Najważniejsze informacje w skrócie:

• Obowiązek rocznego podsumowania dotyczy osób rozliczających się według skali podatkowej, podatkiem liniowym oraz ryczałtem. Dotyczy to również tych firm, które w trakcie roku były chociaż przez chwilę aktywne przed zawieszeniem.
• Jeśli z rozliczenia wyjdzie nadpłata, przedsiębiorca ma czas do 1 czerwca 2026 roku na złożenie wniosku o jej zwrot (RZS-R), a środki trafią na jego konto najpóźniej 3 sierpnia.
• Od lutego 2026 roku znacząco wzrosła minimalna podstawa wymiaru składki zdrowotnej, co jest szczególnie odczuwalne dla najmniejszych biznesów notujących nieregularne dochody.

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej to jeden z najważniejszych wiosennych obowiązków właścicieli firm. Formularz za 2025 rok należy dołączyć do standardowych deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA lub ZUS RCA za kwiecień 2026 roku. Ostateczny termin na załatwienie formalności oraz ewentualne uregulowanie brakującej kwoty upływa 20 maja. Niedotrzymanie tego terminu może skutkować naliczeniem zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Z drugiej strony, jeśli przedsiębiorca zapłacił w ciągu roku więcej, niż powinien, system w portalu eZUS (dawniej PUE ZUS) automatycznie wygeneruje wniosek o zwrot (RZS-R). Wystarczy go odesłać do 1 czerwca 2026 roku, a ZUS przeleje pieniądze na wskazany rachunek bankowy najpóźniej do 3 sierpnia.

Kto i jak musi się rozliczyć? Zwróć uwagę na przerwy w działalności

Obowiązek dotyczy wszystkich przedsiębiorców opodatkowanych według skali podatkowej, podatkiem liniowym oraz ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Z rozliczenia zwolnione są jedynie osoby korzystające z karty podatkowej oraz wspólnicy spółek komandytowych.

– Zawieszenie działalności nie zawsze zwalnia z obowiązku rocznego rozliczenia. Jeśli firma była prowadzona choćby przez część roku składkowego, a przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu, nadal może być zobowiązany do złożenia dokumentów i wykazania nadpłaty lub niedopłaty - ostrzegła Joanna Łuksza, ekspertka księgowa z ifirma.pl.

Zasady naliczania i odliczania składki mocno różnią się w zależności od wybranej formy opodatkowania. Najmniej korzystnie sytuacja wygląda na skali podatkowej (gdzie składka wynosi 9% dochodu) – tu zapłacone kwoty nie mogą zostać ani zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, ani odliczone od samego dochodu.

Znacznie lepiej mają przedsiębiorcy na podatku liniowym (składka 4,9% dochodu). Mogą oni ująć zapłacone składki w kosztach podatkowych lub odliczyć je od dochodu do określonego w przepisach limitu. Z kolei w przypadku ryczałtu wysokość opłaty nie zależy od dochodów, a jest stała dla trzech progów przychodowych – za 2026 rok jest to 498,35 zł (do 60 tys. zł), 830,58 zł (do 300 tys. zł) oraz 1495,04 zł (powyżej 300 tys. zł). Dodatkowym plusem ryczałtu jest fakt, że podatnicy mogą pomniejszyć swój przychód o połowę opłaconych składek.

Wyższe opłaty uderzą w najmniejsze firmy

Roczne rozliczenie uświadamia też poważne podwyżki stawek bieżących. Od 1 lutego 2026 roku, w związku ze wzrostem przeciętnego i minimalnego wynagrodzenia, w górę poszła również minimalna podstawa wymiaru składki zdrowotnej, która w 2026 roku wynosi 4806 zł. Sama minimalna kwota do zapłaty wynosi więc obecnie 432,54 zł, w porównaniu do 314,96 zł ze stycznia. Zmiana ta uderza przede wszystkim w firmy rozliczające się według skali, podatkiem liniowym lub ulgą IP Box.

Źródło: ifirma.pl/Michał Tomaszkiewicz