Wielki Brat w fakturze. Czy KSeF łamie Konstytucję?
Przedsiębiorcy i konstytucjonaliści biją na alarm w sprawie KSeF, powołując się na art. 51 Konstytucji RP. Czy państwo wie o nas za dużo i czy mamy szansę na skuteczną obronę przed „cyfrową inwigilacją”?
2026-01-19, 14:21
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Nowy system pozwala na stworzenie totalnego profilu behawioralnego przedsiębiorcy, łącząc dane o jego strategii cenowej i powiązaniach towarzyskich z informacjami bankowymi, co rodzi ryzyko wykorzystania ich przez służby specjalne bez kontroli sądu.
- Eksperci, w tym prof. Witold Modzelewski, ostrzegają, że w KSeF faktura staje się „bytem wirtualnym”, a awaria serwerów ministerialnych może zablokować możliwość skutecznego zawarcia umowy cywilnoprawnej.
- Próby indywidualnego wypisania się z systemu poprzez powoływanie się na Konstytucję są blokowane przez urzędy skarbowe, które masowo odmawiają wszczęcia postępowań, zasłaniając się brakiem kompetencji do badania zgodności ustaw z ustawą zasadniczą.
Spór o KSeF. Art. 51 ust. 2 Konstytucji a „niezbędność” danych
W centrum debaty prawnej, jaka rozgorzała na temat KSeF, znajduje się konstytucyjny zakaz gromadzenia przez władze informacji innych niż „niezbędne w demokratycznym państwie prawnym”. Krytycy rozwiązania podnoszą, że KSeF to nie tylko wgląd w kwoty podatków, ale dostęp do pełnej treści relacji handlowych. System przetwarza opisy towarów, rabaty – które zdradzają strategię cenową firmy – oraz terminy płatności, co pozwala na głęboką penetrację tajemnicy przedsiębiorstwa.
Należy zadać pytanie o zasadę proporcjonalności. Administracja skarbowa dysponuje już potężnym arsenałem narzędzi, takich jak JPK_VAT (kontrola miesięczna), STIR (analiza kont w czasie rzeczywistym) czy mechanizm Split Payment. Wątpliwości budzi zatem fakt, czy przy istnieniu powyższych systemów, wgląd w każdą fakturę ex ante (przed jej wejściem do obrotu) jest środkiem faktycznie „niezbędnym”, czy jedynie „wygodnym” dla urzędników, maksymalizującym komfort kontroli kosztem prywatności biznesu.
Zagrożenia systemowe: profilowanie i „honeypot”
Połączenie danych z KSeF z informacjami z JPK i STIR pozwala na wygenerowanie tzw. portretu totalnego przedsiębiorcy. Analiza big data umożliwia stworzenie kompletnego profilu behawioralnego, mapowanie powiązań towarzyskich oraz prognozowanie problemów z płynnością finansową, co rodzi ryzyko wykorzystania tych danych do celów politycznych lub operacyjnych.
Harmonogram KSeF
Etapowe wdrożenie obowiązku e-faktur w Polsce (2026–2027).
Kluczowe Daty
Duzi przedsiębiorcy (sprzedaż w 2024 r. > 200 mln zł).
Pozostali przedsiębiorcy (MŚP, mikro, JDG).
Najmniejsi podatnicy (sprzedaż fakturowana < 10 tys. zł/mies.) – koniec okresu przejściowego.
Ważne: Odbiór faktur
Nawet jeśli nie musisz jeszcze wystawiać e-faktur, od 1 lutego 2026 masz obowiązek je odbierać.
System dotyczy wszystkich – musisz być gotowy, by pobrać fakturę kosztową od dużego dostawcy (np. za media, leasing).
Kto wchodzi do systemu?
Obowiązek obejmuje szerokie spektrum podmiotów:
Podatnicy VAT czynni – wystawiający faktury.
Podatnicy zwolnieni (podmiotowo lub przedmiotowo).
Przedsiębiorcy z NIP posiadający siedzibę w Polsce.
Rolnicy ryczałtowi (zakres faktur VAT-RR).
Czego NIE obejmuje KSeF?
Istnieją konkretne wyjątki od reguły:
Faktury B2C: Sprzedaż dla osób prywatnych (konsumentów) pozostaje poza systemem.
Bilety: Paragony autostradowe, bilety lotnicze/kolejowe uznawane za faktury.
Zagranica: Kontrahenci nieposiadający siedziby w Polsce.
