Waloryzacja i 13. emerytura. Kto zyska najwięcej, a kto zapłaci podatek?
W audycji Portfel Seniora w niedzielę 1 marca tematem były dodatkowe środki finansowe, które wiosną trafią na konta emerytów i rencistów. Omówiono szczegóły tegorocznej waloryzacji oraz zasady przyznawania 13. emerytury. Gościem programu była Joanna Osucha, specjalistka w Departamencie Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
2026-03-02, 15:13
Posłuchaj
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Trzynastka nie dla każdego taka sama: Choć kwota brutto 13. emerytury jest stała i wynosi w tym roku 1978,49 zł, wypłata netto na rękę zależy od wysokości podstawowego świadczenia. Po przekroczeniu progu 2500 zł brutto potrącana jest nie tylko składka zdrowotna, ale też zaliczka na podatek dochodowy.
- Jedna składka daje pełny dodatek: Nawet osoby pobierające tzw. emerytury groszowe, mające za sobą zaledwie jeden dzień udokumentowanej pracy, otrzymują "trzynastkę" w pełnej wysokości. Takich świadczeń w systemie wypłaca się już około 450 tysięcy.
- Uwaga na oszustów i wspólna wysyłka decyzji: Zarówno waloryzacja, jak i wypłata 13. emerytury następują z urzędu, bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków. Papierowe decyzje w obu tych sprawach seniorzy otrzymają w jednej wspólnej kopercie w drugiej połowie kwietnia.
Ile wyniesie trzynasta emerytura na rękę? Pułapka podatkowa
Zgodnie z przepisami, 13. emerytura jest wypłacana w kwocie równej najniższej emeryturze obowiązującej od 1 marca danego roku, co po tegorocznej waloryzacji daje kwotę 1978,49 zł brutto. Ostateczna kwota, która zasili konta seniorów, będzie jednak zróżnicowana.
– Osoby, które pobierają emeryturę lub rentę w kwocie do 526,49 zł, otrzymują trzynastkę pomniejszoną wyłącznie o składkę zdrowotną, czyli w wysokości 1800,43 zł. W przypadku świadczeniobiorców pobierających emeryturę w przedziale od 526,50 zł do 2500 zł, pomniejszamy trzynastkę o kwotę składki zdrowotnej oraz zaliczkę na podatek, wyliczoną z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek. Natomiast osobom pobierającym świadczenie w kwocie przekraczającej 2500 zł brutto potrącamy, oprócz 9% składki zdrowotnej, również 12% podatku. Wówczas kwota trzynastej emerytury wynosi 1563,43 zł netto – wyjaśniła Joanna Osucha.
Posłuchaj
Posłuchaj
Dla osób z niższymi emeryturami, których roczne dochody nie przekraczają kwoty wolnej od podatku (30 tys. zł), przewidziano możliwość złożenia odpowiedniego wniosku (formularz EPD-2). Dzięki niemu ZUS odstąpi od pobierania zaliczki na podatek. Ekspertka uspokoiła jednak, że nawet jeśli senior nie złoży takiego dokumentu w urzędzie, ewentualna nadpłata zostanie mu zwrócona przez skarbówkę podczas rocznego rozliczenia PIT.
Zobacz koniecznie: TABELE z dokładną wysokością emerytur po waloryzacji oraz wypłat 13. i 14. emerytury w zależności od wysokości świadczenia
Groszowe emerytury a pełna kwota dodatku
Wiele kontrowersji regularnie wzbudza fakt wypłacania pełnych "trzynastek" osobom, które nie wypracowały minimalnego świadczenia i pobierają emerytury wynoszące czasem ledwie kilkadziesiąt groszy. Skala tego zjawiska stale rośnie – pod koniec ubiegłego roku wypłacono około 450 tysięcy takich świadczeń.
– Trzynasta emerytura wypłacana jest każdemu uprawnionemu w jednakowej wysokości brutto, bez względu na kwotę otrzymywanego co miesiąc świadczenia. Oznacza to, że pełną pulę otrzymają również osoby, które przez całe swoje życie zawodowe przepracowały zaledwie jeden dzień lub miesiąc, ale z tego tytułu odprowadzono za nie choćby jedną składkę do systemu ubezpieczeń społecznych – tłumaczy specjalistka ZUS. Zasada ta dotyczy również uprawnionych cudzoziemców.
Magiczny próg 2500 zł
Jak formularz EPD-2 chroni twoją „trzynastkę” przed zaliczką na podatek?
Formularz EPD-2
To oficjalny „Wniosek o niestosowanie podstawowej kwoty zmniejszającej podatek”.
