Akt 1: Kochanie, przyniosłem kredyt!

Zza okna dobiegały niepokojące hałasy. Od kilku lat w sąsiedztwie trwała potężna awantura, w ruch szły kamienie i wybijano szyby. Rodzina wiedziała jedno: dojazdy starym rzęchem do szkoły i pracy przestały być bezpieczne. Potrzebowała bezpiecznego, nowoczesnego auta, które ochroni domowników. Koszt? Astronomiczne 185 tysięcy złotych.

Drzwi otworzyły się z hukiem i do kuchni wpadł Mąż. W tej specyficznej rodzinie to on – po wygranej w ostatniej domowej „grze w karty” – odpowiadał za bieżący budżet, opłaty i negocjacje z bankami.

– Mamy to! – rzucił teczkę na stół, a jego oczy błyszczały z zadowolenia. – Załatwiłem nam pieniądze na nowy samochód. Bogaty Wujek zgodził się dać nam całe 185 tysięcy złotych!

Żona, która właśnie parzyła melisę, zastygła z czajnikiem w ręce. Spojrzała na męża wzrokiem chłodnym jak lód.

– Posłuchaj tylko warunków – ciągnął Mąż, nie zważając na jej minę. – To jest absolutny hit. Wujek daje nam to na 45 lat. Oprocentowanie? Zaledwie 3,17%. A przez pierwszą dekadę w ogóle nie ruszamy kapitału, spłacamy tylko drobne odsetki. Nikt w mieście nie da nam takich warunków. Bierzemy pieniądze tu i teraz, a spłacamy w bezpiecznej przyszłości.

Żona powoli odstawiła czajnik. Choć od dawna suszyła Mężowi głowę o to auto, na dźwięk słów "Bogaty Wujek" na jej twarzy odmalował się grymas głębokiej niechęci.

– Od niego nie wezmę ani grosza – rzuciła stanowczo, krzyżując ręce na piersi.

– Oszalałaś? – Mąż podniósł głos, wskazując na okno, za którym znów rozległ się huk. – Potrzebujemy tego samochodu na wczoraj! Nie mamy w skarpecie stu osiemdziesięciu pięciu tysięcy!

– Dobrze wiesz, dlaczego – odpowiedziała Żona z wyższością. – Przeczytałeś w ogóle tę umowę? Wujek nie daje pieniędzy za darmo. Żąda dostępu do naszych paragonów. Będzie nam patrzył na ręce, sprawdzał, czy kupujemy z europejskiego katalogu i czy na pewno wydajemy na auto, a nie na głupoty. I jeszcze ten jego ulubiony zapis o "szacunku w rodzinie"... On faworyzuje ciebie! Chce za te pieniądze kontrolować, jak żyjemy.
Mąż westchnął ciężko, pocierając nasadę nosa. Znał ten argument aż za dobrze.

– Przecież on wymaga tylko przejrzystości i trzymania się zasad, pod którymi sama się kiedyś podpisałaś – odpalił. – Kiedy to ty miałaś pełną władzę nad budżetem, sama negocjowałaś te umowy.

Tu dotknął czułego punktu. Żona miała z Wujkiem bardzo burzliwą przeszłość. Kilka lat temu, kiedy wygrywała w rodzinie wszystkie role i mogła decydować o wszystkim, zaczęła wprowadzać w domu twarde, wręcz przemocowe porządki. Przestawiała ściany bez pytania reszty domowników o zgodę i uciszała każdy sprzeciw. Bogaty Wujek, widząc co się dzieje, pewnego dnia po prostu zakręcił kurek z pieniędzmi. Oświadczył, że nie będzie łożył na dom, w którym łamie się wspólnie ustalone zasady.

Od tamtej pory Żona uważała Wujka za największego wroga, który z premedytacją gra z Mężem w jednej drużynie.

– Nie będę się przed nim tłumaczyć z każdego rachunku za wycieraczki – ucięła ostro Żona, zbierając papiery ze stołu. – Wujek nie żartuje z tym odcinaniem transz, przekonałam się o tym na własnej skórze. Umowa z nim to smycz.

