górę
- Pomidory z kosmicznego ogrodu. Tajkonauci szykują się do zbioru
- "Dziura grawitacyjna" pod Antarktydą. Naukowcy odkryli, czemu ocean się zapada
Źródło: Polskie Radio/KZ