Na co ostrzy zęby chiński smok? "Koniec miodowego miesiąca"
![Agnieszka Kamińska](/_next/image?url=%2Fassets%2Fzaslepka_208x208.png&w=3840&q=75)
Agnieszka Kamińska
2024-09-06, 21:09
Liderzy państw z niemal całej Afryki stawili się w Pekinie na specjalnym szczycie. Zabrakło tylko jednego małego kraju. Czy to znaczy, że Chiny podporządkowały sobie Afrykę, zasypując ją deszczem juanów, i wciągnęły ją do swojego obozu? Jak zawsze, rzeczywistość jest bardziej skomplikowana - mówią eksperci i wskazują że wzajemne relacje uległy zmianie. W dodatku Afryka przez lata brutalnego traktowania jej przez różne potęgi nauczyła się być niezależna.
Delegatów z krajów afrykańskich w Pekinie oczekiwano z orszakami tanecznymi. Wszyscy zaczęli się zjeżdżać już jakiś czas przed trzydniowym szczytem, więc był czas na kolorowe występy.
Przywódca ChRL Xi Jinping zapowiedział wsparcie finansowe o wartości 360 mld juanów (50 mld dolarów) krajom biorącym udział w Forum Współpracy Chiny-Afryka (FOCAC) w Pekinie. Państw tych było ponad 50. Planowane na trzy lata wsparcie finansowe to linia kredytowa (210 mld juanów) i nowe inwestycje (50 mld juanów).
Pekin jest głównym partnerem handlowym krajów afrykańskich. Chiny traktują Afrykę jako źródło cennych surowców: takich jak kobalt, lit, miedź, drewno.
Czy zatem jest tak, że Chiny inwestują w Afryce olbrzymie pieniądze i dlatego liderzy państw Afryki przyjechali do Pekinu, a Afryka tańczy, jak Chiny zagrają?
REKLAMA
Według eksperta OSW dr. Michała Bogusza sytuacja wygląda trochę inaczej - na obiecane przez Pekin środki nikt nie czeka, bo i poprzednie obietnice nie były do końca realizowane.
- Okres miodowego miesiąca w relacjach państw Afryki z Chinami minął. W 2018 roku, na ostatnim szczycie afrykańskim Pekin obiecał przekazanie krajom Afryki dofinansowania w wysokości 60 mld dolarów. Tego nigdy do końca nie zrealizowano. I teraz wszyscy wiedzą, że deklarowane obecnie środki to puste słowa - przekazał portalowi polskieradio24.pl dr Michał Bogusz (OSW).
Ekspert ocenił, że Chiny tak naprawdę wykorzystują Afrykę - jeśli chodzi o kredyty na infrastrukturę.
- Chińskie inwestycje w Afryce nie do końca są inwestycjami w dosłownym sensie tego słowa. To tak naprawdę projekty infrastrukturalne na zamówienie władz - ale realizowane przez chińskie firmy, za chińskie kredyty. Kredyty tego rodzaju na projekty w państwach rozwijających się są zazwyczaj wyższe niż kredyty na wolnym rynku. Warunkiem inwestycji jest wzięcie kredytu od chińskiego banku i zatrudnienie chińskich firm - przekazał.
REKLAMA
Analityk dodał, że jest to de facto "eksport nadpodaży mocy produkcyjnych sektora budowlanego do Afryki". - Afryka finansuje w ten sposób kredyty zaciągnięte w samych Chinach na zwiększenie mocy produkcyjnych. To łańcuszek kredytowy - stwierdził ekspert.
Dr Bogusz dodał, że Chiny z powodu problemów gospodarczych nie mają obecnie zbyt wielu środków finansowych, by przeznaczać je na inwestycje na zewnątrz. Między innymi dlatego relacje z Afryką zaczynają zmieniać charakter.
REKLAMA
Giną chińscy biznesmeni
Czy można powiedzieć, że Pekin podporządkował sobie Afrykę? Zdaniem eksperta - nie.
- W latach po odzyskaniu niepodległości przez państwa afrykańskie państwa Zachodu udzielały kredytów w Afryce, ale gdy ich nie spłacano, państwa te mogły wysłać wojska, by wymusić spłatę zobowiązań. Chiny nie mają dzisiaj takiej zdolności. W bazie w Dżibuti mają tylko batalion żołnierzy - zauważył.
Zatem Chiny nie mają instrumentów przymusu i nie mogą nic narzucić państwom afrykańskim.
- Bywa odwrotnie - lokalne elity radzą sobie ze zbytnim naciskiem - giną chińscy biznesmeni, wybuchają pożary. Trzeba pamiętać, że państwa afrykańskie przetrwały czas zimnej wojny i były w stanie rozegrać obie strony przeciw sobie. A Afrykę traktowano zawsze bardzo brutalnie - przekazał.
REKLAMA
Państwa Afryki wykorzystują Zachód i Chiny
Przedstawienie dyplomatyczne - "Afryka jest z nami", z Chinami - nie ma zatem przełożenia na realia polityczne, stwierdził ekspert OSW.
Dodał, że państwa afrykańskie w większości wykorzystują Zachód i Chiny do "lewarowania" siebie nawzajem, wygrywania ustępstw od jednej i drugiej strony.
Jeśli Zachód byłby w stanie zaoferować w Afryce lepsze warunki, spora część tych państw zostawi Pekin bez mrugnięcia okiem - wskazał jednocześnie ekspert.