– Więc co proponujesz? – zapytał zdesperowany Mąż. – Będziemy jeździć rowerem, aż nam coś na głowę spadnie?

Żona uśmiechnęła się tajemniczo, w jej oczach pojawił się błysk, który Mąż znał aż za dobrze. Oznaczał kłopoty.

– Nie potrzebujemy łaski Wujka, kochanie. Daj mi kilka dni. Załatwię nam pożyczkę na zero procent z naszych własnych, domowych środków. I to bez żadnej kontroli.

Akt 2: Po co nam pieniądze od Wujka, skoro mamy własne?

Kilka bezsennych nocy później, kiedy Mąż po raz kolejny próbował podsunąć Żonie do podpisu umowę od Bogatego Wujka, ta w końcu triumfalnie rzuciła na kuchenny stół własną grubą teczkę.

– Mówiłam ci, żebyś odpuścił sobie tę jałmużnę – oznajmiła z dumnym uśmiechem. – Załatwiłam nam darmowe pieniądze. Zero procent, żadnych odsetek. I co najważniejsze, nie musimy kupować tego auta z europejskiego katalogu. Kupimy ten lepszy model od mojego ulubionego Wujka z Ameryki, z którym tak świetnie mi się rozmawia.

Mąż zamarł. – Zero procent? Skąd? Wygraliśmy na loterii?

– Lepiej – Żona usiadła wygodnie. – Sfinansujemy to z zysków mojej Familijnej Skarbonki Rodziny. Przecież po to ją prowadzę.

Mąż spojrzał na nią podejrzliwie, a potem sięgnął po leżący na blacie kalkulator i zaczął nerwowo wciskać klawisze.

– O czym ty w ogóle mówisz? – zapytał po chwili – Familijna Skarbonka Rodziny to fundacja non-profit. Jej jedynym zadaniem jest dbanie o to, żeby nasze oszczędności nie traciły na wartości w tych niepewnych czasach. A ostatnio powiedziałaś mi, że Skarbonka ma już sto tysięcy złotych straty. Masz tam długi, a nie zyski.

Żona wzruszyła ramionami, jakby chodziło o drobne na waciki. – To tylko zapisy księgowe...

– To jest matematyka! – przerwał jej Mąż, podsuwając kalkulator pod sam nos. – Zgodnie z naszymi domowymi zasadami, jeśli Skarbonka ma zysk, oddajesz mi z niego 95 procent na zakupy. Ale najpierw musisz odrobić straty! Żebyś mogła dać mi 185 tysięcy na to auto, twoja fundacja musiałaby najpierw zasypać te 100 tysięcy dziury. Musiałabyś wyczarować z powietrza co najmniej 285 tysięcy złotych zysku. Gwarantujesz mi to? Na piśmie? Przecież ten samochód trzeba będzie spłacać w pięciu ratach. A ty nie wiesz nawet, czy za rok będziesz w ogóle na plusie.

Żona nie spuściła wzroku. Zamiast tego, powoli i znacząco przeniosła spojrzenie na przeszkloną gablotę w salonie, w której dumnie prężyły się rodowe klejnoty i stara, złota zastawa.

– Jak będzie trzeba, to się wyczaruje – powiedziała cicho. – Doskonale zarządzam naszym majątkiem. Złotem zawsze można trochę obrócić, żeby pokazać zysk...

– Mamy absolutny zakaz ryzykowania rodzinnymi skarbami – Mąż złapał się za głowę, przerażony tym pomysłem. – Złoto jest na czarną godzinę, a nie na kreatywną księgowość. A ten twój zysk z powietrza skończy się tak, że po cichu wyciągniesz wartość ze skarbonek naszych dzieci i z naszych lokat. Zafundujesz nam wszystkim domową inflację.

Widząc, że Mąż nie daje się nabrać na "magiczne zyski", Żona westchnęła i wyciągnęła z teczki kolejny dokument.

– Wiedziałam, że będziesz panikował. Dlatego pomyślałam o wszystkim. Jeśli Familijna Skarbonka Rodziny akurat nie będzie miała gotówki na ratę, pieniądze na auto pożyczy nam Zaufany Kuzyn.

