Najważniejsze informacje w skrócie:

• Eskalacja amerykańskich gróźb militarnych: Po sukcesie operacji w Wenezueli w styczniu 2026 roku administracja USA ogłosiła, że siłowe przejęcie Grenlandii jest realną opcją mającą zapobiec dominacji Chin i Rosji w regionie Arktyki.
• Strategiczne znaczenie surowców krytycznych: Wyspa dysponuje potencjałem zaspokojenia 25% światowego popytu na pierwiastki ziem rzadkich oraz złożami ropy w Jameson Land szacowanymi na 13,03 mld baryłek, co czyni ją kluczowym aktywem technologicznym i energetycznym.
• Suwerenność Inuitów a plany aneksji: Mimo nacisków Waszyngtonu, duńska Ustawa o Samorządzie z 2009 roku formalnie uznaje Grenlandczyków za naród posiadający pełną kontrolę nad swoimi zasobami naturalnymi, co stanowi prawną barierę dla prób zakupu terytorium.
• Zagrożenie dla Polski i jedności NATO: Kryzys arktyczny bezpośrednio zagraża bezpieczeństwu gazociągu Baltic Pipe oraz podważa wiarygodność Artykułu 5, przypominając jednocześnie o straconej przez KGHM szansie na udział w wydobyciu strategicznego molibdenu.

Po Wenezueli czas na Grenlandię? Trump domaga się wyspy dla USA

Styczeń 2026 roku zapisze się w historii jako moment, w którym arktyczny spokój ostatecznie ustąpił miejsca bezwzględnej grze mocarstw. Przez dekady region ten funkcjonował w myśl doktryny „Wysokiej Północy, Niskiego Napięcia” (High North, Low Tension), gdzie współpraca naukowa dominowała nad rywalizacją. Jednak eskalacja retoryki Waszyngtonu, która nastąpiła po udanej operacji militarnej w Wenezueli i schwytaniu Nicolása Maduro, zdefiniowała na nowo znaczenie największej wyspy świata.

Biały Dom, ośmielony sukcesami na półkuli zachodniej, wydał oświadczenie, które wstrząsnęło podstawami sojuszu transatlantyckiego, deklarując, że "opcja militarna w celu zabezpieczenia Grenlandii jest zawsze dostępna dla Naczelnego Wodza".

Ta nagła zmiana paradygmatu wynika z faktu, że Grenlandia przestała być postrzegana jako odizolowana, lodowa pustynia, a stała się krytycznym węzłem globalnej architektury bezpieczeństwa. Wydarzenia z początku 2026 roku pokazały, że USA traktują wyspę jako klucz do dominacji w łańcuchach dostaw nowoczesnych technologii oraz niezbędną barierę przed wpływami Chin i Rosji. Wygląda na to, że Waszyngton jest gotów zaryzykować spójność NATO, aby uzyskać pełną kontrolę nad tym terytorium, uznając je za integralny element swojej strefy wpływów.

Co ma Grenlandia, czego chcą USA? Ropa, rudy i bat na Rosję i Chiny

Geopolityczny magnetyzm Grenlandii wynika w dużej mierze z faktu, że wyspa ta może samodzielnie zaspokoić nawet 25% światowego popytu na pierwiastki ziem rzadkich (REE), niezbędne w nowoczesnym przemyśle zbrojeniowym i zielonej energii. Głównym polem starcia stało się złoże Tanbreez, kontrolowane przez amerykańską spółkę Critical Metals Corp, które szacowane jest na 4,7 miliarda ton zmineralizowanej skały. Projekt ten zawiera 28,2 miliona ton tlenków ziem rzadkich (TREO), z czego aż 27% stanowią niezwykle cenne ciężkie ziemie rzadkie (HREE), takie jak dysproz, niezbędny do produkcji magnesów pracujących w wysokich temperaturach.

Obecnie kontrolę nad największymi złożami metali niezbędnych między innymi do produkcji aut elektrycznych mają Chiny, co biorąc pod uwagę napięte stosunki handlowe między mocarstwami może nakładać na USA wysoki imperatyw na odzyskanie suwerenności produkcyjnej.

Rywalizację o kontrolę zasobów widać w drugim dużym pokładzie odkrytym na Grenlandii. Projekt Kvanefjeld, zdominowany przez chiński państwowy gigant Shenghe Resources, to 1,01 miliarda ton rudy bogatej w REE i uran. W 2021 roku rząd w Nuuk wprowadził ustawę zakazującą wydobycia uranu o stężeniu powyżej 100 ppm, co de facto zamroziło chińskie plany, gdyż złoże to wykazuje średnio 266 ppm uranu.