- Państwa afrykańskie są niezależne, nie grają ani na Zachód, ani na Chiny, ale na siebie. Jeśli zobaczą alternatywę, przerzucą się na popieranie Zachodu. Jednak ten jest niemrawy i niezdolny do zmiany paradygmatu relacji z Afryją - opartego na myśleniu pomocowym. Opiera się to na tym, że Zachód dyktuje warunki, a państwa Afryki dostają tak naprawdę rybę, zamiast wędki. Chiny zaś proponują, że sprzedadzą wędkę na kredyt. Dopóki Zachód nie zaoferuje lepszego kredytu na wędkę - będzie przegrywał - stwierdził analityk OSW.
REKLAMA
Analityk mówił także, że nic się nie zmieniło jeśli chodzi o politykę Chin w naszym regionie Europy Środkowo-Wschodniej Pekin ma wciąż te same cele.
- "Dziel i rządź". Próbuje stworzyć podziały w UE, by potem je wykorzystać i zablokować współpracę UE z USA, na wypadek większego konfliktu w Azji Wschodniej, w domyśle o Tajwan - dodał.
Chiny będą współpracowały z Rosją, która może uzyskać ten efekt przez zastraszenie lub militarnie. Nic tutaj się nie zmieni, póki cele rządzącej w Chinach partii komunistycznej się nie zmienią - przekazał.
Specjalność chińskiej dyplomacji
Szczyty z pompą, z udziałem przywódców, na najwyższym szczeblu, to specjalność chińskiej dyplomacji - podobne odbywają się z krajami Azji Centralnej czy Azji Południowo-Wschodniej - zauważył w rozmowie z portalem polskieradio24.pl dr Marcin Przychodniak (PISM).
- Chodziło o to, by pokazać Chiny jako państwo dominujące w relacjach z różnymi częściami świata, w tym przypadku z Afryką. Trzeba jednak zauważyć, że Afryka to zróżnicowany kontynent, więc i stosunki z poszczególnymi państwami są różne - dodał ekspert PISM.
Takie spotkania z afrykańskimi państwami mają umacniać wrażenie, że Globalne Południe popiera promowane przez Chiny zmiany modelu międzynarodowego.
REKLAMA
Udało się to w miarę dobrze, bo, jak zaznaczył, w Pekinie pojawili się przedstawiciele niemal wszystkich państw afrykańskich - właśnie z wyjątkiem jednego, które utrzymuje relacje z Tajwanem.
Według eksperta PISM, relacje z Afryką, które miały wcześniej charakter gospodarczy - mają teraz dla Chin coraz częściej znaczenie polityczne - chodzi o poparcie na forum ONZ.
Chiny organizują też też szkolenia polityków, urzędników, "transferu dobrych praktyk". To transfer "wartości".
Coraz większe znaczenie mają kwestie bezpieczeństwa. - W Afryce jest jedyna oficjalna zagraniczna baza wojskowa - w Dżibuti - dodał dr Przychodniak.
REKLAMA
Rosja i Chiny chcą włączyć Afrykę do swojego obozu
Afryka, jak podkreślił także analityk PISM, jest elementem współpracy chińsko-rosyjskiej. - Pekin chcą włączyć te państwa do swojego bloku, gdzie najważniejszą pozycję ma już Rosja. Jednak podejście państw Afryki do chińskich pomysłów jest bardziej zróżnicowane niż Chińczycy próbują to pokazać. Problemów w relacjach jest na pewno sporo - stwierdził.
Ekspert zauważył, że w 2011-2012 roku Chiny przenosiły model współpracy z Afryką na teren Europy Środkowo-Wschodniej - chodziło m.in. o kredyty, inwestycje realizowane przez Chiny. Była to wręcz kalka z Globalnego Południa. Dla naszego regionu nie okazał się atrakcyjny. Teraz relacje z Europą Środkowo- Wschodnią wyglądają już inaczej - zwłaszcza po inwazji Rosji na Ukrainę.
"Nieuczciwie zdobyte przewagi"
A co obecnie interesuje Chiny? To szeroki temat, ale zdaniem analityka w polityce gospodarczej względem UE stawiają teraz np. na sektor elektromobilności, na tzw. zielone technologie, związane z ochroną środowiska, ograniczaniem emisji. - Pekin ma w tej branży przewagi technologiczne, firmy chińskie są obecnie wiodące w branży. Jest to część większego modelu polityki gospodarczej - eksploatowania przewag, często nieuczciwie uzyskanych, wobec Unii Europejskiej - przekazał.
- Zmasowany rosyjski atak na Lwów. Donald Tusk deklaruje pomoc w odbudowie miasta
- Putin już to czuje. Medycy w całej Rosji szukają lekarstwa
***
Szczyt FOCAC (Forum on China - Africa Cooperation) miał miejsce w Pekinie w dniach 4-6 września. Forum Współpracy Chiny - Afryka powstało w 2000 roku i było efektem rosnącego od początku lat 90. zainteresowania Pekinu kontynentem afrykańskim.
Szczyt zbojkotowalo państwo Eswatini, które utrzymuje relacje z Tajwanem.
***
REKLAMA
Z dr. Michałem Boguszem (OSW) i dr. Marcinem Przychodniakiem (PISM) rozmawiała Agnieszka Kamińska, polskieradio24.pl
REKLAMA