Najważniejsze informacje w skrócie:

• 492,06 zł – historyczny spadek: Po raz pierwszy od miesięcy wartość koszyka seniora spadła poniżej 500 zł. To zasługa potężnej obniżki cen wędlin i warzyw w styczniu (spadek aż o 8% względem grudnia).
• 28,78% emerytury minimalnej: Emeryt to jedyny profil w raporcie, któremu żyje się lżej niż rok temu. Mimo że ceny w sklepach wzrosły (+4,16%), waloryzacja emerytur była wyższa. Efekt? Obciążenie domowego budżetu zakupami spadło z 29,15% (styczeń 2025) do 28,78% (styczeń 2026).
• Tarcza w ziemniaku, miecz w kawie: Seniorzy oszczędzają na taniejących produktach bazowych (ziemniaki -29%, cukier -17%, wieprzowina -9%), ale tracą na "drobnych przyjemnościach" (kawa +30%, herbata +13%).

Przełamanie bariery 500 złotych. Spektakularny spadek w miesiąc

Koszt nabycia zestawu produktów niezbędnych do funkcjonowania przez 30 dni dla emeryta wyniósł w styczniu 2026 roku 492,06 zł. To symboliczny moment w naszym raporcie – po raz pierwszy od dawna wartość Indeksu Miesięcznych Zakupów dla seniora spadła poniżej granicy 500 złotych.

Styczniowa odwilż dla seniora była wyjątkowo głęboka. Jeszcze w grudniu 2025 roku wartość IMZ dla emeryta wynosiła 534,81 zł. Oznacza to, że w ciągu zaledwie jednego miesiąca koszty zakupów spożywczych i higienicznych spadły o 42,75 zł, czyli o blisko 8% (dokładnie 7,99%). Taka kwota w skromnym budżecie to realny zysk, który pozwala na sfinansowanie niemal trzech dni “darmowych” zakupów w miesiącu.

Spadek wartości koszyka przekłada się na wymierne kwoty w codziennym budżecie. Analiza wydatków dzień po dniu pokazuje, jak bardzo "styczniowa odwilż" odciążyła portfel seniora. W grudniu 2025 roku dzienny koszt utrzymania emeryta (w zakresie żywności i higieny) wynosił średnio 17,25 zł. W styczniu 2026 roku koszt ten spadł do poziomu 15,87 zł. Oznacza to, że każdego dnia stycznia w kieszeni seniora zostawało średnio 1,38 zł więcej niż w grudniu.

W ujęciu rocznym sytuacja cenowa wciąż odzwierciedla rynkową drożyznę, choć jej dynamika wyhamowuje. W styczniu 2025 roku za identyczny zestaw produktów senior płacił 472,40 zł. Oznacza to, że rok do roku koszyk emeryta podrożał o 4,16%.

Indeks Miesięcznych Zakupów a emerytura. Senior jedynym wygranym stycznia

Dla seniorów styczeń 2026 przyniósł rzadko spotykany scenariusz: ich siła nabywcza wzrosła nie tylko względem poprzedniego miesiąca, ale także w porównaniu z sytuacją sprzed roku. Dane Indeksu Miesięcznych Zakupów (IMZ) pokazują, że w tym konkretnym modelu wydatków, waloryzacja świadczeń okazała się skuteczniejszą tarczą niż wzrost płac u innych grup.

W grudniu 2025 roku zakupy seniora kosztowały 534,81 zł, co przy dochodzie 1709,81 zł netto pochłaniało 31,28% budżetu. W styczniu 2026 wartość koszyka spadła do poziomu 492,06 zł. Obciążenie spadło do 28,78% emerytury minimalnej. To ogromna poprawa o 2,5 punktu procentowego w zaledwie miesiąc.

Najważniejszy wniosek płynie jednak z porównania ze styczniem 2025 roku. Wtedy senior na identyczne zakupy (kosztujące wówczas 472,40 zł) musiał przeznaczyć 29,15% swojego ówczesnego dochodu (emerytura minimalna przed waloryzacją: 1620,67 zł). Dzisiejszy wynik – 28,78% – oznacza, że senior jest realnie "bogatszy" niż rok temu.

Mimo że ceny w sklepach wzrosły nominalnie o 4,16% (czyli o blisko 20 zł), to świadczenia emerytalne w tym samym czasie wzrosły mocniej. W efekcie, po zrobieniu podstawowych zakupów, w portfelu emeryta zostaje dziś relatywnie więcej pieniędzy na inne wydatki.

– Emeryt jako jedyny w Indeksie Miesięcznych zakupów może cieszyć się ze wzrostu siły nabywczej rok do roku. W styczniu 2026 za swoje świadczenie mogli kupić więcej niż rok wcześniej. Podczas gdy u aktywnych zawodowo singli i rodzin wzrost płacy minimalnej nie nadążył za cenami w ich koszykach, seniorzy dzięki waloryzacji świadczeń oparli się wyższym cenom. To premia za bazowanie na produktach podstawowych, które taniały najszybciej – stwierdził Michał Tomaszkiewicz, autor Indeksu Miesięcznych Zakupów.

