more_horiz
Historia

Archeolodzy: rogate hełmy nie należały do wikingów, pochodziły z innej kultury

Ostatnia aktualizacja: 11.01.2022 05:30
Autorzy artykułu w piśmie "Praehistorische Zeitschrift" zbadali dokładnie dwa hełmy z zakrzywionymi rogami, odkryte w 1942 roku na bagnach pod miastem Veksø w Danii. Artefakty te mogą być odpowiedzialne za popkulturowy wizerunek wikinga w rogatym nakryciu głowy, choć prawda o nich jest zupełnie inna.
Hełmy z Veks na wystawie w Duńskim Muzeum Narodowym
Hełmy z Veksø na wystawie w Duńskim Muzeum NarodowymFoto: Nationalmuseet / John Lee / Arnold Mikkelsen / CC-BY-SA

shutterstock wyspy owcze 1200.jpg
Wyspy Owcze. Odnaleziono kolejny dowód na to, że Wikingowie nie byli tam pierwsi

Nie ma żadnych dowodów na to, że wikingowie używali hełmów ozdobionych prawdziwymi lub sztucznymi rogami zwierząt, kultura masowa rządzi się jednak swoimi prawami. Rogate hełmy dla wielu ludzi to dziś wręcz symbol wikingów i żadne akcje edukacyjne tego nie zmienią.

Od dawna wiadomo jednak, że dwa hełmy wykopane 80 lat temu w pobliżu Veksø pochodzą z epoki brązu, o kilkanaście stuleci wyprzedzającej erę wikingów. Do niedawna nie było jednak do końca jasne, jaką rolę pełniły w czasach prehistorycznych te spektakularne nakrycia głowy i jakie było ich pochodzenie. Najnowsze badania archeologów przyniosły kilka nowych wyjaśnień. Ich zdaniem hełmy to wyraźny dowód rosnącej potęgi przywódców w Skandynawii w epoce brązu.

Jak smoła pomaga archeologom

Tak zwane "hełmy z Veksø" zostały przypadkiem odkryte - w formie fragmentów - przez robotników wycinających torf na opał. Początkowo wzięli je za metalowe odpady, jednemu z nich jednak przyszło na myśl, że o znalezisku trzeba donieść znawcom. W ten sposób połamane skorupy trafiły do rąk archeologów, którzy szybko zdali sobie sprawę, że mają do czynienia z niezwykłym wykopaliskiem.

Radiowęglowe datowanie metalu jest niewiarygodne, dlatego przez dekady naukowcy opierali się wyłącznie na analizie projektu hełmów, która sugerowała, że artefakty pochodzą z nordyckiej epoki brązu, czyli mniej więcej od 1750 r. p.n.e. do 500 r. p.n.e. Nic nie wskazywało na to, że uda się ustalić dokładną datę ich powstania. Przełom nastąpił w 2019 roku, gdy jedna z badaczek z duńskiego Uniwersytetu w Aarhus, przygotowując się do wykonania fotografii hełmów w Duńskim Muzeum Narodowym, na jednym z rogów zauważyła brzozową smołę.

Wioska wikingów kanada forum 1200.jpg
Wikingowie pojawili się w Ameryce Północnej dokładnie tysiąc lat temu

– Odkryła pierwotny materiał organiczny, skontaktowała się więc z odpowiedzialnym za kolekcję pracownikiem Muzeum Narodowego, a placówka zgodziła się na poddanie próbki datowaniu radiowęglowemu – powiedziała Helle Vandkilde, archeolog z Uniwersytetu w Aarhus.

Użycie tej metody pozwoliło naukowcom ustalić, że hełmy znalazły się w bagnie około 900 roku p.n.e., czyli w okresie późnej nordyckiej epoki brązu, gdy handel metalami i innymi przedmiotami był już codziennością w całej Europie, a nawiązywanie przy okazji relacji handlowych kontakty kulturowe wpływały na rozpowszechnianie idei rozwiniętych w innych kręgach cywilizacyjnych.

Słońce w bagnie

Prócz hełmów w torfowisku pod Veksø odkryto także drewnianą platformę. Naukowcy sądzą, że mogła zostać ona użyta do umieszczenia hełmów w bagnie. Osoba stojąca na drewnianym podeście mogła w ten sposób uniknąć wciągnięcia pod powierzchnię grzęzawiska. Brzozowa smoła odkryta niedawno przez archeologów służyła prawdopodobnie do przytwierdzenia do powierzchni hełmów ptasich piór. Mogły one mieć też przyczepione grzywy w końskiego włosia. Po tych elementach nie ma jednak śladu - rozłożyły się dawno temu.

Oprócz rogów hełmy z Veksø mają zdobienia imitujące oczy i dziób drapieżnego ptaka. Wszystkie te elementy były najprawdopodobniej symbolami słońca. Ikonografię zawierającą zarówno wizerunek rogów byka, jak i drapieżnych ptaków odnaleziono w basenie Morza Śródziemnego - na Sardynii oraz w południowo-zachodniej Iberii w Hiszpanii.

wikingowie bliski wschód handel 1200.jpg
Aktywność słońca sprzed 1200 lat rzuca światło na morską ekspansję Wikingów

Symbolika związana z kultem słońca mogła zdaniem badaczy dotrzeć do Skandynawii drogą morską przez Morze Śródziemne i wzdłuż wybrzeża Atlantyku. Od 1000 r. p.n.e. była to trasa rejsów handlowych Fenicjan, rozwijana niezależnie od kontynentalnych szlaków kupieckich wiodących przez Alpy.

Religijne przeznaczenie hełmów zwraca uwagę na kwestię, która z punktu widzenia popkultury wydaje się najistotniejsza. Archeolodzy podkreślają, że wykluczone jest, by hełmy z Veksø były kiedykolwiek używane do walki. W epoce brązu w Skandynawii wojny prowadzono bez użycia hełmów lub ze szczątkową ochroną głowy.

Rogate hełmy były prawdopodobnie noszone przez przywódców jako symbole władzy w szczególnym momencie historycznym w tym regionie, w którym coraz istotniejsze stawały się działania polityczne związane ze skupianiem wpływów. – Okresowi centralizacji i znaczenia przywództwa politycznego odpowiada nasze datowanie hełmów z Veksø – mówiła Helle Vandkilde. – Aby wzmacniać i utrzymywać władzę, przywódcy musieli wykorzystywać wierzenia religijne, wprowadzając do nich także takie innowacje, jak rogi na hełmach – dodała.

LiveScience/mc

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem