Najważniejsze informacje w skrócie:

• Zatwierdzenie historycznej umowy: Rada Unii Europejskiej 9 stycznia 2026 roku zaakceptowała porozumienie handlowe z krajami Mercosur, stawiając interesy geopolityczne i przemysłowe nad tradycyjnym protekcjonizmem rolnym.
• Wbudowane "polskie bezpieczniki": Dzięki polskiej dyplomacji obniżono do 5% próg spadku cen uruchamiający klauzulę ochronną oraz skrócono czas dochodzenia w sprawach zakłóceń rynku do maksymalnie 4 miesięcy.
• Potężne wsparcie finansowe: Pakiet osłonowy obejmuje fundusz kompensacyjny o wartości 1 mld euro oraz mechanizm przyspieszenia wypłat 45 mld euro z funduszy rolnych na modernizację technologiczną gospodarstw.
• Zyski przemysłowe i surowcowe: Porozumienie całkowicie znosi wysokie cła na unijne maszyny i chemię oraz gwarantuje bezcłowy dostęp do strategicznych złóż litu i miedzi niezbędnych do transformacji energetycznej.

Decyzja Rady Unii Europejskiej z dnia 9 stycznia 2026 roku o zatwierdzeniu umowy handlowej z blokiem Mercosur — obejmującym Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj — stanowi jeden z najważniejszych punktów zwrotnych w historii unijnej polityki handlowej XXI wieku. Po ponad dwudziestu pięciu latach przerywanych negocjacji, licznych impasach dyplomatycznych i gwałtownych protestach społecznych, Wspólnota podjęła decyzję o otwarciu swoich rynków na jedną z największych stref ekonomicznych Ameryki Łacińskiej.

Zatwierdzenie porozumienia w procedurze głosowania większością kwalifikowaną (QMV), mimo wyraźnego sprzeciwu Polski, Francji, Irlandii oraz Węgier, sygnalizuje fundamentalną zmianę w układzie sił wewnątrz Unii oraz priorytetyzację interesów geopolitycznych i przemysłowych nad tradycyjnym protekcjonizmem rolnym. Umowa ta, obejmująca rynek liczący ponad 700 milionów konsumentów i odpowiadająca za około jedną czwartą światowego PKB, ma na celu nie tylko znoszenie barier celnych, ale także dywersyfikację łańcuchów dostaw surowców krytycznych oraz zrównoważenie rosnących wpływów Chin w regionie.

Dla przeciętnego obywatela oznacza to początek ery, w której Unia przestaje być postrzegana jako „zielona wyspa rolnicza”, a staje się aktywnym graczem w globalnym wyścigu o zasoby przemysłowe.

Bilans wpływu umowy UE-Mercosur na kluczowe sektory w Polsce

Zestawienie potencjalnych zwycięzców i przegranych w polskiej gospodarce po wejściu w życie umowy handlowej.

🏆 Zwycięzcy

🚗 Motoryzacja

Wpływ finansowy (rocznie)+1 do 1,5 mld € (wzrost eksportu)

Wpływ na miejsca pracy+10 000 do 20 000

Kluczowy czynnikZniesienie ceł (do 35%) na samochody i części

⚙️ Przemysł maszynowy

Wpływ finansowy (rocznie)+250 do 450 mln €

Wpływ na miejsca pracy+3 000 do 6 000

Kluczowy czynnikZniesienie ceł (14-20%) na maszyny

💊 Przemysł chemiczny i farmaceutyczny

Wpływ finansowy (rocznie)+200 do 400 mln €

Wpływ na miejsca pracy+2 500 do 5 000

Kluczowy czynnikZniesienie ceł (do 14%) na leki i chemikalia

🐖 Trzoda chlewna

Wpływ finansowy (rocznie)Wzrost rentowności

Wpływ na miejsca pracyUtrzymanie i rozwój

Kluczowy czynnikTańsza, bezcłowa pasza (soja) z Mercosuru

🍫 Przetwórstwo spożywcze (premium)

Wpływ finansowy (rocznie)+80 do 150 mln €

Wpływ na miejsca pracy+500 do 1 500

Kluczowy czynnikZniesienie ceł (20-35%) na alkohole, słodycze, sery

💼 Sektor Usług i Zamówień Publicznych

Wpływ finansowy (rocznie)Potencjał trudny do oszacowania

Wpływ na miejsca pracy+2 000 do 5 000

Kluczowy czynnikDostęp do rynku usług i przetargów publicznych

Podsumowanie dla zwycięzców

Skutki finansowe (rocznie) +1.53 do 2.5 mld €

Skutki dla rynku pracy +18 do 37.5 tys. miejsc

📉 Przegrani

🐔 Drób

Wpływ finansowy (rocznie)-225 do 540 mln € (spadek eksportu)

