Kampania "Pamiętam. Katyń 1940". Przypnij replikę guzika katyńskiego

Guzik katyński: kampania i akcja społeczna

W ramach akcji "Przypnij guzik pamięci" przypinkę będzie można otrzymać m.in. na terenie Muzeum Katyńskiego w Warszawie, w Kordegardzie – galerii NCK przy Krakowskim Przedmieściu, w oddziałach i delegaturach IPN w całym kraju, a także w Instytucie Pileckiego w Warszawie i jego oddziałach: zamiejscowym w Augustowie - Domu Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej, a także w Berlinie i Nowym Jorku.

Guzik katyński jest elementem kampanii społeczno-edukacyjnej "Pamiętam. Katyń 1940" zainicjowanej w kwietniu 2007 roku przez Narodowe Centrum Kultury. Był to okres poprzedzający premierę filmu "Katyń" Andrzeja Wajdy.

– Guzik katyński w formie przypinki to replika artefaktu odnalezionego w dołach śmierci, milczącego świadka zbrodni, który dziś łączy pokolenia – mówi Michał Kosiorek, zastępca dyrektora NCK. – Zachęcamy wszystkich do odbierania przypinek w wyznaczonych punktach w całym kraju i za granicą. Zapraszamy grupy rekonstrukcyjne oraz lokalne ośrodki pamięci do włączania się w akcję i dystrybucję symbolicznych guzików. Każda osoba, która wepnie Guzik Katyński, staje się ambasadorem pamięci o ofiarach Zbrodni Katyńskiej – podkreśla wicedyrektor NCK.

Kontynuowanie wieloletniej kampanii nabiera szczególnego znaczenia w ostatnich latach, w kontekście agresji rosyjskiej na Ukrainę oraz szerzenia antypolskiej retoryki. Jak tłumaczy dr Rafał Kościański, rzecznik prasowy IPN, "obecnie jesteśmy świadkami powrotu imperialnej polityki Kremla, w tym powrotu rosyjskiej propagandy do narracji, że zbrodnię katyńską popełnili Niemcy".

– Symbolem tego procesu jest usunięcie w 2025 r. na cmentarzach w Miednoje i Katyniu przez władze Rosji polskich symboli wojskowych: Orderu Virtuti Militari, którym Polska uczciła wiktorię nad Rosjanami z 1792 r., oraz Krzyża Kampanii Wrześniowej, przypominającego o niemiecko-sowieckiej agresji z 1939 roku – mówi dr Rafał Kościański.

Wobec ograniczonego dostępu do miejsc pamięci szczególnie żywa staje się potrzeba pielęgnowania przestrzeni symbolicznej i przywracania pamięci poprzez symboliczne gesty.

– Od kilku lat nie mamy dostępu do lasów w Katyniu, Miednoje i Kuropatach, utrudnione jest dotarcie do Cmentarzy w Bykowni i Charkowie – podkreśla kierownik Muzeum Katyńskiego Sebastian Karwat. – Nie możemy w miejscu złożenia ciał naszych bohaterów oddać im należnego hołdu. W symboliczny sposób tę funkcję spełnia obecnie Muzeum Katyńskie jako miejsce, w którym wciąż żywa jest pamięć o ofiarach sowieckiego mordu sprzed 86 lat – dodaje.

Ofiary sowieckiej zbrodni

Symbolicznym przypinkom towarzyszą plakietki z sylwetkami wybranych dwudziestu ofiar zbrodni katyńskiej, których losy zostaną przywołane w kampanii informacyjnej realizowanej m.in. w mediach społecznościowych. Jeden guzik to jedna ludzka historia, przerwana nagle i przez długie lata zakłamywana.

– Instytut Pileckiego od początku swojego istnienia ma za zadanie upamiętnianie ofiar systemów totalitarnych, dlatego nasze włączenie się w akcję "Przypnij guzik katyński", która jest częścią kampanii edukacyjno-społecznej "Pamiętam. Katyń 1940", jest naturalnym krokiem w realizacji tej misji – tłumaczy Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego. – Chcemy w ten sposób postawić na pamięć o konkretnym człowieku, jego pasjach, rodzinie i zasługach dla Rzeczpospolitej. Rozdając repliki guzików w Warszawie, Berlinie i Nowym Jorku, przypominamy, że za każdą z 22 tysięcy ofiar stoi osobista tragedia. Umiędzynarodowienie tej pamięci jest naszym obowiązkiem, zwłaszcza teraz, gdy rosyjski imperializm ponownie zagraża Europie. Zbrodnie w Buczy pokazują, że mechanizmy totalitarne nie odeszły do przeszłości, dlatego głos ofiar Katynia musi wybrzmieć dziś szczególnie głośno – dodaje Karol Madaj.

