Darmowe leki nie zawsze bezpłatne. To zdanie trzeba powiedzieć
W audycji Portfel Seniora w niedzielę 1 lutego tematem była nowa lista leków refundowanych oraz zasady programu darmowych leków dla seniorów 65+. Gościem audycji była prof. Agnieszka Neumann-Podczaska, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego i ekspertka Instytutu Senioralnego.
2026-02-03, 10:17
Posłuchaj
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Pułapka wielolekowości: Seniorzy często wychodzą z apteki z rachunkiem na 100–200 zł, mimo uprawnień do darmowych leków. Wynika to z faktu, że przy wielu schorzeniach współistniejących, część przepisywanych preparatów nie znajduje się na liście "S" lub są to leki pełnopłatne bez recepty (np. witamina D3).
- Nowe terapie na liście: Od stycznia weszła w życie zaktualizowana lista refundacyjna, zawierająca 24 nowe terapie, w tym kluczowe leki onkologiczne (rak piersi, płuca) oraz leki na choroby rzadkie.
- Postulat obniżenia wieku dla kobiet: Ekspertka wskazała na racjonalność objęcia darmowymi lekami kobiet już od 60. roku życia. Jest to uzasadnione niższymi emeryturami tej grupy oraz koniecznością działań prewencyjnych, które w dłuższej perspektywie odciążają system ochrony zdrowia.
Prowadząca audycję Anna Grabowska rozmawiała z gościem o dylematach seniorów przy aptecznym okienku oraz o tym, dlaczego "darmowe leki" nie zawsze oznaczają brak opłat. Prof. Agnieszka Neumann-Podczaska wyjaśniła zawiłości systemu refundacji i podpowiedziała, jak rozmawiać z lekarzem, by obniżyć koszty terapii.
Prof. Agnieszka Neumann-Podczaska: To nie błąd lekarza, to specyfika listy
Wielu seniorów czuje rozczarowanie, gdy mimo programu 65+, muszą dopłacać w aptece znaczne kwoty. Prof. Neumann-Podczaska wyjaśniła, że rzadko wynika to z błędu medyka, a częściej ze skomplikowanej struktury leczenia osób starszych.
– Współistnienie wielu chorób przewlekłych powoduje, że seniorzy przyjmują bardzo dużo leków. Wśród nich często znajdują się preparaty, które nie są obecne na liście refundacyjnej. Status refundacyjny zależy od działań producenta i od tego, czy dany lek znajdzie się na aktualizowanej liście – tłumaczyła prezes Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego.
Posłuchaj
Ekspertka zwróciła uwagę, że wiele kluczowych preparatów, takich jak leki przeciwpłytkowe stosowane po zawałach czy witamina D3, jest dostępnych bez recepty, co automatycznie wyklucza je z refundacji, zmuszając pacjenta do pokrycia 100% ceny.
Farmaceuta nie zawsze może pomóc
Podczas audycji poruszono kwestię zamienników. Choć farmaceuta jest ważnym ogniwem systemu, jego ręce są często związane przepisami.
– Farmaceuta może poruszać się tylko w obszarze zamiany na taką samą substancję czynną i w obrębie tego samego poziomu refundacyjnego. Jeśli dany lek jest wypisany na 50 procent refundacji, aptekarz nie może wydać zamiennika bezpłatnego. Musi trzymać się tego samego pułapu odpłatności – wyjaśniła prof. Neumann-Podczaska.
Dodatkowym problemem są przyzwyczajenia seniorów. Wielu z nich obawia się zmiany koloru czy kształtu tabletki, co przyjmowane jest jako bariera psychologiczna, nawet jeśli zamiennik pozwoliłby zaoszczędzić pieniądze. Problematyczne bywają też nowoczesne leki wieloskładnikowe (np. trzy substancje w jednej tabletce), które są wygodniejsze, ale często droższe i nierefundowane w przeciwieństwie do ich pojedynczych odpowiedników.
Dlaczego mój lek nie jest za 0 zł?
Szybka lista kontrolna: przyczyny płatności.
Brak na liście "S"
Lek jest refundowany (np. na 30% lub ryczałt), ale nie został wpisany do specjalnego wykazu leków darmowych.
Lek OTC (bez recepty)
Dotyczy witamin, suplementów diety i prostych leków przeciwbólowych dostępnych od ręki.
Złe wskazanie medyczne
Lek jest darmowy tylko w konkretnej chorobie (np. cukrzyca), a Ty masz go przepisanego na inne schorzenie (np. otyłość lub nadciśnienie).
Wiek < 65 lat
Program darmowych leków dla seniorów rusza formalnie dopiero w dniu 65. urodzin.
"Nie stać mnie" – zdanie, które trzeba powiedzieć lekarzowi
Profesor Neumann-Podczaska zaapelowała do seniorów o przełamanie wstydu i otwartą komunikację z personelem medycznym. Zamiast rezygnować z wykupienia recepty przy okienku aptecznym, pacjent powinien wrócić do gabinetu.
– Warto uczciwie wrócić do lekarza i powiedzieć: "Mnie na ten preparat nie stać. Czy jest coś w obszarze listy 65 plus, co mogłoby być skuteczne?". Często wystarczy niewielka zmiana substancji w obrębie tej samej grupy terapeutycznej, by terapia stała się znacznie tańsza – radziła ekspertka.
Kobiety 60+ powinny mieć darmowe leki?
Ważnym wątkiem rozmowy była dyskusja o nierównościach systemowych. Kobiety przechodzą na emeryturę w wieku 60 lat, często otrzymując niskie świadczenia, ale na darmowe leki muszą czekać kolejne 5 lat. Zdaniem gościa audycji, zmiana tego stanu rzeczy miałaby uzasadnienie ekonomiczne i medyczne.
Jak rozmawiać z lekarzem?
Ściąga dla seniora: Zamiast milczeć, użyj tych trzech zdań.
O koszty leczenia
Nie wstydź się mówić o swojej sytuacji materialnej. Lekarz może nie wiedzieć, że cena leku jest barierą.
O suplementy
Często przepisywane witaminy są płatne 100%. Upewnij się, czy są niezbędne.
O leki złożone
Leki "2 w 1" są wygodne, ale często nierefundowane. Oddzielne składniki mogą być darmowe.
– To bardzo racjonalny argument. Jeśli kobieta w wieku 60 lat nie otrzyma leku przeciwzapalnego czy przeciwbólowego, może upaść i coś złamać. Za chwilę będzie niesprawna, co wygeneruje dla systemu znacznie wyższe koszty opieki, zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie – argumentowała prof. Neumann-Podczaska, wskazując na konieczność myślenia kategoriami prewencji.
Mimo rosnącego zadłużenia NFZ i kosztów programów lekowych, inwestycja w zdrowie "młodszych seniorek" mogłaby finalnie odciążyć budżet, zapobiegając ich szybszemu wykluczeniu z aktywności życiowej.
Czytaj także:
- Życie singla znów podrożało. Winne kosmetyki i espresso
- Honor dzieci warty połowę miesięcznych wydatków. Grudzień ciężkim miesiącem dla rodzin
- Seniorzy słono płacą za wigilijny obiad. Dzień z rodziną wart tyle, co 3 tygodnie samemu
Źródło: Polskie Radio 24
Prowadząca: Anna Grabowska
Opracowanie: Michał Tomaszkiewicz