Wyścig zbrojeń znowu ruszy? "Rosja ma wyraźną przewagę nad USA"

Najważniejsze informacje w skrócie:

• Wygasł traktat New START między Stanami Zjednoczonymi a Rosją
• Traktat w teorii regulował limity strategicznych głowic jądrowych i środków ich przenoszenia
• Rosjanie mają przewagę nad Stanami Zjednoczonymi, zwłaszcza w niestrategicznej broni jądrowej

W czwartek wygasł traktat New START - ostatni obowiązujący układ kontroli zbrojeń nuklearnych między Stanami Zjednoczonymi a Rosją. Porozumienie, zawarte na 15 lat, regulowało limity strategicznych głowic jądrowych i środków ich przenoszenia, a jego wygaśnięcie oznacza, że po raz pierwszy od dekad dwie największe potęgi nuklearne świata funkcjonują bez żadnych wiążących ograniczeń w tym obszarze. USA i Rosja dysponują łącznie około 85 proc. światowego arsenału jądrowego, co - w ocenie ONZ - stwarza poważne ryzyko dla międzynarodowego bezpieczeństwa i rodzi obawy przed nowym wyścigiem zbrojeń.

Jak zwraca uwagę Albert Świdziński z think tanku Strategy&Future, skuteczność traktatu New START od dawna była jednak mocno ograniczona. Jego zdaniem dokument opierał się przede wszystkim na deklaracjach stron, a nie na realnym pomiarze faktycznych zdolności wojskowych, zaś mechanizmy weryfikacyjne były słabe i w dużej mierze zależne od kontroli prowadzonych na miejscu. Te w praktyce przestały funkcjonować już w 2020 roku - najpierw z powodu pandemii COVID-19, a później w związku z wojną w Ukrainie - co dodatkowo podważało sens obowiązywania porozumienia.

Posłuchaj

Albert Świdziński o traktacie New Start (Świat 24) 10:08

Dodaj do playlisty

Dodaj do playlisty

Niestrategiczna broń jądrowa. Wyraźna przewaga Rosji nad USA

Ekspert podkreśla również, że New START obejmował wyłącznie strategiczną broń jądrową, pomijając całkowicie broń niestrategiczną, w której Rosja ma wyraźną i wielowymiarową przewagę. To właśnie ten element arsenału - mniejszy, bardziej elastyczny i łatwiejszy do użycia w scenariuszach regionalnych - pozwala Moskwie realizować doktrynę asymetrycznej eskalacji, zakładającej możliwość pierwszego, "sygnalizacyjnego" użycia broni atomowej. W takim wariancie, zwłaszcza na wschodniej flance NATO, Stany Zjednoczone stanęłyby przed wyborem między odpowiedzią nuklearną a deeskalacją, która mogłaby oznaczać polityczne ustępstwa wobec Rosji. Świdziński przypomina też, że historia kontroli zbrojeń w relacjach z Moskwą jest obciążona powtarzającymi się naruszeniami. Jako przykład wskazuje traktat INF o rakietach średniego zasięgu, który - według strony amerykańskiej - Rosja łamała przez lata, co ostatecznie doprowadziło do jego zerwania w 2019 roku. W jego ocenie istnieją również poważne przesłanki, by sądzić, że podobne naruszenia mogły dotyczyć także New START, co wynikało m.in. z publicznych wypowiedzi rosyjskich władz.

Podczas negocjacji dotyczących przedłużenia traktatu w czasie pierwszej kadencji Donalda Trumpa USA próbowały - jak zaznacza ekspert – rozszerzyć przyszłe porozumienia zarówno na broń niestrategiczną, jak i na trzecią stronę w postaci Chin. Waszyngton postrzega bowiem rozwój arsenału nuklearnego Pekinu jako rosnące wyzwanie strategiczne. Ostatecznie jednak, po zmianie administracji w Białym Domu, traktat został przedłużony w 2021 roku na kolejne pięć lat bez spełnienia tych warunków, co - zdaniem Świdzińskiego - było decyzją polityczną wynikającą z chęci podtrzymania iluzji stabilnych relacji z Rosją. W tej perspektywie New START jawi się jako produkt specyficznej epoki i polityki "resetu" w relacjach amerykańsko-rosyjskich, która ignorowała faktyczną postawę Kremla i jego długofalowe cele strategiczne.

• Rosną napięcia na linii Polska-USA. Co myślimy o sojuszniku?
• "Wtrącanie się w sprawy Polski". Ambasador USA w ogniu krytyki
• Putin chce kupić Trumpa? Tajny "pakiet" na 12 bilionów dolarów

Źródło: Polskie Radio 24
Prowadzący: Marcin Pośpiech
Opracowanie: Robert Bartosewicz