Kalendarium wydarzeń akcji "Pamiętam. Katyń 1940"

• Nowy Jork, 10-11 kwietnia: Akcja kolportażowa i informacyjna w siedzibie Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, na ulicach Greenpointu, w Klubie Seniora Krakus (Centrum Polsko-Słowiańskie) oraz w okolicach World Trade Center (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Augustów, 11 kwietnia: Akcja kolportażowa guzików w Domu Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej na trasie tegorocznego rajdu TrekTour 2026 wśród uczestników rajdu i zainteresowanych osób (organizator: Instytut Pileckiego)  
• Warszawa, 11 kwietnia: Pokaz filmu "Katyń" (reż. A. Wajda) w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Nowy Jork, 11 kwietnia: Pokaz filmu "Katyń" (reż. A. Wajda) w siedzibie Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Warszawa, 12 kwietnia: Uroczystości w Muzeum Katyńskim  
• Uroczyste obchody 86. rocznicy zbrodni katyńskiej z udziałem Rodzin Ofiar zbrodni katyńskiej, otwarcie nowej wystawy czasowej (organizator: Muzeum Katyńskie) 
• Warszawa, 12 kwietnia: XIX Katyński Marsz Cieni, który przejdzie ulicami Warszawy (organizator: Stowarzyszenie Grupa Historyczna "Zgrupowanie Radosław")  
• Warszawa, 13 kwietnia: Akcja rozdawania guzików katyńskich w galerii Kordegarda przy Krakowskim Przedmieściu 15 – wydarzenie towarzyszące wystawie "Południk 21" nawiązującej do twórczości Józefa Czapskiego – więźnia obozu w Starobielsku, który uniknął śmierci w Katyniu. Czapski opuścił ZSRR z Armią Andersa i poświęcił znaczną część swojego dalszego życia na walkę o ujawnienie prawdy o zbrodni katyńskiej i upamiętnienie jej ofiar (organizator: Narodowe Centrum Kultury) 
• Augustów, 13-16 kwietnia: Akcja edukacyjna w formie lekcji i spotkań w zaprzyjaźnionych jednostkach edukacyjnych (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Berlin, 13 kwietnia: pokaz filmu i debata upamiętniające zbrodnię katyńską. Centralnym tematem spotkania będzie Józef Czapski. Spotkanie rozpocznie pokaz filmu dokumentalnego pt. "Józef Czapski – świadek wieku 1896-1993". Następnie odbędzie się rozmowa na temat Józefa Czapskiego w kontekście Katynia i innych osób, którym udało się uniknąć losu pomordowanych przez NKWD. Prelegentami będą: Thomas Urban, niemiecki dziennikarz i historyk, oraz Richard François Aeschlimann - szwajcarski autor książki o Józefie Czapskim. Wydarzenie połączone z akcją kolportażową w okolicach Bramy Brandenburskiej (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Warszawa, 14-27 kwietnia: tydzień edukacyjny w Domu Bez Kantów z warsztatami "Śledztwo katyńskie" dla uczniów szkół ponadpodstawowych i VIII klas szkoły podstawowej - Krakowskie Przedmieście 11 (organizator: Instytut Pileckiego) 
• Warszawa, 15 kwietnia: debata historyczna na temat kłamstwa katyńskiego w Centralnym Przystanku Historia w Warszawie, ul. Marszałkowska 107 (organizator: Instytut Pamięci Narodowej)
• Warsztaty pt. "Śledztwo katyńskie" w oddziałowych Biurach Edukacji Narodowej i Delegaturach IPN | Białystok | Częstochowa | Gdańsk | Gorzów Wielkopolski | Katowice | Kielce | Koszalin | Kraków | Lublin | Łódź | Olsztyn | Opole | Poznań | Rzeszów | Szczecin | Warszawa | Wrocław (organizator: Instytut Pamięci Narodowej)

Organizatorami kampanii społeczno-edukacyjnej "Pamiętam. Katyń 1940" są Narodowe Centrum Kultury, Muzeum Katyńskie, Instytut Pileckiego oraz Instytut Pamięci Narodowej.

Źródło: materiały prasowe NCK/mc