more_horiz
Historia

Izabela Czartoryska. "Chciała wszystko znać, wszystko wiedzieć"

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2022 05:45
- W młodości trzpiotka i kosmopolitka, zachowała po sobie pamięć patriotki i założycielki cennej kolekcji dzieł sztuki – mówiła dr Maria Czeppe na antenie Polskiego Radia.
Izabela Czartoryska, portret pędzla Aleksandra Roslina z 1774 roku
Izabela Czartoryska, portret pędzla Aleksandra Roslina z 1774 rokuFoto: Wikimedia Commons/dp

17 czerwca 1835 roku zmarła księżna Izabela Czartoryska, mecenaska sztuki, pisarka i poetka, założycielka pierwszego polskiego muzeum.

Choć przyszła na świat w jednej z najbogatszych rodów Rzeczpospolitej, nie odebrała starannego wykształcenia. Nie była też bardzo urodziwa. Miała jednak duży atut: była jedynaczką i jej mąż mógł liczyć na sowity posag. Wyszła za swojego bliskiego kuzyna Adama Kazimierza Czartoryskiego.

Jako majętna kobieta mogła pozwolić sobie na zagraniczne podróże. Zwiedziła Europę, poznała wpływowych ludzi, do kraju wróciła odmieniona. Stała się ulubienicą salonów, na jej cześć pisano wiersze.

- Poznane we Francji i Anglii nowinki zaszczepiała w rodzimym krajobrazie - mówiła dr Maria Czeppe w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków".


Posłuchaj
07:50 izabela czartoryska - mecenaska, dama___1876_02_iv_tr_0-0_108003854c736ce9[00].mp3 Audycja Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków" poświęcona postaci Izabeli Czartoryskiej. (PR, 6.06.2002)

 

Niedoszła królowa

Jej mąż miał spore szanse na polską koronę. Założył ją na skroń jednak jej inny kuzyn, Stanisław August Poniatowski, z którym łączyła ją zażyłość (niektórzy pamiętnikarze mówią nawet o romansie). Izabela, jako żona Adama Czartoryskiego, była stronniczką Familii.

- Ostro zwalczała zwolenników Rosji, nie szczędząc króla. Przez swą rodzinną politykę starała się w przyszłości zdobyć tron dla zięcia lub dla syna, a pruscy dyplomaci umiejętnie podsycali w niej tę nadzieję – dodawała dr Maria Czeppe.

Nadzieje te zostały rozwiane przez postanowienia Konstytucji 3 maja, na mocy której po bezpotomnej śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego tron miał trafić w ręce dynastii saskiej. Mimo to była zwolenniczką reform Sejmu Wielkiego, a uchwalenie ustawy przyjęła z entuzjazmem.

Pierwsze polskie muzeum

- Była to kobieta o ogromnym talencie do zjednywania sobie ludzi – wyjaśniała Barbara Grochulska w audycji Elizy Bojarskiej z cyklu "Anegdoty i fakty". - Miała niezwykły temperament polityczny. Była kobietą, która chciała wszystko znać, wszystko wiedzieć, wszędzie się mieszać.


Posłuchaj
17:42 izabela czartoryska - założycielka powązek___17855_tr_1-1_99778484c74346f[00].mp3 Audycja Elizy Bojarskiej z cyklu "Anegdoty i fakty" poświęcona postaci Izabeli Czartoryskiej. (PR, 1.11.1977)

 

Dotkliwie przyjęła zdradę targowiczan, wśród których był jej zięć. Wspierała insurekcję kościuszkowską, a następnie założyła pierwsze polskie muzeum – Świątynię Sybilli w Puławach, w której gromadziła patriotyczne pamiątki. Za swoją postawę spotkała ją surowa kara, zaborcy skonfiskowali jej majątek.

bm