Jak przeczytać wszystkie książki świata? Oto nieskończona biblioteka

Książka bez rozmów i obrazków?

Może są tacy, którzy naprawdę potrafią poznać wartość książki dzięki zapachowi? Inaczej pachną dzieła Szekspira, inaczej Dantego a jeszcze inaczej Platona. Tak przynajmniej twierdził główny bohater sztuki Thierry’ego Debroux "Bibliopata", właściciel ogromnej biblioteki kryjącej pewną mroczną tajemnicę.

Są i tacy, którzy oceniają wartość książek na podstawie opublikowanych w nich ilustracji i porządnej oprawy. Takimi kryteriami kierowała się pewna bukinistka z bulwaru nad Sekwaną, zagadnięta przed Ernesta Hemingwaya w pięknych latach 20. minionego wieku.

A może chodzi tu o połączenie słowa i obrazu? To zdawała się postulować pewna słynna dziewczynka, która wpadła do Krainy Czarów: "Cóż jest warta książka – pomyślała Alicja – w której nie ma rozmów ani obrazków".

A jakie jest Twoje ulubione pierwsze zdanie?

Niektórzy sądzą, że sekretem dobrej książki jest jej pierwsze zdanie.

• "Czy udałoby mi się spotkać Magę?" (Julio Cortázar, "Gra w klasy", tł. Z. Chądzyńska)
• "Przez długi czas kładłem się spać wcześnie". (Marcel Proust, "W poszukiwaniu straconego czasu". "W stronę Swanna", tł. T. Boy-Żeleński)
• "Wyspa Gont, samotna góra wznosząca swój wierzchołek o milę ponad poziomem umęczonego przez sztormy Morza Północno-Wschodniego, jest krainą sławną z czarnoksiężników". (Ursula L. Guin, "Czarnoksiężnik z Archipelagu", tł. St. Barańczak)
• "To było nieuniknione: zapach gorzkich migdałów przypominał mu zawsze los trudnych miłości". (Gabriel García Márquez, "Miłość w czasach zarazy", tł, C. Marrodán Casas)
• "Był późny wieczór, kiedy K. przybył". (Franz Kafka, "Zamek", tł. J. Korpanty)
• "Pani Dalloway powiedziała, że kwiaty kupi sama". (Virginia Woolf, "Pani Dalloway", tł. M. Heydel)
• "Któregoś wczesnego ranka w Dolinie Muminków Włóczykij obudził się w swoim namiocie i poczuł, że nadeszła jesień i czas ruszać w drogę". (Tove Jansson, "Dolina Muminków w listopadzie", tł. T. Chłapowska)
• "W sierpniu 1992 roku, kiedy Psie Dni zbliżały się do końca, wyruszyłem w pieszą podróż przez wchodnioangielskie hrabstwo Suffolk, w nadziei, że zdołam wymknąć się pustce (…)". (W. G. Sebald, "Pierścienie Saturna", tł. M. Łukasiewicz)
• "Tak, to mogłoby się tak zaczynać - w tym właśnie miejscu, jakby od niechcenia, niespiesznie, nieco ociężale; na neutralnym terenie należącym zarówno do wszystkich, jak i do nikogo (…)". (Georges Perec, "Życie. Instrukcja obsługi", tł. W. Brzozowski)
• "Stoję w oknie tego dużego domu w południowej Francji, a na dworze zapada noc – noc prowadząca do najstraszniejszego poranka w moim życiu". (James Baldwin, "Mój Giovanni", tł. A. Selerowicz)
• "Dzień minął, jak mijają dni; zepchnąłem go, zniszczyłem delikatnie moją prymitywną i nieśmiałą sztuką życia (…)". (Herman Hesse, "Wilk stepowy", tł. G. Mycielska)
• "Kołyska buja się nad otchłanią, a zdrowy rozum podpowiada, że nasze istnienie jest tylko wąską szczeliną światła między dwiema wiecznościami ciemności". (Vladimir Nabokov, "Pamięci, przemów", tł. A. Kołyszko)
• "Rok 1647 był to dziwny rok, w którym rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia". (Henryk Sienkiewicz, "Ogniem i mieczem")
• "Wojna już dawno minęła". (Jarosław Iwaszkiewicz, "Panny z Wilka")