Na dźwięk tego imienia po plecach Męża przebiegł zimny dreszcz. Zaufany Kuzyn był rodzinnym "załatwiaczem". Kiedyś, gdy Żona miała w domu władzę absolutną, robili razem mnóstwo interesów, ukrywając wydatki przed resztą domowników.

– Na jaki procent? – zapytał głucho Mąż.

– Obecnie około 5,5 procent – odpowiedziała gładko Żona. – Do tego dorzucimy mu drobną prowizję za fatygę. Ale za to on załatwi wszystko dyskretnie.

– Dyskretnie? – Mąż wybuchnął. – Wujek z Europy dawał nam na 3,17 procent. Kuzyn zedrze z nas skórę. Będziemy musieli oddać z domowego budżetu o prawie 40 tysięcy więcej na samych odsetkach. I jeszcze ja będę musiał żyrować jego chwilówki…

– Ale za to nie wpiszemy tego długu do naszego oficjalnego, domowego zeszytu z wydatkami – Żona uśmiechnęła się triumfalnie, podnosząc w górę palec. – Ominiemy naszą sztywną regułę domową. Żaden z sąsiadów nie zobaczy, że mamy dług! Będziemy wyglądać na bogaczy!

Mąż opadł zrezygnowany na krzesło.

– Kochanie, przecież Międzynarodowy BIK i tak wszystko widzi. Ukryjesz to przed sąsiadem w naszym zeszyciku, ale poważne banki doskonale będą wiedziały, ile naprawdę jesteśmy winni Kuzynowi. Obniżą nam zdolność kredytową i zrujnują reputację.

Żona jednak nie zamierzała słuchać o międzynarodowych instytucjach. Złożyła dłonie w piramidkę i przeszła do finału swojego wielkiego planu.

– Żeby uniknąć tych naszych ciągłych, domowych awantur o to, jaki model kupić, na jakiej stacji tankować i gdzie go serwisować, mam receptę – powiedziała słodkim, pojednawczym głosem. – Nie możesz decydować o tym sam. To auto dla całej rodziny. Powołamy do życia Rodzinną Fundację Inwestycji Samochodowych. I to ona – a właściwie Zaufany Kuzyn, któremu za to zapłacimy – kupi nam to auto.

Mąż wziął do ręki statut nowej fundacji. Gdy zaczął czytać drobny druk w paragrafach o tym, kto i jak będzie w niej głosował, westchnął i zaczął z rezygnacją kiwać głową. Żona jak zwykle próbowała zastawić na niego pułapkę.

Akt 3: Zawsze czytaj drobny druk, czyli Żona w swoim żywiole

Mąż w milczeniu wodził palcem po grubym, gęsto zapisanym dokumencie, który Żona położyła przed nim na kuchennym blacie. Na okładce widniał dumnie brzmiący napis: Statut Rodzinnej Fundacji Inwestycji Samochodowych.

W tej nietypowej rodzinie obowiązki i władza nie były przypisane raz na zawsze. Zgodnie z aktem ślubu, co kilka lat domownicy zasiadali do wielkiej gry w karty. Kto zgarniał pulę, ten przejmował kontrolę nad konkretną rolą. Obecnie to Mąż grał pierwsze skrzypce – wygrał prawo do zarządzania bieżącymi dochodami, opłacania rachunków i decydowania, komu w domu należy się kieszonkowe.

Żona jednak wcale nie była bezbronna. W poprzednich rozdaniach wygrała szefowanie Familijnej Skarbonce Rodziny, a co najważniejsze – pełniła rolę domowego Nestora. Dzięki temu mogła w każdej chwili tupnąć nogą i zawetować każdy nowy pomysł Męża, wyrzucając go do kosza. I Mąż doskonale o tym wiedział, czytając podsunięty mu dokument.

– Dobrze, przyjrzyjmy się tej twojej cudownej fundacji – mruknął, odwracając stronę. – Piszesz tu, że w pięcioosobowej Radzie Fundacji ja, jako zarządzający budżetem, dostaję trzy głosy, a ty, jako Nestor i szefowa Skarbonki, dwa. Brzmi uczciwie. Mam większość.