Wpływ na miejsca pracy-15 000 do 30 000 (zagrożone)

Kluczowy czynnikKonkurencja z importu (kontyngent 180 tys. ton)

🥩 Wołowina

Wpływ finansowy (rocznie)-160 do 300 mln € (spadek eksportu)

Wpływ na miejsca pracy-8 000 do 15 000 (zagrożone)

Kluczowy czynnikKonkurencja z importu (kontyngent 99 tys. ton)

🧀 Mleczarstwo (Sery)

Wpływ finansowy (rocznie)-83 do 166 mln € (spadek eksportu)

Wpływ na miejsca pracy-2 000 do 4 500

Kluczowy czynnikWypieranie eksportu na rynku UE przez tańszy import

🍯 Pszczelarstwo (Miód)

Wpływ finansowy (rocznie)-28 do 56 mln € (spadek przychodów)

Wpływ na miejsca pracyZagrożenie dla 8 000 do 15 000 małych pasiek

Kluczowy czynnikPresja cenowa ze strony tańszego importu

🎋 Cukier

Wpływ finansowy (rocznie)Spadek opłacalności

Wpływ na miejsca pracyZagrożenie dla stabilności

Kluczowy czynnikKonkurencja z importu (kontyngent 190 tys. ton)

⛽ Biopaliwa (Etanol)

Wpływ finansowy (rocznie)Spadek opłacalności

Wpływ na miejsca pracyZagrożenie dla stabilności

Kluczowy czynnikKonkurencja z taniego importu etanolu z Brazylii

Podsumowanie dla przegranych

Skutki finansowe (rocznie) -0.5 do 1.06 mld €

Skutki dla rynku pracy -33 do 64.5 tys. miejsc

Polskie bezpieczniki w umowie UE-Mercosur. Nowa era ochrony rynku rolnego

W toku negocjacji prowadzonych pod silną presją Polski i Francji, znacząco rozbudowano architekturę bezpieczeństwa dla rolników, tworząc tak zwany Pakiet Várhelyi/Hansen. Najsilniejszym instrumentem prawnym stało się nowe rozporządzenie o wzmocnionej klauzuli ochronnej, pozwalające na szybkie przywrócenie wysokich ceł w przypadku zakłóceń rynkowych.

Kluczowym sukcesem polskiej dyplomacji było zaostrzenie parametrów tego mechanizmu poprzez obniżenie progu spadku cen produktów wrażliwych, który uruchamia procedurę, z pierwotnie proponowanych 10% do 5%. Dodatkowo wprowadzono procedurę szybkiej ścieżki, skracając czas dochodzenia Komisji ze standardowych 9–12 miesięcy do zaledwie 2–4 miesięcy w przypadku wołowiny i drobiu.

Dla polskiego rolnika oznacza to realną szansę na interwencję Brukseli, zanim potencjalna fala tańszego mięsa doprowadzi gospodarstwa do bankructwa, co stanowi bezprecedensowe wzmocnienie pozycji krajowych hodowców w porównaniu do wcześniejszych umów o wolnym handlu.

Polski bilans sektorowy. Przemysłowa wygrana kosztem rolniczej presji

Dla polskiego sektora przemysłowego, szczególnie chemicznego i maszynowego, umowa otwiera drogę do ogromnych zysków wynikających z likwidacji ceł sięgających obecnie 20%. Eksporterzy z Unii zaoszczędzą rocznie ponad 4 miliardy euro na samych opłatach celnych, co przełoży się na większą konkurencyjność polskich produktów na rynkach Argentyny czy Brazylii.

W rolnictwie sytuacja jest bardziej złożona: import wołowiny zostanie ograniczony kontyngentem 99 000 ton przy stawce 7,5%, co stanowi zaledwie 1,5% produkcji unijnej, jednak problemem jest efekt substytucji. Brazylia eksportuje głównie tzw. „szlachetne elementy”, czyli drogie steki, które konkurują bezpośrednio z najbardziej dochodowymi produktami polskich hodowców, co może wymusić drastyczne obniżki cen w całym kraju.

Z drugiej strony, hodowcy skorzystają na obniżeniu cen paszy - jak więc widać, nawet w rolnictwie umowa UE-Mercosur przynosi zarówno skutki pozytywne, jak i negatywne.

