"Zdrowie seksualne" dzieli Polaków. Sprawdziliśmy, co obejmuje

Edukacja zdrowotna przechodzi zmiany. Wejdą w życie 1 września

Ministra edukacji Barbara Nowacka ogłosiła dziś zmiany w funkcjonowaniu edukacji zdrowotnej w szkołach. Zgodnie z nowym programem, przedmiot ten od 1 września będzie obowiązkowy dla wszystkich uczniów. Sztandarowy projekt Ministerstwa Edukacji Narodowej nie odniósł sukcesu - frekwencja na nim wynosi jedynie około 30 proc. uczniów. Rodzice sprzeciwiali się przede wszystkim elementom programu dotyczącym zdrowia seksualnego. Zarzucali autorom programu "seksualizację dzieci". Za niezgodny z konstytucją nowy przedmiot uznała natomiast Konferencja Episkopatu Polski. Biskupi, powołując się na art. 48 i 53 Konstytucji RP, zaznaczyli, że "wychowanie seksualne zgodnie z konstytucją pozostaje w kompetencjach rodziców, a nie państwa".  

"Zdrowie seksualne" dzieli Polaków. Nauka na jego temat nie będzie obowiązkowa

Obowiązujący od 1 września 2026 program został zatem wypracowany w drodze kompromisu. Zgodnie z zapowiedzią ministry, przedmiot będzie podzielony na dwie części. Obowiązkowa edukacja zdrowotna obejmie wszystkich uczniów. W sprawie wysłania dziecka na część dotyczącą wiedzy o zdrowiu seksualnym decyzję podejmą opiekunowie. W przypadku realizowania przedmiotu w trzeciej klasie szkoły ponadpodstawowej decyzję o uczestnictwie w drugiej części przedmiotu podejmą pełnoletni uczniowie. 

Część dotycząca kontrowersyjnej "edukacji seksualnej" składa się na około 10 proc. programu całego przedmiotu. Sprawdziliśmy, jaki zakres tematyczny będzie od 1 września nieobowiązkowy. 

Program "zdrowia seksualnego" dla najmłodszych

Zgodnie z rozporządzeniem z marca 2025 roku nowelizującym ustawę Prawo oświatowe, dla klas IV- VI szkoły podstawowej przewidziane są poniższe zagadnienia w ramach Działu VIII: Zdrowie Seksualne. Pytaniem wiodącym ma być to, "jak kształtować pozytywną postawę wobec seksualności człowieka wraz z respektowaniem autonomii cielesnej swojej i innych osób?". 

Wymagania szczegółowe zakładaja natomiast, że uczeń: 

• charakteryzuje pojęcia: zdrowie seksualne, seksualność i omawia ich rolę w życiu człowieka;
• omawia budowę i podstawowe funkcje narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych;
• wyjaśnia proces zapłodnienia; wymienia najważniejsze fakty dotyczące przebiegu ciąży, porodu oraz opieki nad noworodkiem;
• omawia zagadnienie autonomii cielesnej oraz to, w jaki sposób asertywnie o nią dbać; wymienia rodzaje zachowań dorosłego lub rówieśnika, które są przekroczeniem granic intymnych; wyszukuje przepisy prawne dotyczące ochrony seksualności osób poniżej 15 roku życia,
• wymienia stereotypy płciowe oraz wyjaśnia ich wpływ na funkcjonowanie człowieka.

Wymagania dla klas VII i VIII szkoły podstawowej

Zakres zagadnień dla starszych klas szkoły podstawowej zawiera szerszy zestaw tematyczny. Zagadnienia koncentrują się na odpowiedzi na pytanie: "jakie znaczenie ma seksualność w życiu człowieka między innymi w kontekście rozumienia i respektowania autonomii cielesnej własnej oraz innych osób?". 

Zgodnie z nimi, uczeń: 

• wyjaśnia pozytywne znaczenie ludzkiej seksualności; omawia pojęcie popędu seksualnego i jego zmian w okresie dojrzewania; wymienia powody podjęcia aktywności seksualnej oraz konsekwencje z nią związane; rozumie rolę odpowiedzialności w odniesieniu do seksualności w życiu człowieka;
• omawia pojęcie orientacji psychoseksualnej i kierunki jej rozwoju; wyjaśnia pojęcia związane z tożsamością płciową;
• omawia kryteria świadomej zgody; identyfikuje elementy seksualizacji oraz presji związanej z podjęciem aktywności seksualnej obecne w mediach społecznościowych, środkach masowego przekazu, kulturze młodzieżowej oraz we własnym otoczeniu, a także wymienia sposoby przeciwdziałania im i radzenia sobie z nimi; omawia elementy dojrzałego, świadomego i odpowiedzialnego przygotowania się do inicjacji seksualnej; wymienia konsekwencje przedwczesnej inicjacji seksualnej;
• charakteryzuje metody antykoncepcji (mechaniczne, hormonalne, chemiczne, naturalne);
• rozróżnia formy przemocy seksualnej, w tym molestowania seksualnego, a także omawia sposoby reagowania, gdy sam jej doświadcza lub gdy doświadczają jej inni; identyfikuje miejsca, w których można uzyskać pomoc

Fakultatywnie, nauczyciel wybiera jedno z poniższych: 

• uczeń wymienia infekcje i choroby przenoszone drogą płciową, w tym kiłę, rzeżączkę, chlamydiozę, zakażenie wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV; wymienia uniwersalne zasady profilaktyki infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową; rozpoznaje objawy wymagające interwencji lekarskiej;
• wymienia specjalności zawodowe zajmujące się tematem seksualności człowieka i zdrowia reprodukcyjnego (ginekologię, urologię, andrologię, seksuologię, dermatologię i wenerologię, proktologię, endokrynologię, położnictwo, fizjoterapię uroginekologiczną, farmację).