Żona upiła łyk melisy, a kąciki jej ust uniosły się w ledwo zauważalnym uśmiechu.

– Dokładnie tak, kochanie. Jak widzisz, możesz od razu podpisać - stwierdziła. Mąż zmrużył oczy.

– "Wszelkie decyzje o wyborze auta, akceptacji kosztów i Wieloletnim Programie Zakupów podejmowane są większością... dwóch trzecich głosów" – przeczytał na głos, po czym spojrzał wymownie na Żonę. – Zaraz. Mam trzy głosy. Ty masz dwa. Do zatwierdzenia decyzji zgodnie z tym zapisem potrzeba czterech. Przecież to oznacza, że bez twojej zgody nie będę mógł kupić nawet zapachowej choinki na lusterko. Zablokujesz mnie na każdym kroku.

– To się nazywa kompromis i zgoda buduje – odparła niewinnie Żona, krzyżując nogi.

– To się nazywa weto mniejszości i absolutny paraliż decyzyjny – odparł Mąż, uderzając w dokument. – Ja będę musiał żyrować te twoje astronomicznie drogie chwilówki u Kuzyna, spłacać je z bieżącego budżetu, a nie będę miał prawa nawet wybrać modelu samochodu ani stacji, na której go zatankujemy. 

Żona zignorowała jego wybuch. Przeciągnęła dłonią po gładkim blacie. – To ma być po prostu wspólna decyzja - odpowiedziała.

Mąż zaczął czytać kolejny akapit i następny pomysł Żony na funkcjonowanie RFIS. Od zawsze, niezależnie od tego, czy budżetem zarządzał on, czy ona, domowe wydatki prześwietlał Urzędnik Skarbowy. Wpadał do domu, żądał kwitów i dzięki niemu strona, która akurat nie trzymała kasy, wiedziała, czy z portfela nie wyciekają pieniądze.

– Wyrzuciłaś z fundacji Urząd Skarbowy? – Mąż nie wierzył własnym oczom. – Napisałaś tu, że fundacja jest wyjęta spod jego kontroli. Kto w takim razie będzie sprawdzał, czy ty i Zaufany Kuzyn nie kupujecie pozłacanych felg na mój koszt?

– Spokojnie, misiu – Żona pogłaskała go po dłoni. – Wpisałam tam przecież, że raz do roku raporty z wydatków Kuzyna będzie sprawdzał i zatwierdzał nasz wewnętrzny, rodzinny Księgowy. Ten sam, który teraz posłusznie pracuje dla ciebie i liczy twoje wydatki. Twój człowiek! Czyż to nie jest wspaniałomyślne z mojej strony? Będziesz miał pełną kontrolę!

Mąż zmrużył sceptycznie oczy. Wpatrywał się w Żonę, a trybiki w jego głowie zaczęły obracać się z szaleńczą prędkością. Zrozumiał. Olśniło go, jak genialny i zarazem przerażający był jej plan. Spojrzał na domowy kalendarz wiszący na lodówce. Jego prawa do zarządzania budżetem wygasały za równo półtora roku. Jej rola szefowej Skarbonki trwała jeszcze dwa lata. A jej kadencja jako wszechwładnego Nestora kończyła się dopiero za cztery lata.

– Ty wcale nie chcesz ze mną współpracować – wyszeptał Mąż, opadając ciężko na krzesło. – Ty po prostu grasz na czas. 

Żona uniosła brew, ale nic nie powiedziała. Nie musiała.

– Zablokujesz mnie teraz wymogiem czterech głosów – ciągnął Mąż, układając tę demoniczną układankę w całość. – Będziesz torpedować każdy mój ruch i czekać na kolejne rozdanie kart za półtora roku. Liczysz na to, że w nowej grze zgarniesz pełną pulę i odbierzesz mi kontrolę nad budżetem. A jeśli tak się stanie... będziesz miała wszystkie pięć głosów w Fundacji. Pełnia władzy. Czy w ogóle chcesz kupić ten samochód teraz, czy chcesz poczekać, aż nie będę miał nic do gadania?

Spojrzał jeszcze raz na zapis o Księgowym, i po jego plecach spłynęła strużka zimnego potu.

