Kopuła ciepła. Jak powstaje i dlaczego jest groźna?

Jak powstaje kopuła ciepła?

Kopuła ciepła powstaje wtedy, gdy rozległy układ wysokiego ciśnienia zatrzymuje się nad dużym obszarem kontynentu. Jeśli układ jest wyjątkowo stabilny, może utrzymywać się przez wiele dni, a nawet tygodni. 

Kopuła gorąca tworzy się w górnych warstwach atmosfery wraz z silnym wyżem barycznym. Powietrze znajdujące się pod wyżem zaczyna opadać i sprężać się, co powoduje wzrost temperatury przy powierzchni ziemi. Gorące powietrze rozszerza się, tworząc charakterystyczną "kopułę", która zatrzymuje ciepło nad danym regionem. 

W normalnych warunkach wyże przemieszczają się wraz z prądami powietrznymi. Jednak kopuły ciepła sięgają bardzo wysoko w atmosferę, przez co cały układ pogodowy może pozostawać niemal nieruchomy. W efekcie temperatury przez wiele dni utrzymują się znacznie powyżej norm. 

To właśnie dlatego fale upałów związane z kopułą ciepła są tak niebezpieczne. Wysokie temperatury nie ustępują nocą, ziemia szybko wysycha, a ryzyko pożarów gwałtownie rośnie. 

Dlaczego naukowcy wiążą kopuły ciepła ze zmianami klimatu?

Eksperci alarmują, że wraz z postępującym kryzysem klimatycznym zjawiska takie jak kopuły gorąca mogą występować coraz częściej. Naukowcy wskazują, że wpływ na to mają emisje gazów cieplarnianych m.in. ze spalania paliw kopalnych i wylesiania. 

Mapa przedstawiająca kopułę ciepła nad Europą/ Foto: Severe-Weather (screen)

Badanie opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” przynosi niepokojące wnioski. Wynika z niego, że wskutek zmian klimatu wywołanych przez człowieka niemal potroiła się częstotliwość występowania blokad atmosferycznych. To właśnie te wzorce pogodowe odpowiadają za długotrwałe anomalie nad konkretnymi obszarami – m.in. zabójcze kopuły ciepła czy przewlekłe powodzie.

W USA skutki tego zjawiska są już wyraźnie widoczne. W 2025 roku odnotowano tam największą liczbę fal upałów od 1936 roku. Narodowa Służba Meteorologiczna ostrzegała, że niektóre regiony mogą doświadczać najdłuższych okresów ekstremalnych temperatur od dziesięcioleci. 

Upały, pożary i smog. Jakie są skutki kopuły gorąca?

Długotrwałe fale upałów prowadzą nie tylko do zagrożenia dla zdrowia ludzi, ale również zwiększają ryzyko katastrof naturalnych. Wysokie temperatury sprzyjają powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów lasów. 

W ostatnich tygodniach groźne pożary pojawiły się m.in. w Nowym Meksyku i Kalifornii. W miejscowości Ruidoso w Nowym Meksyku zarządzono ewakuację mieszkańców z powodu pożaru South Fork. Z kolei w południowej Kalifornii ponad 1200 osób musiało opuścić swoje domy z powodu pożaru "Post Fire", który objął obszar przekraczający 16 mil kwadratowych. 

Problemem staje się również jakość powietrza. Wysokie temperatury i wilgotność sprzyjają tworzeniu się ozonu przygruntowego i wzrostowi stężenia zanieczyszczeń. Alerty dotyczące jakości powietrza objęły nie tylko regiony dotknięte pożarami, ale także stany oddalone o setki kilometrów. 

Narodowa Służba Meteorologiczna podkreśla, że wysokie stężenie ozonu może być szkodliwe dla zdrowia, szczególnie dla dzieci, seniorów i osób cierpiących na choroby układu oddechowego. 

Eksperci zwracają uwagę, że określenie "kopuła ciepła" weszło do powszechnego użycia dopiero w latach 2010. Z czasem termin stał się medialnym symbolem ekstremalnych upałów, podobnie jak wcześniej "wir polarny" czy "śnieżna bomba". Meteorolodzy podkreślają jednak, że kopuła gorąca nie jest jedynie synonimem fali upałów, ale konkretnym zjawiskiem atmosferycznym, które może mieć poważne konsekwencje dla środowiska i zdrowia publicznego.