Obywatel zyska jako konsument, mając dostęp do tańszego mięsa, ale jako członek społeczeństwa musi liczyć się z ryzykiem strukturalnego osłabienia polskiej wsi.

Handel Polska-Mercosur w pigułce

Wizualne podsumowanie asymetrycznej wymiany handlowej między Polską a krajami Mercosur, z uwzględnieniem towarów i usług.

Handel towarami Handel usługami

⚖️ Deficyt w handlu towarami

Eksport z Polski

3,8 mld zł

Import do Polski

14,5 mld zł

Ujemne saldo (2022)

-10,7 mld zł

Co eksportujemy? ⚙️

Maszyny i urządzenia

Najważniejsza grupa towarowa w polskim eksporcie do regionu.

Produkty przemysłu chemicznego

Tworzywa sztuczne, nawozy i inne chemikalia.

Pojazdy i części

Głównie komponenty dla przemysłu motoryzacyjnego.

Co importujemy? ⛽️

Produkty pochodzenia roślinnego

Głównie śruta sojowa (pasze), soja, kawa, tytoń, owoce.

Mięso i produkty zwierzęce

Przede wszystkim wołowina i drób.

Produkty mineralne i inne

Rudy metali, cukier, miód, soki owocowe.

⚖️ Nadwyżka w handlu usługami

Eksport z Polski do Brazylii

270 mln zł

Import z Brazylii do Polski

158 mln zł

Dodatnie saldo (2023)

+112 mln zł

Co eksportujemy? 💻

Pozostałe usługi biznesowe

Usługi IT (oprogramowanie, wsparcie), usługi centrów BPO/SSC (księgowość, HR), doradztwo profesjonalne.

Usługi transportowe

Głównie obsługa transportu morskiego i lotniczego związanego z wymianą towarową.

Podróże zagraniczne

Wydatki turystów i podróżujących służbowo z krajów Mercosur podczas ich pobytu w Polsce.

Co importujemy? ✈️

Podróże zagraniczne

Wydatki polskich turystów i przedsiębiorców podczas podróży do krajów Mercosur. Największa kategoria importu.

Usługi transportowe

Opłaty na rzecz przewoźników z krajów Mercosur za realizację dostaw towarów do Polski.

Usługi biznesowe

Nabywanie specjalistycznych usług doradczych lub technicznych od partnerów z Ameryki Południowej.

Harmonogram wdrożenia i ryzyko kryzysu prawnego

Zgodnie z przyjętym planem, ceremonia podpisania umowy przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen odbędzie się około 12 stycznia 2026 roku w Paragwaju. Kolejnym krokiem będzie decydujące starcie w Parlamencie Europejskim wiosną 2026 roku, gdzie frakcje lewicowe i zielone zapowiadają walkę o odrzucenie porozumienia.

Jeśli Parlament wyrazi zgodę, część handlowa zacznie być tymczasowo stosowana na przełomie 2026 i 2027 roku, po zakończeniu żmudnej weryfikacji prawno-językowej tysięcy stron dokumentów. Pełna ratyfikacja przez parlamenty narodowe pozostaje pod znakiem zapytania ze względu na groźby weta ze strony prezydenta Emmanuela Macrona czy polskiego Sejmu.

Odrzucenie pełnej umowy przez choćby jedno państwo przy jednoczesnym funkcjonowaniu części handlowej może doprowadzić do bezprecedensowego kryzysu prawnego i politycznego, w którym Unia będzie handlować z Mercosurem „na słowo honoru”, bez trwałych fundamentów traktatowych.

UE-Mercosur. Kulisy dyplomatycznego przełomu i zmierzch jednomyślności

Kluczowym wydarzeniem, które umożliwiło przyjęcie mandatu do podpisania umowy, była nagła zmiana stanowiska rządu Włoch, co skutecznie uniemożliwiło Polsce i Francji sformowanie mniejszości blokującej.

Zgodnie z regułami Traktatu z Lizbony, do zablokowania decyzji w Radzie wymagany jest sprzeciw co najmniej czterech państw członkowskich reprezentujących ponad 35% populacji Unii, a Włochy jako trzecia gospodarka strefy euro posiadały niezbędną wagę demograficzną, by pomóc Polsce i innym krajom "wywrócić stolik".

Jednakże intensywne zabiegi dyplomatyczne Komisji Europejskiej, w tym oferta elastyczności budżetowej, skłoniły premier Giorgię Meloni do poparcia porozumienia, co włoski minister rolnictwa Francesco Lollobrigida przypieczętował deklaracją o spełnieniu warunków ochrony.