Ta legislacyjna blokada jest postrzegana jako strategiczny sukces Waszyngtonu, realizowany rękami lokalnych polityków, co uniemożliwia Pekinowi rozszerzenie kontroli nad tymi strategicznymi zasobami przy jednoczesnym wsparciu dla amerykańskiego projektu Tanbreez przez EXIM Bank kwotą 120 milionów dolarów.

Grenlandzka ropa już w rękach USA. Siła amerykańskich pieniędzy

W sektorze energetycznym Grenlandia przeżywa prawdziwy renesans dzięki odkryciom w basenie Jameson Land na wschodnim wybrzeżu. Niezależny audyt przeprowadzony przez Sproule ERCE w październiku 2025 roku potwierdził tam istnienie 13,03 miliarda baryłek potencjalnych, odzyskiwalnych zasobów ropy naftowej. Taka skala stawia Jameson Land na 13. miejscu wśród największych nierozwiniętych złóż ropy na świecie, wyprzedzając wiele tradycyjnych regionów wydobywczych. Kontrolę nad tym potencjałem przejęła Greenland Energy Company (notowana na NASDAQ jako GLND), która powstała w wyniku fuzji z udziałem prywatnej firmy z Teksasu – March GL Company.

Kluczową postacią w tej operacji jest Robert Price, teksański weteran branży naftowej, którego ojciec służył na Grenlandii podczas II wojny światowej. Firma March GL finansuje 100% kosztów nadchodzących wierceń w zamian za 70% udziałów w projekcie, a do logistyki operacji planowanych na drugą połowę 2026 roku zaangażowano już amerykańskiego giganta Halliburton. Oznacza to, że USA de facto przejęły kontrolę nad przyszłym wydobyciem grenlandzkich węglowodorów, stosując strategię ekspansji ekonomicznej, która wyprzedza i gruntuje przyszłe działania polityczne Waszyngtonu.

Bezpieczeństwo narodowe USA. Militarna „Złota Kopuła” i Luka GIUK

Z perspektywy militarnej Grenlandia jest nieodzownym elementem amerykańskiego systemu obrony przeciwrakietowej. Kluczową rolę odgrywa Baza Kosmiczna Pituffik (dawniej Thule), położona na północnym zachodzie wyspy. Mieści ona radar AN/FPS-132, obsługiwany przez 12. Eskadrę Ostrzegania Kosmicznego, który jest jedynym systemem zdolnym do wczesnego wykrycia rosyjskich lub chińskich międzykontynentalnych pocisków balistycznych (ICBM) lecących najkrótszą drogą nad biegunem północnym. Amerykanie planują obecnie włączenie tej bazy w system nowej tarczy antyrakietowej o kryptonimie "Golden Dome".

Ponadto wyspa stanowi literę „G” w strategicznym skrócie GIUK (Greenland-Iceland-UK Gap). Jest to wąskie gardło morskie, przez które rosyjskie okręty podwodne z baz na Półwyspie Kolskim muszą przepłynąć, aby zagrozić szlakom handlowym na Atlantyku. Utrata kontroli nad tymi wodami oznaczałaby dla NATO utratę zdolności do śledzenia rosyjskiej floty podwodnej, co w razie konfliktu mogłoby odciąć Europę od amerykańskiego wsparcia.

Sytuację zaostrza spór o szelf kontynentalny i Grzbiet Łomonosowa, do którego roszczenia zgłaszają Dania, Kanada i Rosja, przy czym ta ostatnia złożyła wnioski sięgające aż do wyłącznej strefy ekonomicznej Grenlandii.

Amerykańska ofensywa dyplomatyczna. "Red, White and Blueland"

Groźby militarne z 2026 roku są wspierane przez konkretne działania legislacyjne w Waszyngtonie, takie jak projekt ustawy H.R. 1161, znany jako „Red, White, and Blueland Act of 2025”. Ustawa ta autoryzuje prezydenta USA do negocjacji zakupu lub innego nabycia wyspy oraz przewiduje zmianę jej nazwy na Red, White, and Blueland w nawiązaniu do barw na amerykańskiej fladze.

Projekt wprowadzony w lutym 2025 przez republikańskiego kongresmana Buddy'ego Cartera początkowo mógł wydawać się jedynie populistycznym gestem lojalności wobec Trumpa, w obliczu kryzysu 2026 roku stał się on dla Waszyngtonu wygodnym narzędziem prawnym. Biały Dom zaczął traktować te wcześniej marginalne propozycje jako element szerszej strategii nacisku na Kopenhagę i Nuuk, badając m.in. możliwość zastosowania modelu COFA.

Model Stowarzyszenia Wolnego (COFA), wzorowany na relacjach z Palau czy Wyspami Marshalla zakłada, że Grenlandia stałaby się formalnie niepodległym państwem, oddającym USA wyłączność na kwestie obronne w zamian za potężne wsparcie finansowe.