Program dla szkół ponadpodstawowych 

W programie działu "Zdrowie seksualne" dla szkół ponadpodstawowych wiodącym pytaniem jest: "w jaki sposób dbać o zdrowie seksualne przez całe życie, korzystając z danych opartych na dowodach, oraz tworzyć relacje, kierując się szacunkiem wobec każdego człowieka?"

Zgodnie z wymaganiami, uczeń: 

• wyjaśnia pojęcie seksualności; omawia rolę całożyciowej edukacji seksualnej i jej wpływ na bezpieczeństwo oraz umiejętność tworzenia satysfakcjonujących relacji;
• opisuje budowę i funkcję narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych; omawia ich znaczenie dla zdrowia i profilaktyki; wyjaśnia funkcję mięśni dna miednicy dla zdrowia fizycznego oraz seksualnego;
• omawia metody antykoncepcji, mechanizm ich działania i kryteria wyboru odpowiedniej metody;
• omawia profilaktykę infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową, w tym kiły, rzeżączki, chlamydiozy, zakażenia wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV, oraz profilaktykę przed - i poekspozycyjną zakażenia wirusem HIV; wyjaśnia różnicę między życiem z wirusem HIV a życiem z chorobą AIDS; wymienia miejsca (np. punkty konsultacyjno -diagnostyczne), w których można wykonać bezpłatne i anonimowe testy; wyszukuje przepisy prawne o odpowiedzialności karnej za bezpośrednie narażenie na zakażenie innych osób chorobami przenoszonymi drogą płciową;
• wymienia czynniki wpływające na płodność człowieka i sposoby dbania o nią; omawia zjawisko niepłodności, określa jej możliwe przyczyny, w tym związane z niezdrowym stylem życia, a także omawia jej skutki i formy leczenia; omawia metody leczenia niepłodności (rozróżnia metodę in vitro od innych metod);
• omawia przebieg ciąży; wyjaśnia, na czym polega przebieg porodu fizjologicznego, zabiegowego i cesarskiego cięcia, oraz wpływ ciąży i porodu na zdrowie oraz rozwój człowieka; omawia kwestie zdrowotne związane z karmieniem piersią; opisuje połóg i zasady związane z opieką nad noworodkiem; omawia rolę wsparcia edukacyjnego oraz psychicznego dla osób oczekujących na dziecko, w tym rolę edukacji przedporodowej; omawia sposób organizacji opieki okołoporodowej i prawa kobiet w tym okresie;
• wyjaśnia pojęcia: poronienie, aborcja; wymienia etyczne, prawne, zdrowotne i psychospołeczne uwarunkowania dotyczące przerywania ciąży;
• wyjaśnia, na czym polega norma medyczna, prawna, statystyczna, społeczna, moralna, religijna, partnerska oraz indywidualna; wymienia wyznaczniki partnerskiej normy seksualnej;
• wymienia kryteria świadomej zgody oraz omawia sytuacje, w których powinno się ją stosować w relacjach zarówno seksualnych, jak i np. przyjacielskich, rodzinnych i społecznych;
• omawia formy przemocy seksualnej, w tym molestowania seksualnego, a także mity na ten temat; omawia sposoby reagowania w sytuacji, gdy doświadcza przemocy seksualnej lub gdy ktoś mówi mu o takim doświadczeniu; identyfikuje instytucje i organizacje udzielające pomocy osobom po doświadczeniu przemocy seksualnej; wyszukuje przepisy prawne dotyczące przemocy seksualnej;
• wymienia zagrożenia związane z różnymi aspektami seksualności, m.in.: uwodzenie w sieci (grooming), seksting, szantaż seksualny (sextortion), pornografia, seksualizacja, prostytucja z udziałem małoletnich, a także wymienia sposoby przeciwdziałania tym zagrożeniom.

Wymagania fakultatywne. Uczeń: 

• omawia zagadnienie odpowiedzialnego i satysfakcjonującego życia seksualnego oraz wymienia, co wpływa na libido; wymienia formy aktywności seksualnej; opisuje zaburzenia i dysfunkcje seksualne;
• omawia czynniki wpływające na jakość życia seksualnego;
• omawia kwestie prawne i społeczne związane z przynależnością do grupy osób LGBTQ+;
• opisuje stereotypy płciowe, w tym odnoszące się do sfery seksualnej, a także omawia ich wpływ na rozwój człowieka i relacje interpersonalne oraz omawia sposoby przeciwdziałania tym stereotypom. 

Zdania podzielone. "Trzeba znaleźć konsensus"

Decyzja MEN wywołała mieszane reakcje wśród środowiska nauczycielskiego i szkolnego. Decyzję tę krytykował Paweł Mrozek, 18-letni lider Akcji Uczniowskiej. – Zdrowie seksualne to serce przedmiotu edukacji zdrowotnej i każdy powinien to zrozumieć – stwierdził. Pedagodzy podkreślają, że wypracowanie kompromisu jest elementem skutecznego zarządzania placówką oświatową. – Szkoła to miejsce, gdzie skupiają się ludzie o bardzo różnych poglądach i trzeba znaleźć konsensus. Takie miejsce, gdzie wszyscy się spotkamy – zaznaczyła dyrektorka Szkoły Podstawowej nr 103 w Warszawie Danuta Kozakiewicz. 

Czytaj także: 

• Pierwszy podręcznik do edukacji zdrowotnej. "To odpowiedź na potrzeby nauczycieli"
• Rewolucja w polskich szkołach. Zmiany w ubiorze uczniów i katalog kar
• Nie każdy rodzic wie, co trafia do sieci. MEN wprowadzi nowy zakaz?

Źródła: PolskieRadio24.pl/ Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej/ JL