Wszystkie książki świata

Dla wielu jednak nie istnieje problem: "Jak poznać dobrą książkę?". Bibliomaniaków nurtuje coś innego: "Jak przeczytać te setki, tysiące książek, które powstały i nieustannie powstają?". Niewielu przecież twórców wydaje tylko jedno dzieło, w którym przekazałoby się to, na co człowieka stać (taki był ideał pisarstwa według Wiesława Myśliwskiego).

"Gdyby tak można było czytać we wszystkich językach świata", mówią bohaterowie "Podróżnika stulecia" argentyńskiego pisarza Andrésa Neumana, a pewnie wielu z czytelników podpisałoby się pod tym utopijnym pragnieniem. Od tego marzenia już niedaleko do zapierającej dech w piersiach wizji Biblioteki Borgesa, która zawierałaby "wszystko to, co można wyrazić: we wszystkich językach. Wszystko: drobiazgową historię przeszłości, autobiografie archaniołów, wierny katalog Biblioteki, całe tysiące fałszywych katalogów, wykazanie fałszywości katalogu prawdziwego, gnostyczną ewangelię Bazylidesa, komentarz do tej ewangelii, prawdziwą relację twojej śmierci, przekłady wszystkich książek na wszystkie języki, interpolacje z każdej książki we wszystkich książkach" (Jorge Luis Borges, "Biblioteka Babel", tł. Z. Chądzyńska).

To, co przeczytałam/przeczytałem

Nieskończona biblioteka to tylko fantastyczna, choć kusząca wizja. Tymczasem ludzkie życie jest za krótkie na poznanie zasobów nawet średniej wielkości biblioteki miejskiej. Są jednak i tacy, którzy próbują się zmierzyć z wyzwaniem.

Notatki z lektury kilkunastoletniej Marii Janion – alfabetyczny indeks rzeczy przeczytanych – mówią o setkach pochłoniętych w niewiarygodnie krótkim czasie książek (korzystała jednocześnie ze swojej karty, swojej mamy oraz przyjaciółki mamy). Na literę "C" choćby wymienionych jest 46 pozycji: J.O. Curwood "Łowcy wilków" (200), E. Curie "Maria Curie-Skłodowska" (450), L.F. Céline "Podróż do kresu nocy" (660), C.A. Chant "Cuda wszechświata" (180), A. Czechow "Nowele" (150), J. Conrad "Lord Jim" (320) – i tak dalej. Z kolei Henryk Bereza zamiast baśni już w dzieciństwie czytał "Trylogię" Sienkiewicza, "Chłopów" Reymonta, "Faraona" Prusa. Zaś w wieku około dziesięciu lat niezwykłe wrażenie zrobiła na nim lektura… "Prób" Montaigne'a…

Noblistka i "Tajemnicze lemingi”

Jak odnaleźć się w gąszczu nieprzeczytanych jeszcze książek? Może zawierzyć książkom o książkach albo posłuchać pisarzy mówiących o swoich literackich pasjach? Może czytać według klucza miejsca akcji, traktując powieści jako przewodniki po miastach dawnych i współczesnych, istniejących i widmowych. I tak dalej.

Wisława Szymborska przypominała, że fascynować się można wszystkim. W spisie jej "lektur nadobowiązkowych" znajdowały się choćby takie pozycje jak "Tajemnicze lemingi”, poradnik "Jak mieszkać wygodniej", "Życie codzienne w domach publicznych", "ABC męskiej elegancji" czy podręczny słownik polsko-bułgarskim (i odwrotnie).

23 kwietnia, w dniu rocznicy śmierci Miguela de Cervantesa – autora słynnego dzieła o zgubnym, ale i błogosławionym, wpływie ksiąg na człowieka – oraz Williama Szekspira, dramaturga wszech czasów, obchodzimy Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich.

Źródło: Polskie Radio/jp