Najważniejsze informacje w skrócie: 

• 53% badanych Polaków uważa, że oferowanie lub przyjmowanie łapówek jest całkowicie nieakceptowalne. Kobiety są bardziej zasadnicze od mężczyzn w tej kwestii 
• 10% Polaków przyznaje się, że wręczyło łapówkę z własnej inicjatywy, a 20% spotkało się z czytelną sugestią, że powinni ją wręczyć
• Akceptacja łapownictwa rośnie wraz z wiekiem

Korupcja - wciąż problem

Raport "Kultura finansowa Polaków" sprawdził podejście Polaków do łapówek. Okazja ku temu jest dobra - 23 lutego przypada Dzień bez łapówki mający zwiększyć świadomość społeczną problemu. 

Okazuje się, że 53% respondentów badania uznaje łapówki za całkowicie nieakceptowalne (zarówno wręczanie, jak i branie). Przy tym kobiety są bardziej zdecydowane - aż 59% badanych Polek zgadza się z tym stwierdzeniem, podczas gdy wśród Polaków brak akceptacji łapówek jest na poziomie 47%. 

- Mamy do czynienia z mechanizmem relatywizowania zachowań nieetycznych. Choć na poziomie deklaratywnym stygmatyzujemy korupcję, w praktyce usprawiedliwiamy ją „wyższą koniecznością”, emocjami czy przekonaniem o nieskuteczności procedur - skomentował dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor.

Zjawisko nie jest jednak tak masowe, jak chcą czasem medialne tytuły i nagłówki. Co nie oznacza, że nie jest problemem - aż 20% badanych spotkało się z czytelną sugestią, że powinni wręczyć łapówkę. Równocześnie 10% Polaków przyznaje, że wyszło z inicjatywą wręczenia łapówki, którą dało. 

Warto zwrócić uwagę, że rzeczywista skala wręczania i proponowania łapówek może być wyższa. W tego typu ankietach respondenci często ulegają efektowi pożądalności społecznej, chcąc wypaść lepiej niż w rzeczywistości. Wskazuje na to różnica między liczbą osób przyznających się do wyjścia z inicjatywą łapówki, a liczbą osób przyznających się do otrzymania sugestii jej wręczenia. Ciężko jednak oszacować, jak wysoki jest rzeczywisty poziom akceptacji. 

Starsze pokolenia chętniej akceptują korupcję

Obok płci czynnikiem w istotny sposób różnicującym postawy Polaków wobec łapownictwa jest wiek. Z badania wynika, że już osoby po 45. roku życia przyznają się do wręczania łapówek z własnej inicjatywy dwukrotnie częściej niż młodsi respondenci. A najwyższy wskaźnik takich zachowań jest u osób powyżej 55. roku życia. 

Analitycy BIG InfoMonitor sugerują, że może to wynikać z wzorców działania i doświadczeń z czasów PRL. Co jednak nie tłumaczy do końca akceptacji łapówek u osób między 45. a 55. rokiem życia, bo w dorosłe życie wchodziły one na przełomie stuleci, już w III RP. Równocześnie jednak lata 90. i początek stulecia również były czasem, w którym korupcja była codziennym doświadczeniem. 

Młodsze pokolenia częściej niż starsze deklarują przywiązanie do zasad prawnych i mają mniejszą skłonność do nieformalnych rozwiązań. Według analityków może to świadczyć o stopniowej zmianie kulturowej. 

Czemu Polacy wciąż dają łapówki? 

Wręczanie łapówek jest nieetyczne, o tym wie większość (nawet tych, którzy je dają). Jednak kluczowym powodem, dla którego osoby wychodzą z inicjatywą dania łapówki, jest chęć szybszego załatwienia sprawy (23% wskazań). 

- Łapówka nie funkcjonuje w świadomości Polaków jako społeczna norma. Pojawia się raczej jako reakcja na stres, niepewność i brak poczucia kontroli nad przebiegiem sprawy i jej efektem. Wzmacnianie kompetencji finansowych i prawnych realnie ogranicza skłonność do sięgania po nieformalne rozwiązania, bo daje ludziom większą pewność działania w ramach obowiązujących zasad - zauważył dr hab. Waldemar Rogowski. 

Presja i niepewność mogą więc skłaniać do nieetycznych praktyk, które psują system. I dotyczyć to może codziennych wyborów - bo przecież nie chodzi tu tylko o załatwienie kontraktu na budowę drogi czy budynku, a o zwykłe codzienne sytuacje w urzędzie, na drodze czy w gabinecie lekarskim i szpitalu. 

Dając łapówkę, podważamy zaufanie społeczne, bez którego trudno o uczciwe zasady i zdrowe relacje. A Polacy mają problem z zaufaniem - w 2024 ze zdaniem "większości ludzi można ufać" zgadzało się tylko 24% badanych przez CBOS. Niski jest też poziom zaufania w biznesie (34% uważa, że ufność na ogół się opłaca). 

Czytaj także: 

• Zmiana waloryzacji emerytur. Nie takie plany miał rząd
• Rekordowa kara dla DPD. Ponad 11 mln zł za "dziurawe" RODO
• Polacy mają problem z długami. "Głęboko zakorzeniony kryzys"

Źródło: PolskieRadio24.pl/Andrzej Mandel