Dla Polski oznacza to bolesną lekcję realnej polityki — w kluczowych kwestiach handlowych suwerenność pojedynczego państwa jest ograniczona przez arytmetykę traktatową, a sojusze mogą kruszyć się pod wpływem obietnic budżetowych. Polscy obywatele muszą zrozumieć, że głos ich rządu, choć donośny, nie zawsze jest w stanie zatrzymać procesy akceptowane przez większość demograficzną kontynentu.

Prawny mechanizm przyspieszenia, czyli strategia splittingu

Aby uniknąć paraliżu ratyfikacyjnego, Komisja Europejska podzieliła porozumienie na dwa odrębne filary, co jest bezpośrednią konsekwencją opinii Trybunału Sprawiedliwości w sprawie umowy z Singapurem.

Pierwszym instrumentem jest Tymczasowa Umowa Handlowa (iTA), która obejmuje zagadnienia należące do wyłącznych kompetencji Unii, takie jak taryfy celne, kontyngenty importowe oraz środki sanitarne. Do jej wejścia w życie wystarczy zgoda Rady UE oraz Parlamentu Europejskiego, bez konieczności ratyfikacji przez parlamenty narodowe, co drastycznie skraca czas implementacji i czyni protesty w krajowych legislaturach, takich jak polski Sejm, bezskutecznymi w odniesieniu do handlu.

Drugi filar to szersza Umowa o Partnerstwie (EMPA), która jako umowa mieszana wymaga jednomyślności i pełnej ratyfikacji przez wszystkie 27 państw członkowskich, co może trwać latami. Ta strategia ma głębokie skutki dla obywateli: handel ruszy szybko, przynosząc tańsze produkty i nowe rynki zbytu, ale pełna ochrona inwestycji i dialog polityczny pozostaną w zawieszeniu, tworząc stan "tymczasowości", który może trwać dekadę, podobnie jak w przypadku umowy CETA z Kanadą.

Główne redukcje ceł w umowie UE-Mercosur

Wizualne porównanie kluczowych zmian w taryfach celnych dla najważniejszych towarów eksportowanych przez obie strony.

Co eksportuje UE do Mercosuru? 🇪🇺 ➔ 🌎

🚗Samochody	Obecnie: 35% Po umowie: 0%
⚙️Maszyny	Obecnie: 14-20% Po umowie: 0%
💊Leki	Obecnie: do 14% Po umowie: 0%
🍷Wino i alkohole	Obecnie: do 35% Po umowie: 0%
🍫Czekolada	Obecnie: 20% Po umowie: 0%
🧀Sery	Obecnie: 28% Kontyngent 30 tys. ton
🔩Części samochodowe	Obecnie: 18% Stopniowe zniesienie
🫒Oliwa z oliwek	Obecnie: 10% Po umowie: 0%

Co eksportuje Mercosur do UE? 🌎 ➔ 🇪🇺

🥩Wołowina	Obecnie: ~12.8% Kontyngent 99 tys. ton
🍗Drób	Różne stawki Kontyngent 180 tys. ton
🎋Cukier trzcinowy	Wysokie taryfy Kontyngent 190 tys. ton
⛽Etanol	Wysokie taryfy Kontyngent 650 tys. ton
🍊Sok pomarańczowy	Obecnie: ~12.2% Po umowie: 0%
☕Kawa	Obecnie: ~9% Po umowie: 0%
🍯Miód	Obecnie: 17.3% Kontyngent 45 tys. ton
🍉Owoce (np. melony)	Obecnie: ~12% Po umowie: 0%

Finansowa poduszka powietrzna i kreatywna księgowość Brukseli

Równolegle z mechanizmami prawnymi Unia uruchomiła potężne zasoby finansowe, jednak ich natura budzi kontrowersje i wymaga od polskich obywateli uważnej analizy. Utworzono dedykowany Fundusz Kompensacyjny Mercosur o wartości co najmniej 1 miliarda euro, który nie będzie wypłacany automatycznie, lecz zadziała jak polisa ubezpieczeniowa uruchamiana tylko w przypadku udowodnionych strat.

Rozwiązaniem, które przesądziło o poparciu Włoch i innych państw, był mechanizm „front-loadingu” Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), polegający na przyspieszeniu wypłat 45 miliardów euro z funduszy zaplanowanych na lata 2028–2034. Dla Polski i Włoch oznacza to dostęp do miliardów euro w przyspieszonym trybie na modernizację technologiczną, co ma pomóc konkurować z gigantycznymi latyfundiami z Ameryki Południowej.

