X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz

Historyk: celem władz w stanie wojennym było zniszczenie niezależnego ruchu wydawniczego

Ostatnia aktualizacja: 07.02.2020 21:10
- Niezależny ruch wydawniczy po 1981 roku nie tyle został wyhamowany, co zmienił trochę swoją dynamikę. Liczba pism podziemnych maleje. [...] Ale ten ruch jest silny i się rozwija
Audio
  • Goście audycji opowiadają o realiach wydawania prasy podziemnej w stanie wojennym. Cz. 1 ("Niepokonani. Opozycja PRL" / PR24)
  • Goście audycji opowiadają o realiach wydawania prasy podziemnej w stanie wojennym. Cz. 2 ("Niepokonani. Opozycja PRL" / PR24)
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: shutterstock.com / Jaromir Chalabala

13 grudnia 1981 roku zakończył się tzw. karnawał Solidarności. W jego okresie powstało wiele wydawnictw solidarnościowych i prasy podziemnej, której względna swoboda została gwałtownie przerwana. Jak wyglądała rzeczywistość wydawców tzw. bibuły po 1981 roku? O tym w Polskim Radiu 24 mówili Tomasz Truskawa, Jan Strękowski i dr Jan Olaszek.

bibuła gazety opozycyjne prl ulotki podziemne drukowanie free shutt 1200.jpg
"Niepokonani. opozycja PRL". Rola wolnej prasy w Karnawale Solidarności

Surowe kary za wydawanie bibuły w stanie wojennym

- Celem przyświecającym władzom w momencie wprowadzenia stanu wojennego było między innymi to, żeby niezależny ruch wydawniczy przestał istnień. Oni zakładali, że - między innymi przez internowanie wielu ludzi związanych z ruchem wydawniczym - on przestanie istnieć. Za "rozpowszechnianie wiadomości mogących zaszkodzić krajowi" były przez prawo stanu wojennego przewidziane bardzo surowe kary. Teoretycznie można było je potraktować nawet w ten sposób, by zasądzić karę śmierci - mówił dr Jan Olaszek.

>>> [CZYTAJ RÓWNIEŻ] Działacz antykomunistycznego podziemia: Katolicki Uniwersytet Lubelski był prasową wyspą wolności

Historyk podkreślił, że wprawdzie tej kary nie stosowano, ale już sam fakt możliwości jej zasądzenia działał na psychikę. Równocześnie okazało się, że już krótko po wybuchu stanu wojennego zaczęły pojawiać się pierwsze czasopisma, chociaż wciąż trwa spór co do tego, które było pierwsze.

- Niezależny ruch wydawniczy po 1981 roku nie tyle został wyhamowany, co zmienił trochę swoją dynamikę. Liczba pism podziemnych maleje. [...] Ale ten ruch jest silny i się rozwija - dodał Jan Olaszek.

Sytuacja redaktorów "bibuły" po 13 grudnia

Jan Strękowski wspominał, że 13 grudnia rano spał właśnie po 2-dniowym dyżurze w redakcji Agencji Solidarność. Dlatego o wybuchu stanu wojennego dowiedział się z opóźnieniem.

- Po pierwsze zacząłem likwidować drukarnię w domu. Ja miałem rozgrzebany druk broszury. Do tej pory nie mogę sobie przypomnieć, co drukowałem w tym momencie. Drukowaliśmy jakąś broszurę, byliśmy w połowie druku, miałem w domu kilkadziesiąt sit z naniesionymi tekstami. Zacząłem to niszczyć. Ale tych sit miałem koło setki, więc zniszczyłem trochę, a resztę schowałem. Ale nie wszystko zauważyłem, bo jeszcze na strychu zostały. Potem, jak bezpieka przyszła, to trochę znalazła - mówił Jan Strękowski.

Następnie, jak wspominał, musiał ukryć liczne książki, których miał całe regały, a potem także sam się ukryć. W następnej kolejności zaczął poszukiwać kontaktu do znajomych, z którymi mógłby publikować i już po kilku tygodniach zaczął wydawać "Tygodnik Wojenny".

>>> [ZOBACZ TAKŻE] "Niepokonani. Opozycja PRL". "Bibuła", czyli walka z aparatem, który dławił wszelką wolną myśl

Tomasz Truskawa w momencie wybuchu stanu wojennego był znacznie młodszy, zatem nie miał w domu specjalistycznego sprzętu. - Miałem ten sam problem, co Janek, mianowicie: co zrobić z tą nagromadzoną bibułą, której się przez okres karnawału nagromadziło trochę. W sposób niezwykle konspiracyjny, ale to było później, wywiozłem ją do babci na drugi koniec miasta - opowiadał.

- Byłem trochę za młody, żeby internować, więc zabrali mnie w nocy, przesłuchali na komendzie, przeprowadzili "rozmowę profilaktyczną" i wykopali w tę mroźną, grudniową niedzielę. Potem przystąpiliśmy z kolegami do drukowania. Nie mieliśmy takich możliwości, żeby korzystać z jakiejś maszyny, więc nasza działalność poligraficzna ograniczyła się do wykorzystania zestawu "mały drukarz", były takie drukarenki. Drukowało się ulotki z hasłami "Solidarność żyje", "Zwyciężymy", potem gdzieś usłyszeliśmy "Zima wasza, wiosna nasza", tego typu druki się robiło - opowiadał.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

* * *

Audycja: "Niepokonani. Opozycja PRL"
Prowadzi: Wojciech Borowik
Goście: Tomasz Truskawa, Jan Strękowski (wydawcy prasy podziemnej w PRL, Stowarzyszenie Wolnego Słowa), dr Jan Olaszek (historyk, IPN)
Data emisji: 07.02.2020
Godzina emisji: 20.06

PR24/jmo

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Agnieszka Romaszewska-Guzy: w stanie wojennym siedziałam z kilkoma kobietami w celi jednoosobowej

Ostatnia aktualizacja: 27.12.2019 20:49
- Marzeniem w areszcie śledczym było dotknięcie stopą ziemi - tak stan wojenny w PR24 wspominała Agnieszka Romaszewska-Guzy. Gośćmi audycji byli też inni działacze opozycji antykomunistycznej w tym Krzysztof Mordziński i Zenon Lis oraz dr Grzegorz Majchrzak z IPN. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Niepokonani. Opozycja PRL". Strajk i pacyfikacja w Kopalni Wujek

Ostatnia aktualizacja: 03.01.2020 23:00
16 grudnia 1981 r., w czasie pacyfikacji strajku w Kopalni Wujek w Katowicach milicja użyła broni palnej. Zginęło wówczas dziewięciu górników, wielu zostało rannych. Wydarzenia w kopalni były największą tragedią stanu wojennego. O strajku i pacyfikacji rozmawiali goście PR24.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Grzegorz Wołk: drukowanie antysystemowe nie było wynalazkiem XX wieku

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2020 19:30
- Przełomowym momentem w dziejach drugiego obiegu wydawniczego w Polsce był rok 1976. Zaczął się od dużej chęci czytania i słuchania informacji niezależnych od władz komunistycznych – mówił w Polskim Radiu 24 historyk Grzegorz Wołk. Gośćmi audycji byli też Adam Borowski i Wiesław Bieliński.
rozwiń zwiń