Historia amerykańskich prób przejęcia wyspy sięga 1867 roku, kiedy to raport Departamentu Stanu po raz pierwszy wskazał na jej strategiczną wartość. W 1946 roku administracja Harry'ego Trumana złożyła tajną ofertę zakupu za 100 milionów dolarów w złocie, a w 2019 roku Donald Trump podczas swojej pierwszej kadencji zapoczątkował proces zwiększania obecności USA poprzez otwarcie konsulatu w Nuuk i pakiet pomocowy o wartości 12,1 mln dolarów. Obecna determinacja administracji w 2026 roku, poparta sukcesem operacji w Wenezueli, sugeruje, że Waszyngton nie zamierza już poprzestawać na ofertach finansowych.

Chiny też chcą Grenlandię. Smocza ofensywa

Chiny, choć geograficznie oddalone, zdefiniowały się w 2018 roku jako "państwo bliskie Arktyce" (Near-Arctic State) i konsekwentnie realizują strategię "Polarnego Jedwabnego Szlaku". Pekin dąży do rozbudowy stacji badawczych i systemów satelitarnych, które zdaniem zachodnich wywiadów służą do nadzoru i komunikacji z okrętami podwodnymi. W 2018 roku chińska firma CCCC złożyła ofertę na budowę trzech lotnisk na Grenlandii, co zostało zablokowane przez interwencję USA z obawy przed militarnym wykorzystaniem tej infrastruktury.

W styczniu 2026 roku Donald Trump uzasadniał swoje naciski na Grenlandię twierdzeniem, że wyspa jest „pokryta chińskimi statkami”, co choć uznawane przez ekspertów za przesadę, znajduje odzwierciedlenie w faktycznej aktywności lodołamaczy takich jak Xuelong 2. Rywalizacja o wpływy na wyspie wpisuje się w szerszy trend wypierania kapitału chińskiego z sektora wydobywczego, czego przykładem jest nie tylko blokada złoża Kvanefjeld, ale i dryfowanie projektu cynkowo-ołowiowego Citronen w stronę kapitału zachodniego po wcześniejszych powiązaniach z chińską grupą NFC.

W tym szaleństwie jest metoda? To naród, a nie „aktywo”?

Pytanie o przynależność Grenlandii jest często błędnie sprowadzane do prostego wskazania na Danię, podczas gdy rzeczywistość opiera się na dynamicznym balansie między suwerennością Korony a samostanowieniem narodu Inuitów. Od 2009 roku status wyspy reguluje Ustawa o Samorządzie (Act on Greenland Self-Government), która w preambule formalnie uznaje mieszkańców Grenlandii za naród w świetle prawa międzynarodowego. Ten akt prawny dzieli kompetencje na sferę przekazaną, w której rząd w Nuuk (Naalakkersuisut) sprawuje pełną kontrolę nad zasobami naturalnymi, policją i sądownictwem, oraz sferę zastrzeżoną dla Danii, obejmującą politykę zagraniczną, obronność i kwestie monetarne.

Kluczowym elementem tej struktury jest mechanizm "kroczącej niepodległości ekonomicznej". Obecnie Dania przekazuje Grenlandii dotację blokową stanowiącą około połowy jej budżetu, jednak ustawa przewiduje, że wszelkie przychody z wydobycia surowców będą pomniejszać ten transfer. Gdy zyski z kopalń i szybów naftowych przekroczą wysokość dotacji, transfery z Kopenhagi ustaną, co w praktyce usunie główną barierę na drodze do pełnej suwerenności.

Premier Jens-Frederik Nielsen, lider prorynkowej partii Demokraatit, twardo stąpa po ziemi, odrzucając amerykańskie groźby aneksji jako „fantazje” i podkreślając, że Grenlandia jest krajem demokratycznym, a nie aktywem do przejęcia.

Grenlandia a sprawa Polska. Baltic Pipe, KGHM i utrata bezpieczeństwa

Dla Polski kryzys wokół Grenlandii ma wymiar bezpośredni, uderzając w dwa fundamenty bezpieczeństwa kraju: infrastrukturę energetyczną na Bałtyku oraz spójność NATO. Gazociąg Baltic Pipe o przepustowości 10 miliardów metrów sześciennych rocznie, kluczowy dla uniezależnienia od rosyjskiego gazu, przechodzi przez terytorium Danii. Jakakolwiek eskalacja konfliktu z USA stawia pod znakiem zapytania bezpieczeństwo przesyłu surowca, a ewentualne blokady w cieśninach duńskich mogłyby odciąć Polskę od głównego źródła dywersyfikacji.

Poważniejszym zagrożeniem jest jednak perspektywa rozłamu wewnątrz NATO. Scenariusz, w którym USA – główny sojusznik – grozi militarnie innemu członkowi sojuszu (Danii), jest dla Warszawy koszmarem strategicznym. Podważa to wiarygodność Artykułu 5, na którym opiera się cała polska doktryna obronna.

