Najważniejsze informacje w skrócie: 

• Po podpisaniu ustawy przez prezydenta zmiany w ZUS zaczynają stopniowo wchodzić w życie. Niektóre z nich, jak praca w jednym miejscu podczas chorobowego w drugim, zaczną obowiązywać dopiero od 2027. Inne wejdą w życie wcześniej
• Kontrolerzy ZUS zyskają prawo legitymowania kontrolowanych i wejścia do ich domów. Przy okazji doprecyzowano na korzyść osób na chorobowym przesłanki odebrania prawa do zasiłku chorobowego czyli L4
• Prawo orzecznictwa w niektórych sprawach zyskają także fizjoterapeuci/fizjoterapeutki czy pielęgniarki/pielęgniarze

Duże zmiany w ZUS i zwolnieniach lekarskich

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która wprowadza bardzo dużo zmian w relacjach między ZUS a ubezpieczonymi. Nie wszystkie wejdą jednak w życie od razu po zwyczajowych 14 dniach (to tzw. vacatio legis). 

Pierwsze w życie, bo już 21 stycznia, wejdą doprecyzowania uprawnień ZUS do kontrolowania zwolnień z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny oraz możliwości żądania przez ZUS wyjaśnień od ubezpieczonego. 

Od 7 kwietnia wejdą w życie nowe przepisy uściślające zasady utraty zasiłku chorobowego. Dotychczas można było stracić go nawet w sytuacji, w której poszło się na dłuższy spacer. Teraz przepisy regulują, że "aktywnością niezgodną z celem zwolnienia" będą wszystkie te, które wydłużają proces leczenia czy rekonwalescencji z wyjątkiem zwykłych czynności dnia codziennego. 

Ale będą to mogły być także czynności "incydentalne", które były spowodowane istotnymi okolicznościami. Co oznacza, że np. z forsownej podroży na pogrzeb 700 km od domu będzie można się wytłumaczyć. Podobnie, jak nie będzie miał już problemu pacjent z grypą, który poszedł do sklepu po chleb. 

Zasiłek oczywiście będzie można stracić, jeżeli będzie się w czasie zwolnienia pracować. Ale tu też doprecyzowano przepisy i w przypadku istotnych okoliczności incydentalnie będzie można wykonać jakąś czynność związaną z pracą. Co istotne - taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Na zwolnieniu chorobowym polecenia szefa będzie można ignorować z całkowicie czystym sumieniem. 

🚪 Kontrola ZUS 2026

Jak zachować się, gdy zapuka kontroler? Twoje prawa i obowiązki w świetle nowych przepisów.

🆔 Miej przy sobie dowód

Nie bądź zaskoczony prośbą o dokumenty.

Nowe przepisy dają kontrolerowi prawo do weryfikacji twojej tożsamości.

🔑 Nie bój się otworzyć drzwi

Kontroler ma prawo wstępu do miejsca pobytu wskazanego na zwolnieniu (L4).

Celowe utrudnianie kontroli (np. nieotwieranie drzwi mimo obecności w domu) może być podstawą do wstrzymania wypłaty zasiłku.

🧾 Uzasadnij nieobecność

Jeśli kontroler cię nie zastał, nie panikuj. Masz teraz mocniejszą pozycję.

Paragon to dowód

Wystarczy paragon z apteki lub potwierdzenie wizyty u lekarza, by ZUS uznał twoją nieobecność za "incydentalną i uzasadnioną".

📵 Ignoruj telefon od szefa

Jesteś na chorobowym, a nie w biurze.

Pamiętaj, że wszelkie polecenia służbowe w trakcie L4 są nieważne.

Twoim prawnym i medycznym priorytetem jest rekonwalescencja, a nie praca.

Zmiany w kontrolach zwolnień chorobowych

Kontrole przeprowadzać będą mogli, po staremu, zarówno ZUS, jak i płatnicy składek (czyli pracodawcy). Jednak doprecyzowano, że kontrola będzie mogła być przeprowadzona również po zakończeniu zwolnienia. 

Ale największą zmianą są większe uprawnienia kontrolerów. Teraz będą mieli prawo do legitymowania osoby kontrolowanej, a do tego będą mieli prawo do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli. Co oznacza, że będą mogli wejść np. do mieszkania kontrolowanego. 

Pielęgniarka wydaje orzeczenie

Dzięki nowym przepisom powinien poprawić się dostęp do orzecznictwa. W przypadkach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej orzeczenia będzie można uzyskać od fizjoterapeuty lub fizjoterapeutki (oczywiście zatrudnionych przez ZUS). 

W przypadku spraw dotyczących niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczenie będzie mogło być wydane przez pielęgniarkę lub pielęgniarza. 

Do tego ZUS nie będzie już zatrudniać tylko specjalistów. Orzecznikami będą mogli zostać lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne albo posiadający co najmniej pięcioletni okres wykonywania zawodu lekarza. 

I nowość, która może nie spodobać się Państwowej Inspekcji Pracy - ZUS będzie mógł orzeczników zatrudniać już nie tylko na umowę o pracę. Z wyjątkiem osób sprawujących nadzór nad procesem. 

Praca na zwolnieniu? Trzeba poczekać

Największą nowością czekającą ZUS i ubezpieczonych jest przepis pozwalający pracować w jednej pracy podczas zwolnienia w drugiej. Może to np. dotyczyć osoby, która w jednej pracy musi pracować głosem (a ma zapalenie krtani), a w drugiej pracuje tylko umysłowo i może spokojnie nadal wykonywać obowiązki mimo choroby. 

Ta zmiana wejdzie jednak w życie dopiero od 1 stycznia 2027 roku. Podobnie, jak możliwość odbycia wizyty u orzecznika zdalnie czy orzeczenie wydane elektronicznie. 

Zmian jest więcej, ale przedstawiliśmy w tekście te najważniejsze. 

Czytaj także: 

• Uwaga, ZUS przyjeżdża na Facebooka. Tak walczy z plagą lewych L4
• L4 pod lupą ZUS. Polacy muszą oddać miliony za szybszy powrót do zdrowia
• Jesteś na L4? Uważaj, co publikujesz w mediach społecznościowych

Źródło: ZUS/Andrzej Mandel