Cytat dnia. Marek Aureliusz: nie żyj tak, jakbyś…

Filozof w obozach wojskowych

Marka Aureliusza (ur. 121 – zm. 180, cesarz rzymski od 161 r.) określa się najczęściej mianem "filozofa na tronie". W jego postaci kultura połączyła ideał filozofa i władcy – wzorzec postulowany w starożytności od czasów przynajmniej Platona.

– Jeden z XIX-wiecznych myślicieli, Ernest Renan, stwierdził, że wraz ze śmiercią Marka Aureliusza w gruzach legła cywilizacja antyczna, co pewnie jest jakąś przesadą, niemniej świadczy o tym, z jakiego rodzaju postacią mamy do czynienia – mówił w radiowej audycji dr Krzysztof Łapiński z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego.

Zatem cesarz zamknięty w bibliotece, ewentualnie melancholijnie przechadzający się brzegami wiecznego Tybru? Nic bardziej mylnego. Marek Aureliusz jako władca rzymskiego imperium robił to, co na takiego władcę przystało: prowadził wojny. Zresztą, przyszło mu rządzić w bardzo trudnych czasach.

Marek Aureliusz jako władca rzymskiego imperium robił to, co na takiego władcę przystało: prowadził wojny. Zresztą, przyszło mu rządzić w bardzo trudnych czasach

– Klęski spadały na Rzym: potworna epidemia dżumy, wylewy Tybru, nieustanne wojny na granicach, niepokoje wewnętrzne. Marek Aureliusz musiał sobie z tym wszystkim radzić. Właściwie większość swojego cesarskiego życia spędził w obozach wojskowych – opowiadał dr Krzysztof Łapiński.

Pomnik konny Marka Aureliusza/ Foto: East News

Czym jest stoicyzm?

Jednak nie dzięki tym wojnom Marek Aureliusz zapisał się w historii. Stało się to dzięki prowadzonym przez niego zapiskom – był to dziennik duchowy, a może raczej notatnik myśli czy upomnień. Zapiski te, znane dziś jako "Rozmyślania" (oryg. gr. "Ta eis heauton" – "Do siebie samego"), stanowią najsłynniejszy przykład źródła stoickiej mądrości.

Czym jest stoicyzm? To jeden z nurtów filozoficznych zapoczątkowany w Atenach pod koniec IV w. p.n.e. przez Zenona z Kition, a rozwinięty twórczo choćby przez Senekę (to już Rzym i I wiek n.e.). Wśród idei, które stoicy propagowali – i próbowali w życie wcielać – znajdowały się takie, jak "skupienie się na tu i teraz" (na tym, co od nas zależy, co jesteśmy w stanie zmienić), akceptacja swojego losu, równowaga duchowa, nieuleganie skrajnym emocjom.

Wśród idei, które stoicy propagowali – i próbowali w życie wcielać – znajdowały się takie, jak "skupienie się na tu i teraz" (na tym, co od nas zależy, co jesteśmy w stanie zmienić), akceptacja swojego losu, równowaga duchowa, nieuleganie skrajnym emocjom.

"Nie żyj tak, jakbyś miał..."

To właśnie w "Rozmyślaniach" Marka Aureliusza można znaleźć zdania, które mimo upływu dwóch tysięcy lat od ich napisania wydają się wciąż aktualne i ważne:

Nie żyj tak, jakbyś miał żyć lat dziesięć tysięcy. Los wisi nad tobą. Dopóki żyjesz, dopóki można, bądź dobrym

"Sztuka życia ma większe podobieństwo z atletyką niż z tańcem, bo trzeba być w pogotowiu i stać bez trwogi wobec wypadków, nawet nieprzewidzianych",

"Jeżeli cię trapi coś zewnętrznego, to nie to ci dolega, ale twój własny sąd o tym. A ten zmienić – już jest w twej mocy",

"Pamiętaj, że każdy żyje tylko tą oto teraźniejszością, chwilką. Wszystko zaś inne alboś przeżył, albo niepewne".

Wśród tych myśli jest również i ta, która przypomina o kruchości ludzkiego życia. A w obliczu tego – mówi o tym, co powinno być najważniejsze w tym krótkim czasie naszego trwania:

"Nie żyj tak, jakbyś miał żyć lat dziesięć tysięcy. Los wisi nad tobą. Dopóki żyjesz, dopóki można, bądź dobrym".

Redakcja poleca

Cytat dnia. Tadeusz Różewicz: trzeba się z tym zgodzić, że Bóg…

Jacek Puciato