Posłuchaj

Prof. Waldemar Rogowski gościem Anny Grabowskiej (Portfel seniora)

Dodaj do playlisty

Dodaj do playlisty

Najważniejsze informacje w skrócie:

• Drastyczny spadek stóp zastąpienia: Eksperci alarmują, że obecna 50-procentowa stopa zastąpienia w perspektywie kilkudziesięciu lat spadnie dla kobiet do zaledwie 20%.
• Zwykły dług a dług przeterminowany: Należy odróżnić bezpieczne kredytowanie (36,3 mld zł aktywnych zobowiązań kredytowych seniorów) od niebezpiecznych zaległości, które sięgają już prawie 12 mld zł.
• Piramida spłacalności: Seniorzy o najniższych dochodach stają przed dramatycznymi wyborami konsumenckimi, każdego miesiąca decydując, czy priorytetowo traktować zakup leków, czy opłaty za czynsz i media.
• Kulturowe oblicze długów: Północno-zachodnia Polska chętniej się zadłuża i posiada więcej zaległości, podczas gdy na południowym wschodzie długi oddaje się solidniej, m.in. dzięki silnym więzom rodzinnym i mniejszej anonimowości.

Emerytura dziś i jutro. Widmo drastycznego spadku świadczeń

Obecnie przeciętna emerytura w Polsce wynosi około 4000 zł brutto. Jak wskazała prowadząca audycję Anna Grabowska, z niezależnych badań wynika, że po odliczeniu podstawowych kosztów utrzymania, seniorom zostaje na życie średnio 900 zł miesięcznie. Profesor Waldemar Rogowski zwrócił uwagę, że definicja "seniora" ulega przemianom, a dzisiejsi 60- i 65-latkowie to wciąż osoby znajdujące się w bardzo dobrym okresie zawodowej aktywności. Ekspert stanowczo ostrzegł jednak przed tym, co czeka polski system emerytalny w nadchodzących dekadach.

– Obecna stopa zastąpienia wynosi około 50%. Jednak sytuacja, z którą zmierzymy się za 20 czy 30 lat, będzie wręcz katastrofalna. Prognozowana stopa zastąpienia dla mężczyzn wyniesie zaledwie 30%, a dla kobiet 20%. Prawdziwy dramat czeka osoby prowadzące jednoosobowe działalności gospodarcze, z których zdecydowana większość nie wypracuje nawet emerytury minimalnej – zaznaczył główny analityk BIG Info Monitor.

Profesor dodał również, że problemy te nałożą się na potężny kryzys demograficzny. Zgodnie z prognozami, w 2050 roku zderzymy się w Polsce ze zjawiskiem "50/50", co oznacza, że połowa krajowej populacji będzie miała ukończone 50 lat.

Miliardy do spłaty i brutalna "piramida spłacalności" Istotnym wątkiem rozmowy były bieżące długi polskich emerytów. Ekspert wyliczył, że blisko 3 miliony osób powyżej 65. roku życia posiada czynne zobowiązania z tytułu kredytów lub pożyczek na łączną kwotę ponad 36,3 mld zł. Z perspektywy ogólnokrajowej nie jest to kwota zatrważająca. Znacznie poważniejszym wyzwaniem jest natomiast tzw. zadłużenie przeterminowane.

– Musimy wyraźnie rozróżnić dwa pojęcia: zwykły dług i zadłużenie przeterminowane. Posiadanie kredytów czy pożyczek nie jest w dzisiejszych czasach niczym złym, choć w naszej kulturze bycie dłużnikiem wciąż nosi stygmatyzujący, pejoratywny charakter. Przeterminowane zadłużenie seniorów wynosi obecnie prawie 12 miliardów złotych. Co uderzające, połowa z tej sumy to długi pozakredytowe, czyli chociażby niezapłacone rachunki za media, telefon czy czynsz. Zjawisko to nazywamy piramidą spłacalności: emeryt dysponujący mocno ograniczonymi środkami zmuszony jest dokonywać dramatycznych wyborów i decydować, czy opłacić mieszkanie, czy wykupić leki – wyjaśnił prof. Rogowski.

Prowadząca zapytała również o głośny przypadek "rekordzisty" z województwa lubelskiego, którego zaległości sięgają 98 milionów złotych. Ekspert uspokoił, że tak astronomiczne kwoty nie biorą się ze standardowych pożyczek konsumenckich, lecz są zazwyczaj pokłosiem nietrafionych inwestycji biznesowych i prowadzenia w przeszłości jednoosobowej działalności gospodarczej, za którą odpowiada się całym swoim majątkiem.

Długi mają swoją geografię. "Zmontowane babcie" realizują projekt "Ja"

Dane BIG Info Monitor wskazują, że na mapie Polski występują wyraźne różnice w podejściu do domowych finansów. Pod względem aktywnego ukredytowienia króluje północno-zachodnia część kraju, z kolei ściana wschodnia notuje zauważalnie niższe zapotrzebowanie na usługi bankow. Regiony te dzieli również ogromna przepaść w rzetelności spłacania rat – najwięcej problemów mają seniorzy na Mazowszu, z kolei opolszczyzna i podlasie notują najniższe statystyki zaległości.

– Południowo-wschodnia część Polski funkcjonuje zupełnie inaczej. Wynika to w dużej mierze z uwarunkowań kulturowych, a nie tylko ekonomicznych. Na wschodzie i południu znacznie częściej pożycza się od rodziny lub znajomych, a brak anonimowości oraz silne, tradycyjne wzorce sprawiają, że takie długi oddaje się bardzo solidnie. W dużych miastach i na zachodzie kraju anonimowość we wszystkich aspektach życia daje pewne poczucie bezkarności, co niestety przekłada się na gorszą spłacalność zaciągniętych zobowiązań instytucjonalnych – wytłumaczył analityk.

Wpływ na zaciąganie pożyczek ma również styl życia, który na przestrzeni lat uległ znaczącym transformacjom, zwłaszcza wśród mieszkanek największych polskich aglomeracji.

– Obserwujemy bardzo ciekawy megatrend dotyczący wielkomiejskich kobiet, określany nierzadko mianem "zmontowanych babć". To seniorki, które zdecydowanie nie chcą już wyłącznie zajmować się wnukami, lecz zaczynają w pełni realizować własny projekt życiowy. Wyjeżdżają na wycieczki objazdowe, regularnie chodzą do teatru i filharmonii, by doświadczać nowych rzeczy. Z kolei mężczyźni po przejściu na emeryturę często zamykają się w domach, gdzie ich jedyną rozrywką pozostaje przysłowiowy ogródek. Szybko prowadzi to do utraty sensu życia i wykluczenia ze społeczeństwa – podsumował prof. Rogowski.

Jak podkreślił ekspert, to właśnie z tego powodu praca po przekroczeniu wieku emerytalnego to dla wielu osób nie tylko konieczność podreperowania budżetu, ale przede wszystkim doskonałe narzędzie do ratowania swojej relacji z otoczeniem i walki z niszczącą samotnością.

Źródło: Polskie Radio 24
Prowadząca: Anna Grabowska
Opracowanie: Michał Tomaszkiewicz