Składa się go w ZUS, aby zablokować automatyczne pobieranie zaliczki na PIT w miesiącach o zwiększonym dochodzie.
Pułapka 2500 zł w kwietniu
Jeśli twoja standardowa emerytura jest niższa niż 2500 zł brutto, nie płacisz od niej comiesięcznego podatku dochodowego.
= 3900 zł brutto
W kwietniu twój łączny dochód przekroczy miesięczny limit kwoty wolnej (2500 zł). Bez EPD-2 system ZUS automatycznie pobierze podatek od nadwyżki.
Ważne: To nie jest umorzenie
EPD-2 to jedynie odroczenie płatności, a nie jej anulowanie.
Jeśli Twoje łączne roczne zarobki przekroczą 30 000 zł brutto, podatek i tak zostanie naliczony.
Kto nie dostanie dodatkowych pieniędzy?
Choć zdecydowana większość seniorów otrzyma przelewy, system przewiduje pewne wykluczenia. Trzynastka nie przysługuje osobom pobierającym wcześniejsze świadczenia emerytalne lub rentowe, jeśli na dzień 31 marca 2026 roku prawo do nich pozostaje zawieszone. Najczęściej wynika to z przekroczenia limitów bezpiecznego dorabiania, który od 1 marca wynosi 11 957,10 zł. Przekroczenie go sprawia, że jeśli dodatek zostanie wypłacony z automatu, będzie w ostatecznym rozrachunku podlegał zwrotowi.
Rozwiano również wątpliwości dotyczące zbiegu uprawnień. Jeśli jedna osoba pobiera kilka różnych świadczeń z ZUS (np. rentę i emeryturę), przysługuje jej wyłącznie jeden dodatek. Z kolei w przypadku rent rodzinnych, do których prawo ma więcej niż jedna osoba, kwota 1978,49 zł brutto jest po prostu proporcjonalnie dzielona na wszystkich uprawnionych.
Waloryzacja 5,3% i kwietniowe terminy wypłat
Oprócz "trzynastek", od marca portfele seniorów zasiliła coroczna waloryzacja świadczeń. Tegoroczny wskaźnik wyniósł 5,3%. Minimalna emerytura wzrosła z kwoty 1878,91 zł do 1978,49 zł brutto (zysk na poziomie 99,58 zł). Osoba pobierająca do tej pory 3500 zł brutto, po waloryzacji otrzymuje 3685,50 zł (wzrost o 185,50 zł), natomiast przy emeryturze wyjściowej rzędu 7000 zł brutto zysk wyniósł 371 zł. Co ważne, waloryzacja dokonywana jest z urzędu dla świadczeń, do których prawo powstało do 28 lutego.
Wypłata 13. emerytury tradycyjnie następuje wraz z kwietniowym świadczeniem. Pieniądze będą przelewane w standardowych terminach: 1, 6, 10, 15, 20 i 25 dnia miesiąca. Ze względu na uwarunkowania logistyczne poczty, pierwsze wypłaty ruszą już pod koniec marca (27 marca dla listonoszy, 31 marca na konta bankowe). Jak zawsze, jeśli termin wypłaty przypada w niedzielę lub święto, ZUS i banki przekazują pieniądze z wyprzedzeniem.
W drugiej połowie kwietnia do wszystkich uprawnionych trafi również listowna informacja z ZUS. Instytucja wysyła decyzje o nowej zwaloryzowanej kwocie oraz o przyznaniu 13. emerytury zapakowane łącznie, w jednej kopercie.
Automatyzm i stanowcze ostrzeżenie przed oszustami
Na koniec audycji mocno zaakcentowano kwestię bezpieczeństwa oszczędności seniorów.
– Trzynasta emerytura to świadczenie, które Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznaje i wypłaca całkowicie z urzędu, bez konieczności składania formularzy. Niestety, oszustów nie brakuje. Apelujemy o ogromną ostrożność. Nasi pracownicy nie chodzą po domach i nie dzwonią do seniorów z ofertą pomocy w uzyskaniu pieniędzy. Wszelkie próby wyłudzenia danych z dowodu osobistego czy numeru rachunku bankowego należy natychmiast zgłaszać na policję lub w najbliższej jednostce ZUS – ostrzegła Joanna Osucha.
- Styczniowe zamieszanie w portfelu singla. Podwyżka minimalnej minimalnie za mała
- 2000 zł pękło. Rodziny wygrały bitwę z cenami, ale przegrały wojnę
- Święta, święta i nie po świętach. Ceny w styczniu łaskawsze dla emerytów
Źródło: Polskie Radio 24
Prowadząca: Anna Grabowska
Opracowanie: Michał Tomaszkiewicz