Do kiedy trzymać choinkę? Data jest znana, ale nie zapomnij o tej tradycji
Kiedy powinno się rozbierać choinkę? Którego dnia pożegnać się z symbolami tworzącymi w domu niepowtarzalny nastrój świąt Bożego Narodzenia? Wyjaśniamy, co na ten temat mówi kościelna i ludowa tradycja.
2026-01-20, 06:52
Świerk z lasu – w Wigilię
Choinka to w Polsce stosunkowo młoda, bo dopiero z XVIII/XIX wieku, bożonarodzeniowa tradycja. "Przyjęty od Prusaków jest zwyczaj w Warszawie, upominkiem dla dzieci w wilię: sosenka z orzechami włoskimi, złocistymi cukierkami, jabłuszkami i mnóstwem świeczek". pisał Łukasz Gołębiewski w swojej książce "Lud Polski, jego zwyczaje i zabobony" (1830).
Może dziś nie jest to już "sosenka", może na choince rzadko wiszą już jabłuszka, ale zawsze jest "mnóstwo (elektrycznych i migających) świeczek" i bogate ozdoby. Tradycja świątecznego drzewka trzyma się mocno.
Kiedy w obecnych czasach ubiera się choinkę? Pewnie najczęściej kilka dni przed Wigilią (zważywszy na przedświąteczną logistykę – na przykład w ostatni weekend przed 24 grudnia). Natomiast według tradycji drzewko, przeważnie świerk, przynoszono z lasu rano w samą Wigilię i je odpowiednio dekorowano. Ale do kiedy choinkę w domu powinno się trzymać? Kiedy ją rozebrać?
Koniec okresu Bożego Narodzenia
Jako pierwszy termin zakończenia choinkowego czasu niektóre źródła podają styczniową Uroczystość Objawienia Pańskiego (Epifanię, Trzech Króli). Skąd taki pomysł? Wzięło się to być może z tego, że jeszcze sto lat temu żywa była w polskiej kulturze ludowej tradycja przedłużania bożonarodzeniowego świętowania (rodzinne spotkania, wspólne śpiewanie kolęd itd.) przez dwanaście dni, właśnie do 6 stycznia. Nie bez znaczenia zapewne było i to, że święto Epifanii, zważywszy na jego rangę, zwane było "drugim Bożym Narodzeniem". Nadejście tego święta mogło stanowić doskonałą klamrę zamykającą ten szczególny czas w roku, w którym celebrowano narodziny Jezusa.
Ale jeśli szukamy lepiej dookreślonej daty "końca Bożego Narodzenia", musimy znaleźć w kalendarzu inną styczniową okoliczność. Według Kościoła katolickiego – a są to ustalenia obowiązujące po Soborze Watykańskim II – liturgiczny okres Bożego Narodzenia trwa do święta Chrztu Pańskiego. Przypada ono w niedzielę po Uroczystości Objawienia Pańskiego (Trzech Króli) – w tym roku obchodzono je 11 stycznia.
Teoretycznie zatem do tego czasu powinno się trzymać w domu świąteczne rekwizyty. Tak dzieje się choćby w Watykanie – szopka i choinka na Placu św. Piotra stoją właśnie do święta Chrztu Pańskiego.
Uschnięte choinki w pasażu na tyłach Domów Towarowych Centrum przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie, 1974 r. Kiedy rozebrać choinkę? Termin ostateczny
Dla tych jednak, którzy chcą przedłużyć atmosferę świąt, polska tradycja spieszy z pomocą. Zgodnie ze zwyczajem – opartym na przedsoborowym definiowaniu liturgicznego okresu Bożego Narodzenia – świąteczny radosny czas kończy się dopiero 2 lutego. W tym dniu przypada święto Ofiarowania Pańskiego, na pamiątkę opisanego w Ewangelii ofiarowania Jezusa w Świątyni Jerozolimskiej (zgodnie z prawem Mojżeszowym: 40 dni po narodzeniu).
Święto to, w naszej tradycji zwane świętem Matki Bożej Gromnicznej, kończy – znowu: według polskiego obyczaju – okres śpiewania kolęd, trzymania szopek i choinek. 2 lutego był dniem uroczystego rozbierania choinki choćby u górali sądeckich.
Mimo że naturalna choinka jest biodegradowalna, należy ją po świętach zagospodarować zgodnie z zasadami, nie można jej zostawiać w przypadkowych miejscach. Fot. Artur Szczepański/REPORTER Co zrobić z choinką po świętach?
Właśnie – choinka rozebrana, ozdoby spakowane, słodycze (już dawno) zjedzone. Co jednak zrobić z ogołoconym świątecznym drzewkiem?
Jeśli chodzi o choinkę sztuczną (o ile ktoś w ogóle zechce się takiej pozbyć, wszak może nam służyć niejeden rok) sprawa jest prosta: mniejszą wrzucamy do pojemnika na odpady zmieszane, większą zaś do pojemnika na gabaryty. Należy przy tym pamiętać, że odpad wielkogabarytowy zostawiamy luzem, w miejscu wyznaczonym, lub w kontenerze nie wcześniej niż 72 godziny przed ustalonym terminem odbioru.
Dużą sztuczną choinkę można również bezpłatnie oddać do PSZOK-ów, czyli Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych.
A co z choinką naturalną? Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania w m.st. Warszawie radzi, by takie choinki – rzecz jasna pozbawione ozdób czy też ziemi – zostawić w kontenerach oznaczonych jako "zielone" lub we wskazanych przez administratorów nieruchomości miejscach na tego typu odpady. Drzewko warto przed oddaniem rozdrobnić (np. pociąć gałązki). Podobnie jak w przypadku sztucznej choinki, także choinkę naturalną można oddać w Punkcie Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych.
Źródło: Polskie Radio/jp
"Religia. Encyklopedia PWN", red. naukowa Tadeusz Gadacz, Bogusław Milerski, Warszawa 2001; Marlena Jakubczyk, "Szczodry wieczór, szczodry dzień…", Muzeum Ziemi Wałeckiej/mzw.com.pl; www.lasy.gov.pl; www.gov.pl/web/gios; www.mpo.com.pl.