Premier Donald Tusk ostrzegł, że w przypadku takich gróźb "NATO straciłoby sens". Polska, jako państwo frontowe graniczące z Rosją i Białorusią, w obliczu pęknięcia sojuszu staje się niezwykle podatna na rosyjskie naciski. Każdy sygnał osłabienia więzi transatlantyckich jest dla Kremla zaproszeniem do agresywniejszych działań na wschodniej flance, co bezpośrednio obniża poziom bezpieczeństwa RP.

W sferze gospodarczej Polska odnotowała stratę w regionie – KGHM wycofał się z projektu Malmbjerg, który obecnie należy do Kanadyjczyków i przynosi zyski fińskiemu koncernowi Outokumpu. Jedynym trwałym śladem biznesowym pozostaje obecność grenlandzkiego Royal Greenland, który otworzył w Gdańsku swoje Europejskie Centrum Usług Wspólnych.

Grenlandia. Centrum nowej mapy świata?

Sytuacja wokół Grenlandii w 2026 roku dowodzi, że wyspa ta przestała być peryferiami, a stała się fundamentem bezpieczeństwa i gospodarki przyszłości. Gigantyczne odkrycia ropy i strategiczne znaczenie pierwiastków ziem rzadkich czynią ją „bankomatem” technologicznym, a baza Pituffik jest zbyt cennym zasobem, by według USA zależała od politycznych nastrojów w Kopenhadze.

Przyszłość wyspy rozstrzygnie się prawdopodobnie nie na polu bitwy, ale w gabinetach korporacji wydobywczych i parlamencie w Nuuk, gdzie wybór między duńską stabilnością a amerykańskim kapitałem i parasolem atomowym stanie się realnym dylematem niepodległościowym. Ostra reakcja europejskich liderów, w tym premiera Donalda Tuska, który podkreślił, że atak na sojusznika oznaczałby koniec NATO, pokazuje, że stawka tej gry wykracza daleko poza granice Arktyki. Grenlandia w 2026 roku jest miejscem, gdzie testowane są granice spójności Zachodu w obliczu transakcyjnej polityki wielkich mocarstw.

Źródło: PolskieRadio24.pl/Michał Tomaszkiewicz

Skąd to wiemy? Jak to wyliczyliśmy?

Prezentowana analiza opiera się na rygorystycznym zestawieniu dokumentów państwowych, niezależnych audytów geologicznych oraz oficjalnych komunikatów giełdowych. 

Fundamenty prawne i suwerenność: Informacje o statusie politycznym wyspy oraz podziale kompetencji między Nuuk a Kopenhagą pochodzą bezpośrednio z Ustawy o Samorządzie Grenlandii z 2009 roku (Act no. 473 on Greenland Self-Government) oraz oficjalnych wykładni Kancelarii Premiera Danii (Statsministeriet).

Audyty bogactw naturalnych (Ropa i REE): Liczba 13,03 miliarda baryłek ropy w basenie Jameson Land opiera się na niezależnym raporcie audytorskim firmy Sproule ERCE z października 2025 roku.

Dane dotyczące pierwiastków ziem rzadkich w projekcie Tanbreez (m.in. 28,2 mln ton tlenków) pochodzą z dokumentu Technical Report Summary przygotowanego przez Agricola Mining Consultants Pty Ltd i złożonego w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC).

Informacje o blokadzie złoża Kvanefjeld bazują na grenlandzkich regulacjach ustawowych dotyczących wydobycia uranu oraz komunikatach spółki Energy Transition Minerals (ETM).

Strategia militarna i obronność: Analiza znaczenia bazy Pituffik (Thule) oraz luki GIUK została opracowana w oparciu o opracowania U.S. Naval Institute oraz raporty Belfer Center for Science and International Affairs przy Uniwersytecie Harvarda.

Ofensywa legislacyjna USA: Dane dotyczące ustawy H.R. 1161 oraz modelu COFA pochodzą z oficjalnych rejestrów Kongresu USA (Congress.gov) oraz komunikatów prasowych Białego Domu.

Stanowiska polityczne i dyplomacja: Cytaty i deklaracje premierów Danii, Grenlandii oraz Polski (Donalda Tuska) zostały zweryfikowane w oficjalnych serwisach informacyjnych, takich jak Associated Press, Reuters oraz w komunikatach rządowych publikowanych do 7 stycznia 2026 roku.

Polska obecność gospodarcza: Informacje o wycofaniu się KGHM z projektu Malmbjerg oraz obecności firmy Royal Greenland w Gdańsku pochodzą z analizy historii koncesji wydobywczych oraz oficjalnych rejestrów spółek.