Krytycy zauważają, że nie są to „nowe” pieniądze, lecz jedynie przesunięcie środków w czasie, co w dłuższej perspektywie może osłabić unijny budżet rolniczy po 2030 roku.

Geopolityka, surowce przyszłości i ekologiczny rygor

Pośpiech w finalizacji porozumienia wynika z faktu, że Chiny stały się głównym partnerem handlowym Brazylii i Argentyny, wypierając Europę z jej tradycyjnej strefy wpływów. Dla polskiej gospodarki kluczowe jest zapewnienie bezcłowego dostępu do litu, miedzi i żelaza, bez których transformacja energetyczna i produkcja baterii do samochodów elektrycznych byłyby w 100% zależne od dostaw z Azji.

Wymiar ekologiczny wzmacnia tak zwany Wspólny Instrument oraz rozporządzenie EUDR, które zmuszają eksporterów z Mercosuru do geolokalizacji swoich produktów i udowadniania, że nie pochodzą one z terenów wylesionych po 2020 roku. To potężne narzędzie sprawia, że unijne standardy środowiskowe stają się globalnym wymogiem, co chroni europejskich producentów przed nieuczciwą konkurencją opartą na niszczeniu Amazonii.

Czytaj także: 

• Kawa podniosła singlom ciśnienie w portfelach. W listopadzie powrót do podwyżek
• Utrzymanie rodziny coraz droższe. Mięso, kawa i herbata uderzyły efektem skali
• Emeryci uratowani przez ziemniaki. Listopad dał chwilę finansowego oddechu

Źródło: PolskieRadio24.pl/Michał Tomaszkiewicz

Skąd to wiemy? Jak to policzyliśmy?

Prezentowane dane oraz prognozy opierają się na oficjalnej dokumentacji legislacyjnej i komunikatach organów Unii Europejskiej wydanych do 9 stycznia 2026 roku. Informacje o przebiegu głosowania w Radzie UE oraz zmianie stanowiska Włoch pochodzą z bezpośrednich relacji dyplomatycznych oraz oficjalnych oświadczeń włoskiego Ministerstwa Rolnictwa, które potwierdziło gotowość do poparcia umowy po uzyskaniu gwarancji bezpieczeństwa. Liczby dotyczące demografii i wagi głosów w procedurze większości kwalifikowanej (QMV) wynikają bezpośrednio z reguł zapisanych w Traktacie z Lizbony, określających wymogi dla mniejszości blokującej.

Dane dotyczące oszczędności przemysłowych, w tym kwota 4 miliardów euro rocznie z tytułu zniesienia ceł, oparte są na analizach ekonomicznych Dyrekcji Generalnej ds. Handlu (DG Trade) oraz statystykach dotyczących dotychczasowych stawek celnych w krajach Mercosur.

Szczegółowe poziomy kontyngentów taryfowych (TRQ) dla wrażliwych produktów rolnych, takich jak 99 000 ton wołowiny czy 180 000 ton drobiu, pochodzą z finalnych tekstów porozumienia handlowego regulujących dostęp do rynku wewnętrznego UE. Wartości te zostały zestawione z całkowitą unijną produkcją, aby precyzyjnie określić ich procentowy wpływ na rynek.

Parametry mechanizmów obronnych, zwane Pakietem Várhelyi/Hansen, zostały zweryfikowane na podstawie rozporządzeń o klauzulach ochronnych zatwierdzonych przez Parlament Europejski i Radę w grudniu 2025 roku. Kwoty wsparcia finansowego, w tym 45 miliardów euro w ramach mechanizmu „front-loadingu” oraz 1 miliard euro na fundusz kompensacyjny, pochodzą z propozycji budżetowych Komisji Europejskiej dotyczących Wieloletnich Ram Finansowych oraz funduszy Wspólnej Polityki Rolnej. Harmonogram wdrażania został opracowany na podstawie kalendarza prac instytucjonalnych Unii, w tym harmonogramu prac Komisji Handlu Międzynarodowego (INTA) Parlamentu Europejskiego.

W obszarze ochrony środowiska i geopolityki dane o zobowiązaniach do ograniczenia wylesiania oraz mechanizmach sankcyjnych bazują na protokole dodatkowym do umowy (Joint Instrument) oraz na zapisach rozporządzenia o wylesianiu (EUDR). Informacje o strategicznych zasobach surowcowych krajów Mercosur oraz ich znaczeniu dla unijnego łańcucha dostaw baterii oparto na analizach dotyczących surowców krytycznych (Critical Raw Materials Act) i celach transformacji energetycznej Wspólnoty.