more_horiz
Historia

Tadeusz Kościuszko naczelnikiem insurekcji

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2022 05:55
W obliczu rozbiorów i coraz bardziej zachłannej polityki zaborców na przełomie 1792 i 1793 roku zawiązał się spisek przedpowstańczy. Uznano wówczas konieczność ustanowienia dyktatury wojskowej i powierzenia władzy Tadeuszowi Kościuszce.
Tadeusz Kościuszko składa przysięgę na krakowskim Rynku Głównym,  fragm. reprod. fot. obrazu Wojciecha Kossaka
Tadeusz Kościuszko składa przysięgę na krakowskim Rynku Głównym, fragm. reprod. fot. obrazu Wojciecha KossakaFoto: Wikipedia/dp

228 lat temu, 24 marca 1794 roku gen. Tadeusz Kościuszko na krakowskim Rynku Głównym złożył przysięgę, stając się naczelnikiem insurekcji.

W Krakowie przysięgał: "Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Syna Jego".

– Kościuszko w przysiędze nie objął spraw społecznych, a to dlatego, że pragnął lawirować – mówił historyk prof. Andrzej Zahorski w audycji Krystyny Żebrowskiej. – Dążył do tego, żeby powstanie objęło i szlachtę, i chłopów.

Polityka Kościuszki

Początkowo Kościuszko miał do dyspozycji 4 tysiące żołnierzy. Natychmiast poprosił o rekrutację do pospolitego ruszenia. 1 kwietnia 1794 roku wyruszył na Warszawę, w czym widział jedyną szansę na zwycięstwo. Po drodze spotkał opór wojsk rosyjskich idących przeciwko Polakom.

Już 4 kwietnia wojska pod wodzą Kościuszki stoczyły zwycięską bitwę pod Racławicami. Wygrana bitwa podniosła morale Polaków, którzy przekonali się, że wygrana jest możliwa. Wówczas powstanie przeniosło się w inne rejony kraju.

Posłuchaj
23:49 insurekcja kościuszkowska.mp3 O insurekcji kościuszkowskiej mówi historyk prof. Andrzej Zahorski, audycja Krystyny Żebrowskiej. (PR, 29.12.1980)

Zasłużona chwała wodza?

– Najsłabszą stroną tego wielkiego bohatera narodowego było to, że wszedł na scenę polityczną, zajaśniał na niej, ale nie trzymał fasonu – mówił dr Jan Sałkowski, który w audycji Andrzeja Sowy "Na historycznej wokandzie" wcielił się w rolę oskarżyciela Kościuszki. – Był człowiekiem, który szybko załamał się, który ustąpił pod wpływem zdarzeń i można powiedzieć, że zniknął gdzieś w mrokach dziejów.

Odmienne zdanie miała prof. Izabella Rusinowa. – Kościuszko należał do grupy ludzi o czystych rękach – zaznaczała historyk, broniąc postawy naczelnika zrywu narodowego. – Jednak to on stanął na czele powstania, dzięki któremu wszedł do panteonu narodowego.

Posłuchaj
13:50 Tadeusz Kościuszko_Na historycznej wokandzie.mp3 Czy Kościuszko stając przeciwko trzem potęgom: Prusom, Rosji i Austrii nie wystawił się na z góry straconą pozycję? Dyskusja historyków: prof. Izabelli Rusinowej i dr. Jana Sałkowskiego, aud. Andrzeja Sowy cyklu "Na historycznej wokandzie" (24.07.1993)

 

Bitwa
Na zdjęciu: Bitwa pod Racławicami, aut. Jan Matejko (1888), źr. Muzeum Narodowe w Krakowie, Wikipedia/dp

Upadek powstania, upadek Polski

Ostatecznie Tadeusz Kościuszko przeliczył się w kwestii mobilizacji chłopów w walce o sprawę Polski i powstanie upadło. 10 października 1794 roku w bitwie pod Maciejowicami ranny Kościuszko dostał się do niewoli i został osadzony w twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu. Zwolniony został dopiero po podpisaniu aktu lojalności i poddaństwa wobec cara Pawła I.

Rozwiązanie oddziałów powstańczych przez naczelnika Tomasza Wawrzeckiego nastąpiło 16 listopada pod Radoszycami. Niespełna rok później, 24 października 1795 roku Rosja, Prusy i Austria dokonały III rozbioru Polski.

mb