– A nasz Księgowy... funkcja ta zawsze przypada osobie, która akurat ma kontrolę nad domowym budżetem. Jeśli wygrasz za półtora roku, Księgowy stanie się twoim pracownikiem. Wyrzuciłaś niezależnego Inspektora po to, żeby za chwilę twój własny podwładny kontrolował ciebie samą! Nikt nie zada żadnego trudnego pytania. Hulaj dusza, Bogatego Wujka nie ma, a ja nawet się nie dowiem, na co wydajecie miliony!

Żona dopiła melisę, odstawiła kubek z cichym brzęknięciem i wstała od stołu.

– Zawsze mówiłam, że jesteś bardzo bystrym facetem, kochanie. A teraz pomyśl: chcesz bezpiecznego auta dla rodziny? To musimy grać na moich zasadach. I pamiętaj, że jak go nie kupimy, to będzie twoja wina.

Akt 4: Jeżeli o to chodzi, to ja poproszę dwa

Zanim Mąż zdążył odpowiedzieć na chłodną kalkulację Żony, szybami w kuchni wstrząsnął potężny huk. Z ulicy dobiegł brzęk tłuczonego szkła i wrzaski awanturujących się sąsiadów. Konflikt za płotem przybierał na sile. Mąż zerwał się z krzesła i podszedł do okna, nerwowo zaciągając roletę.

– Słyszysz to? – krzyknął, odwracając się do Żony, która ze stoickim spokojem składała dokumenty. – Nie mamy czasu na twoje szachy z kalendarzem. Bezpieczeństwo naszej rodziny wisi na włosku. Potrzebujemy bezpiecznego samochodu na wczoraj, a ty blokujesz jedyne sensowne pieniądze, bo obraziłaś się na Bogatego Wujka! Podpisz ten wniosek o pożyczkę, błagam cię. Czas ucieka!

Żona poprawiła włosy i spojrzała na niego z politowaniem. – Ja niczego nie blokuję. Przecież położyłam ci na stole gotowe rozwiązanie. Zgódź się na moją fundację i Zaufanego Kuzyna.

Mąż zacisnął pięści. Wiedział, że podnoszeniem głosu niczego z nią nie wygra. Musiał uciec się do dyplomacji. Wziął głęboki oddech i spróbował rozegrać to inaczej. Zmienił ton na niemal przymilny.

– Wiesz co, kochanie? – zaczął, siadając z powrotem do stołu i przysuwając do siebie jej grubą teczkę z napisem RFIS. – Przeanalizowałem to na chłodno. Twój pomysł na tę pożyczkę zero procent jest w sumie... doskonały.

Żona uniosła brwi, wyraźnie zaskoczona tą nagłą zmianą frontu.

– Naprawdę! – Mąż uśmiechnął się szeroko. – Podoba mi się w twojej fundacji to fajne rozwiązanie techniczne. W naszym starym, domowym budżecie zawsze był z tym problem: jak diler samochodowy spóźniał się z dostawą w Sylwestra, to nasze odłożone pieniądze bezpowrotnie przepadały i wracały do głównej kasy. A u ciebie w RFIS kasa przechodzi na kolejny rok! Genialne!

Żona skinęła głową, zadowolona z komplementu, ale jej oczy pozostały czujne.

– Dlatego mam świetną propozycję kompromisu – Mąż wyłożył karty na stół. – Jeden nowy samochód poprawi naszą sytuację, ale z dwoma będziemy jeszcze bezpieczniejsi. Zróbmy tak: kupmy pierwszy samochód z tanich pieniędzy od Bogatego Wujka, żeby mieć ochronę już teraz. A drugi wóz kupimy z twojej nowej fundacji, od tego twojego ulubionego Wujka z Ameryki! Wilk syty i owca cała.

Podsunął jej wniosek o pożyczkę, a obok położył długopis. – Podpisz to, weźmiemy czek, a ja od razu zabieram się za powoływanie twojej fundacji.

Zamiast chwycić za długopis, Żona odsunęła wniosek do Bogatego Wujka na brzeg stołu, tuż obok stygnącego kubka po melisie.

