Falcon 9 rozsiał nad Polską "chemiczny ślad"? Nowe fakty ws. wybuchu rakiety Muska

Falcon 9 nad Europą Środkową. "Pozostawił po sobie smugę litu"

Gdy 19 lutego 2025 roku górny stopień rakiety Falcon 9 wszedł w atmosferę nad zachodnim wybrzeżem Irlandii, europejskie niebo rozświetliła spektakularna kula ognia. Szczątki obiektu rozpadły się nad Europą Środkową. Kilka dni później fragmenty rakiety Falcon 9 - w tym zbiornik paliwa - odnaleziono w pobliżu Poznania. 

Około 20 godzin po niekontrolowanym wejściu w atmosferę zespół kierowany przez Robina Winga z instytutu astrofizyki Leibiniza uruchomił w Kühlungsborn na północy Niemiec, około 160 km od Polski, rezonansowy lidar fluorescencyjny. Przez sześć godzin - w nocy z 19 na 20 lutego - naukowcy mierzyli profile gęstości atomów litu w mezosferze. 

Naukowcy stwierdzili, że tuż po północy zarejestrowano nagły, dziesięciokrotny wzrost sygnału. Pióropusz litu pojawił się o godz. 1.21 i utrzymywał przez około 40 minut, na wysokości między 94,5 a 96,8 km. Warstwa była wyraźnie ograniczona pionowo, co wskazywało na punktowe źródło emisji. Modele cyrkulacji atmosferycznej (ICON wsparty danymi ECMWF) oraz trajektorie wsteczne mas powietrza pozwoliły powiązać wykryty sygnał z trasą powrotu rakiety nad Atlantykiem i Europą.

Wyniki, opublikowane 19 lutego w czasopiśmie Communications Earth & Environment, stanowią pierwsze bezpośrednie wykrycie zanieczyszczenia górnych warstw atmosfery pochodzącego z ponownego wejścia w atmosferę śmieci kosmicznych. 

Dlaczego właśnie lit? 

Lit nie został wybrany przypadkowo. Naukowcy wybrali go, bo w meteorytach przelatujących nad Ziemią występuje w ilościach śladowych, natomiast w przemyśle kosmicznym jest powszechnie stosowany - m.in. w bateriach litowo-jonowych oraz w stopach litowo-aluminiowych (Li-Al) używanych w konstrukcjach statków kosmicznych. 

Podczas spalania i odparowywania materiału w trakcie wejścia w atmosferę, lit uwalnia się stosunkowo wcześnie. To sprawia, że może tworzyć wyraźny "chemiczny podpis" zdarzenia. W badaniu wykryto stężenie litu aż 10 razy wyższe niż typowe wartości tła. 

Co istotne, analiza warunków geomagnetycznych, dynamiki atmosfery i pomiarów jonosferycznych wykluczyła naturalne źródło anomalii. Wszystko wskazuje na to, że był to bezpośredni efekt spalania elementów rakiety. 

Kosmiczne śmieci. Jakie są możliwe skutki?

Przykładowo, tlenek glinu i współemitowane metale mogą kumulować się w stratosferze i mezosferze przez lata. Potencjalne konsekwencje obejmują: 

• zaburzenia chemii ozonu stratosferycznego, 
• zmiany w składzie i rozkładzie aerozoli, 
• wpływ na temperaturę i bilans radiacyjny atmosfery, 
• możliwe oddziaływanie na powstawanie polarnych chmur stratosferycznych. 

Szczególne obawy budzą pierwiastki rzadko występujące w naturalnych meteoroidach, które mogą wprowadzać nowe reakcje chemiczne. 

Uczymy się wykrywać kosmiczne zanieczyszczenia

Kontekst opisywanego badania jest istotny. Jeszcze dekadę temu na orbicie znajdowało się o dziesiątki tysięcy satelitów mniej niż dziś. Obecnie niemal każdego dnia kolejne obiekty wchodzą w atmosferę. Elon Musk, którego firmy SpaceX i Starlink odpowiadają za znaczną część startów i deorbitacji satelitów, zapowiada dalsze zwiększanie liczby misji. Oznacza to potencjalny wzrost liczby ponownych wejść w atmosferę, a tym samym - emisji metali do jej górnych warstw. 

Autorzy podkreślają, że to dopiero początek badań nad wpływem śmieci kosmicznych na atmosferę. Nie wszystkie materiały można dziś wykryć metodą lidarową, a długoterminowe skutki ich obecności pozostają w dużej mierze nieznane. - To nowa dziedzina nauki. Trudno spekulować, bo wszystko zmienia się bardzo szybko - przyznał Robin Wing w rozmowie z BBC.

Czytaj także:

• Naukowcy przewidują Wielki Chłód. Zimną apokalipsę o kosmicznej skali
• "Krwawy deszcz" nad Polską? Saharyjski pył uderzy już w weekend

Źródła: Nature.com/BBC