El Niño i jego wpływ na pogodę w Polsce

Anomalie na Pacyfiku

El Niño oznacza fazę ciepłą w oscylacji atmosferyczno-oceanicznej w tropikalnej części Oceanu Spokojnego. Zjawisko to wiąże się z dodatnią anomalią temperatury wody w środkowym Pacyfiku i wpływa na wiele połączonych ze sobą systemów Ziemi. Kształtuje globalne wzorce, które mogą mieć wpływ na pogodę na całej planecie. Może się przekładać również na globalny wzrost temperatury.

Obszar Oceanu Spokojnego, w którym dochodzi do kluczowych zmian - ocieplenia bądź ochłodzenia wody powierzchniowej, w zależności od danej fazy, nosi nazwę El Niño-Oscylacji Południowej (w skrócie: ENSO).

Obszar na mapie, na którym najsilniej zachodzi zjawisko El Niño/ Foto: ECMWF

Nadchodzi "super El Niño"

Wzorce, fazy zimna (La Niña) i ciepła (El Niño) zmieniają się cyklicznie, przeważnie co 1-3 lata. Ale w przypadku fazy ciepłej, średnio co dekadę lub rzadziej (kilkanaście lat) następuje bardzo silne zjawisko, określane jako "super El Niño". Następuje wtedy, gdy anomalia temperatury wody przekracza normę (średnią wieloletnią) o 2°C. A niekiedy oscyluje około 3°C powyżej normy.

Silne El Niño wiąże się globalnie z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, takimi jak fale upałów, dotkliwe susze czy gwałtowne burze i ulewy, powodujące powodzie błyskawiczne i osuwiska ziemi.

Według prognoz, kulminacja El Niño nastąpi jesienią i w dalszej części roku. To wtedy anomalie mają osiągnąć najwyższy poziom, wskazujący na "super El Niño".

NASA zwraca uwagę, że podczas zjawiska El Niño m.in. wzrasta liczba pożarów w strefie tropikalnej, szczególnie "w warunkach suszy na obszarach przyzwyczajonych do wilgotnej pogody".

Pożary w strefie tropikalnej/ Foto: NASA

Amerykańska agencja kosmiczna nie ma wątpliwości, że tegoroczne zjawisko, które właśnie się rozwija, będzie najsilniejsze od okresu 1997-1998. Wskazuje, że wzrost temperatury powierzchni oceanów wpływa na ruch powietrza i wilgoci na całym globie. A zmiany te mają szeroki wpływ, "zmieniając wszystko, od wzorców opadów po częstotliwość i intensywność pożarów lasów". 

El Niño zmienia trasy burz

El Niño zmienia też wzorce związane z opadami. Między innymi podczas tego zjawiska na Ziemi zmieniają się trasy burz. Przykładowo, statystycznie mniej tego typu zjawisk występuje wówczas w rejonie Oceanu Atlantyckiego, a jednocześnie więcej burz tropikalnych występuje na obszarze Pacyfiku. Ostatecznie ma to poważne konsekwencje pogodowe przekładające się na wiele dziedzin życia - między innymi na rolnictwo i gospodarkę żywnościową - w różnych regionach świata.

Burza tropikalna nad oceanem, uchwycona przez satelitę/ Foto: NASA

Jak El Niño wpłynie na pogodę w Polsce?

Cyrkulacja na obszarze ENSO jest czynnikiem telekonekcyjnym. Czyli takim, który może oddziaływać na pogodę na całym świecie, również w Polsce. Nie jest jednak pewne, że w tym roku, zjawisko to wpłynie na wzorce atmosferyczne w Europie Środkowej, a nawet jeśli tak będzie, to w jakim stopniu to nastąpi. IMGW podkreśla, że w kształtowani pogody w naszym regionie kluczową rolę odgrywają bowiem inne czynniki. Przede wszystkim układy baryczne nad Oceanem Atlantyckim i związana z nimi Oscylacja Północnoatlantycka (NAO), która opisuje różnicę ciśnień między wyżem azorskim a niżem islandzkim. To od niego zależy, skąd napłynie powietrze.

Historia pokazuje, że to właśnie układy baryczne nad Europą decydują o sile lata. Przykładowo w bardzo gorącym 2022 roku na świecie panowała chłodna La Niña, a mimo to w Polsce notowano ogromne upały - właśnie przez ujemne NAO.