Rzecznik Praw Obywatelskich alarmuje, że po te wrażliwe zbiory mogą sięgać nie tylko organy podatkowe, ale na podstawie odrębnych ustaw także policja i służby specjalne, takie jak CBA czy ABW, i to bez konieczności uzyskiwania zgody sądu. Dodatkowym zagrożeniem jest samo bezpieczeństwo infrastruktury. Centralizacja wszystkich faktur w jednej bazie tworzy tzw. honeypot – niezwykle atrakcyjny cel dla hakerów i obcych wywiadów. Ewentualny wyciek tych danych ujawniłby całą strukturę gospodarczą państwa, co stanowiłoby katastrofę o niewyobrażalnej skali.
Faktura jako „byt wirtualny”. Zarzuty prof. Modzelewskiego
Z perspektywy cywilnoprawnej, fundamentalną krytykę systemu przedstawia prof. Witold Modzelewski. Wskazuje on, że w KSeF faktura staje się wyłącznie zapisem cyfrowym na serwerze ministerstwa. Oznacza to, że jeśli system ulegnie awarii lub odrzuci plik z przyczyn technicznych, faktura w sensie prawnym w ogóle nie powstaje.
Takie uzależnienie skuteczności czynności cywilnoprawnej od sprawności technicznej serwerów rządowych ingeruje w swobodę umów i podważa zaufanie do państwa. Pojawia się również problem międzynarodowy – zagraniczni kontrahenci mogą nie wyrażać zgody na przesyłanie ich tajemnic handlowych do polskiego systemu rządowego, co grozi zrywaniem kontraktów i naruszaniem umów o poufności (NDA).
Ściana biurokracji. Dlaczego nie wypiszesz się z KSeF?
Przedsiębiorcy, którzy próbują składać wnioski o wyłączenie z KSeF, powołując się bezpośrednio na Konstytucję, zderzają się ze ścianą biurokracji. Reakcja fiskusa jest w takich przypadkach jednolita: odmowa wszczęcia postępowania. Urzędy skarbowe stosują art. 165a Ordynacji podatkowej, argumentując, że nie posiadają kompetencji do badania konstytucyjności ustaw ani prawnej możliwości zwolnienia z systemu na wniosek podatnika.
W konsekwencji urzędnicy uznają, że wniosek dotyczy „sprawy nieistniejącej”. Takie podejście zazwyczaj znajduje poparcie w sądach administracyjnych (WSA), które orzekają, że organ działał zgodnie z prawem, odmawiając procedowania wniosku, do którego rozpatrzenia nie ma umocowania ustawowego.
Rewolucja KSeF
Model tradycyjny vs Model centralny. Co zmienia się w obiegu dokumentów?
Moment powstania faktury
Prywatność danych
Awaria techniczna
Przechowywanie
Iluzoryczna ścieżka do Trybunału Konstytucyjnego
Choć teoretycznie jedyną drogą do podważenia systemu jest Trybunał Konstytucyjny, w praktyce ścieżka ta jest niezwykle trudna. Prezydent podpisał ustawę, więc jego wniosek jest mało prawdopodobny, a zebranie grupy 50 posłów graniczy z cudem – Konfederacja ma zbyt mało reprezentantów, a PiS jako autor pierwotnego projektu nie zaskarży własnego prawa.
Największą nadzieją przedsiębiorców pozostaje Rzecznik Praw Obywatelskich, który posiada legitymację do zaskarżenia przepisów naruszających prywatność. Natomiast skarga konstytucyjna składana indywidualnie przez obywatela to dla biznesu pułapka czasowa. Można ją wnieść dopiero po wyczerpaniu całej drogi prawnej (od kary administracyjnej, przez odwołanie, aż po wyrok NSA), co oznacza perspektywę lat 2028–2030.
Taki termin w żaden sposób nie zatrzyma wdrożenia systemu planowanego na rok 2026. Mimo silnych argumentów o naruszeniu autonomii informacyjnej, wdrożenie KSeF wydaje się przesądzone, gdyż dla każdego rządu uszczelnienie VAT jest priorytetem ważniejszym niż ochrona prywatności.
Czytaj także:
- Życie singla znów podrożało. Winne kosmetyki i espresso
- Honor dzieci warty połowę miesięcznych wydatków. Grudzień ciężkim miesiącem dla rodzin
- Seniorzy słono płacą za wigilijny obiad. Dzień z rodziną wart tyle, co 3 tygodnie samemu
Źródło: RPO/Michał Tomaszkiewicz