– Ciekawa propozycja – powiedziała powoli, krzyżując dłonie pod brodą. – Dwa samochody... Brzmi rozsądnie. Nad tym, czy podpisać pożyczkę od Wujka, jeszcze się zastanowię. Muszę to skonsultować z prawnikami.

Mąż otworzył usta, żeby zaprotestować, ale uciszyła go gestem.

– Tymczasem – kontynuowała niewinnym tonem – skoro tak bardzo podoba ci się mój pomysł, ty szybko podpisz powołanie mojej Rodzinnej Fundacji Inwestycji Samochodowych. Z wszystkimi moimi zasadami. Z wymogiem czterech głosów i z naszym księgowym zamiast Urzędnika Skarbowego. Daj mi to na piśmie do zatwierdzenia. Kiedy już moja fundacja będzie bezpieczna i gotowa do działania... wtedy pogadamy o Wujku.

Zapadła grobowa cisza, przerywana tylko kolejnymi uderzeniami kamieni w ogrodzenie ich posesji.

Źródło: PolskieRadio24.pl/Michał Tomaszkiewicz

Skąd to wiemy? Jak to policzyliśmy?

Choć historia o Mężu, Żonie i Zaufanym Kuzynie to tylko publicystyczna przypowieść, wszystkie przedstawione w niej mechanizmy ustrojowe, luki prawne i proporcje finansowe mają swoje bezwzględne oparcie w rzeczywistości. Analizę oparliśmy na oficjalnych dokumentach państwowych i rynkowych danych:

Projekt ustawy o Państwowym Funduszu Inwestycji Obronnych (PFIO): To stąd pochodzą wprost zapisy o powierzeniu Funduszu Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK), odsunięciu od audytu Najwyższej Izby Kontroli na rzecz Krajowej Administracji Skarbowej oraz o wymogu podejmowania decyzji większością głosów 2/3 obu gremiów Funduszu (co matematycznie w naszej opowieści przełożyliśmy na prawo weta i blokadę decyzyjną rządu).

Sprawozdanie finansowe i bilans Narodowego Banku Polskiego: Z oficjalnych danych banku centralnego wiemy o gigantycznej, wielomiliardowej stracie NBP z lat ubiegłych. To z tych dokumentów wynika bezlitosny fakt matematyczny: aby przekazać jakiekolwiek pieniądze na zbrojenia, NBP musiałby najpierw wygenerować astronomiczny zysk, by pokryć historyczne straty.

Ustawa o Narodowym Banku Polskim (art. 69): Przepis ten precyzyjnie reguluje podział zysku banku centralnego. Wskazuje on na obowiązek przekazywania 95% zysku do budżetu państwa, ale zastrzega, że może to nastąpić dopiero po dokonaniu odpisu na fundusz rezerwowy w celu zasypania wcześniejszego debetu.

Dane rynkowe o rentowności obligacji BGK oraz unijnego instrumentu SAFE: Porównaliśmy bieżący koszt długu emitowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz funduszy celowych (kosztujący obecnie ponad 5,5%) z wysoce preferencyjnymi, szacowanymi kosztami długoterminowych pożyczek europejskich (ok. 3,17%). Na gigantycznych kwotach zbrojeniowych ta różnica oznacza dziesiątki miliardów złotych dodatkowych kosztów dla podatnika z tytułu samych odsetek i prowizji.

Ustawa o finansach publicznych oraz unijna metodyka ESA 2010: Te dokumenty bezlitośnie obnażają różnicę między krajowym a unijnym sposobem liczenia długu. Wypychanie wydatków do funduszy pozabudżetowych przy BGK pozwala na ominięcie krajowej Stabilizującej Reguły Wydatkowej (SRW), ale Unia Europejska i rynki finansowe i tak widzą te długi w statystykach sektora general government.

Oficjalne komunikaty NBP o stanie rezerw dewizowych: Stanowią one merytoryczne tło dla pojawiających się w debacie publicznej kontrowersyjnych pomysłów księgowego "upłynnienia" części rezerw państwowego złota, które według ekonomistów mają na papierze wygenerować zysk NBP i uwiarygodnić obietnicę "0%".