Najważniejsze informacje w skrócie: 

• Przewodniczący Rady Fiskalnej Sławomir Dudek z SGH uważa, że Polski nie stać na 2,5 tys. gmin i będą musiały się one łączyć
• Konieczność takiej reformy samorządowej ma wynikać z malejącej populacji Polski i wysokich kosztów stałych gminnych samorządów.Wiejskie samorządy najsłabiej oceniają swoje perspektywy rozwojowe
• Kolejnym powodem wymuszającym reformę jest narastający dług publiczny

Trzeci etap reformy samorządowej na horyzoncie

Podczas konferencji "Perspektywy rozwojowe samorządów - Wskaźnik Aktywności Rozwojowej Samorządów WARS", przewodniczący Rady Fiskalnej dr Sławomir Dudek z Zakładu Badań Koniunktury Gospodarczej w Instytucie Rozwoju Gospodarczego Kolegium Analiz Ekonomicznych SGH odniósł się do sytuacji gmin wiejskich, które najsłabiej spośród wszystkich kategorii samorządów oceniają swoje perspektywy rozwojowe.

Zdaniem eksperta wpływ na to ma, między innymi, spadek liczby ludności, który oddziałuje na finanse gmin.

- Trend demograficzny jest tak silny, ten nurt jest tak silny, że to jest nie do odwrócenia i demografia będzie miała wpływ na finanse. I to widać w wynikach gmin wiejskich. Tutaj są potrzebne jakieś rozwiązania i nie można z tym zwlekać – powiedział ekspert.

Zdaniem przewodniczącego Rady Fiskalnej przy tej sytuacji możliwa jest konsolidacja gmin.

- Zacytuję tu prof. Hausnera, który niedawno powiedział w kontekście demografii też, że Polski nie stać na 2,5 tys. gmin. I tak nas czeka trzeci etap reformy samorządowej, ponieważ liczba ludności maleje, czyli małe gminy przy wysokich kosztach stałych sobie mogą nie poradzić i jakaś konsolidacja musi się odbyć. I ja się zgadzam z tą opinią – powiedział dr Dudek.

Polska w pętli zadłużenia? 

Szef Rady Fiskalnej zwrócił też uwagę na niekorzystny wpływ obniżenia dochodów z PIT dla gmin. Podkreślił on, że kompensowanie tych środków z budżetu państwa ma z kolei niekorzystny wpływ na finanse publiczne.

- Ostatni raport Międzynarodowego Funduszu Walutowego pokazał, że już weszliśmy w tzw. efekt kuli śnieżnej, że ten poziom deficytu, który mamy powoduje, że dług sam zaczyna rosnąć i nie da się go zatrzymać. Mimo dużego wzrostu zakładanego przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy, mimo pewnej konsolidacji redukcji deficytu o 2 proc. PKB, którą gdzieś można wyczytać z planów rządowych, ten dług i tak rośnie w okolice 70-80 proc. Nie ma żadnych perspektyw, żeby go zatrzymać. I to ryzyko z perspektywy samorządów fiskalne rośnie – zauważył ekspert SGH. 

W związku z tym Sławomir Dudek stwierdził, że konieczne jest zwiększenie kontroli nad finansami samorządów. Także za pomocą poprawienia kontroli nad samorządami ze strony społeczności lokalnych. 

- Są regionalne izby obrachunkowe, ale to jest za mało, trzeba to wzmocnić, trzeba wzmocnić debatę, kontrolę obywatelską, mediów, zainteresowanie lokalnych uniwersytetów i tak rozwijajmy samorządy, szukajmy nowych instrumentów finansowania, ale z odpowiedzialnością fiskalną i jednak zacznijmy się zastanawiać, jak wzmocnić tę odpowiedzialność fiskalną instytucjonalnie – wyjaśnił Dudek.

Odnosząc się natomiast do perspektyw finansowych na najbliższą przyszłość ekspert podkreślił, że "w krótkim okresie perspektywy gospodarki są dobre". Jego zdaniem wyzwania mogą pojawić się dopiero za kilka lat.

Samorządy muszą się łączyć i szukać nowych źródeł dochodów

Jednocześnie przyznał, że działania konsolidacyjne w samorządach są nieuniknione, dlatego gminy itp. powinny szukać najbardziej optymalnych rozwiązań na zwiększenie dochodów. 

- Szukać dochodów autonomicznych, szukać dodatkowych źródeł, pewnie też doskonalić instrumenty zadłużenia, szukać nowych rozwiązań. Wszystkie badania pokazują, że w średnim terminie musimy podjąć działania konsolidacyjne i nie wiadomo, w jaki sposób dotkną samorządy. Dotkną całego sektora finansów publicznych, ale trzeba na końcu spojrzeć na te wybory, podjąć decyzje, w jaki sposób robić to w sposób najbardziej optymalny dla gospodarki i samorządów, ale też trzeba szukać rozwiązań tam lokalnie i próbować wzmocnić finanse – podsumował Dudek.

Co to oznacza dla przeciętnego "Kowalskiego"? 

Konieczność łączenia gmin w większe terytorialnie jednostki wynikać będzie z bezwzględnych czynników finansowych. Gminy mają pewien poziom wydatków stałych, związanych z ich utrzymaniem (koszty administracji itp.), poniżej którego zejść nie mogą. Przy malejącej populacji maleć będą natomiast wpływy z podatków - od PIT poprzez CIT aż po podatek od nieruchomości czy rolny. 

Łączenie gmin pozwoli z jednej strony ograniczyć koszty, a z drugiej podnieść bazę dochodową. Dzięki temu samorządy będą w stanie utrzymać równowagę finansową. Dla przeciętnego "Kowalskiego" mieszkającego w takiej gminie może to jednak oznaczać dodatkowe wyzwania. 

Połączone gminy nie będą zapewne utrzymywać dwóch (lub więcej) dawnych urzędów gminnych. Będzie on tylko w jednej miejscowości, co oznaczać może konieczność dalszych podróży w celu załatwienia sprawy urzędowej, której nie da się załatwić online. Łączone mogą być też ośrodki zdrowia czy szkoły. W zamian jednak może być więcej środków na usługi takie, jak komunikacja zbiorowa. 

Czytaj także: 

• Warmińsko-mazurski bon turystyczny. Jak zdobyć 500 plus na urlop?
• Przetasowanie na liście najtańszych sklepów. Uwaga: dyskonty najdroższe
• Barcelona wypowiada wojnę turystom. Nowy podatek dla odwiedzających

Źródło: PAP/Andrzej Mandel