Ekstra wydatek miesiąca. Farelka na ratunek w mrozy

Styczniowy atak zimy, z temperaturami spadającymi do -20 stopni, zmusił seniorów do walki o komfort termiczny. W starym budownictwie czy niedogrzanych kamienicach kaloryfery często nie wystarczały. W ruch poszły więc rezerwy sprzętowe. Emeryt nie pobiegł do sklepu po nowy grzejnik olejowy. Sięgnął do pawlacza po sprzęt, który – jak się okazuje – jest niezniszczalny. Mowa o kultowej Farelce.

To termowentylatory produkowane w Kętrzynie, które w czasach PRL były symbolem nowoczesności, a dziś są dowodem na niezwykłą trwałość ówczesnej inżynierii. Mimo upływu dekad, farelki wciąż działają, ratując seniorów w mroźne dni.

Ile kosztuje dogrzewanie? Choć sam sprzęt jest "darmowy" (zakupiony dekady temu), jego eksploatacja już nie. Klasyczna Farelka to pożeracz prądu o mocy 2000 W. Zakładając, że podczas tygodnia największych mrozów senior dogrzewał mieszkanie przez 3 godziny dziennie (np. wieczorem przed snem i rano), przy średnich cenach prądu w 2026 roku, ten tydzień "luksusu cieplnego" kosztował seniora około 50-55 zł. Kwota ta zostanie dopisana to następnego rachunku za energię elektryczną.

Co podrożało, co potaniało? Tani obiad, droga chwila przyjemności

Analiza koszyka emeryta ujawnia wyraźny podział rynku. Produkty niezbędne do przygotowania prostego, domowego posiłku wyraźnie tanieją, co stanowi główną "tarczę" ochronną seniora. Z drugiej strony, produkty dające chwilę przyjemności (kawa, herbata) lub służące do higieny, drożeją w tempie dwucyfrowym.

W porównaniu ze styczniem 2025 roku, seniorzy płacą za zakupy o 4,16% więcej. Skąd ten wzrost, skoro tyle mówi się o taniejącej żywności? Fundament diety seniora stał się tańszy. Absolutnym rekordzistą są ziemniaki (-28,8% r/r). Dla osoby starszej, u której ziemniaki są dodatkiem do większości obiadów, to spora ulga. Wyraźnie potaniał też cukier (-17,3% r/r) oraz – co ważne w diecie tradycyjnej – wieprzowina (ok. -9% r/r). Schab czy łopatka są dziś tańsze niż rok temu, co jest ewenementem na tle drożejącego drobiu.

Inflacja uderzyła w "małe przyjemności". Najbardziej bolesny dla emeryta jest skok cen kawy (+30,2% r/r). Dla wielu seniorów filiżanka kawy to ważny rytuał, który stał się znacznie droższy. Podrożała również herbata (+13%).

- Ziemniaki potaniały, bo rekordowe zbiory wygenerowały nadwyżkę rzędu 800 tysięcy ton ponad popyt krajowy. W skupach ceny zatem spadły. Analogiczna sytuacja miała miejsce na rynku cukru. Polska wyprodukowała rekordowe 2,58 miliona ton przy konsumpcji krajowej poniżej 1,8 miliona ton. Tymczasem kawa i herbata to zupełnie inna sytuacja cenowa. Arabica na giełdzie ICE osiągnęła historyczny szczyt napędzany suszą w Brazylii, spadkiem produkcji w Wietnamie i Kolumbii, a na dodatek mieliśmy do czynienia ze spekulacjami na tych rynkach. W tym kontekście polscy importerzy nie „podnoszą cen" z chciwości, lecz przenoszą na konsumenta realne, udokumentowane wzrosty kosztu surowca – wytłumaczył zawirowania na rynkach dr Robert Orpych z WSB Merito.

Emeryci, którzy nie kupują chemii w ilościach hurtowych, mocno odczuwają wzrosty cen jednostkowych. Pasta do zębów podrożała o blisko 7%, a mydło w kostce o 2,8%.

W ujęciu miesięcznym (styczeń 2026 vs grudzień 2025) koszyk seniora zanotował spektakularny spadek o 42,75 zł (-7,99%). Co złożyło się na tak dużą ulgę?

W grudniu ceny wędlin i mięsa poszybowały w górę. W styczniu nastąpiła gwałtowna korekta. Ponieważ wędliny stanowią dużą część kwotową koszyka emeryta (seniorzy często kupują wędliny na wagę, w małych ilościach), powrót cen szynki i schabu do normy (spadek o ok. 8-9% m/m) natychmiast "odchudził" paragon.

Po grudniowym szczycie, ustabilizowały się ceny warzyw korzeniowych. Emeryt, kupujący na sztuki (marchew, pietruszka), zapłacił w styczniu zauważalnie mniej. Czy to efekt łagodnej zimy (do połowy stycznia), która obniżyła koszty przechowywania w chłodniach, czy spadku popytu po okresie świątecznym?

- Obecna sytuacja jest wynikiem nałożenia się dwóch niezależnych od siebie czynników, a mianowicie podażowego w kraju i kosztowego na rynkach globalnych. W przypadku produktów importowanych, takich jak kawa, mamy do czynienia z "inflacją importowaną". Z kolei na rynku krajowym dominuje nadpodaż wynikająca z rekordowych zbiorów w 2025 roku, które nie zostały wchłonięte przez rynek zewnętrzny – poinformował dr Orpych.

Ceny twarogu i mleka, kluczowe dla diety lekkostrawnej seniora, w styczniu przestały rosnąć, a w wielu przypadkach minimalnie spadły dzięki promocjom marketowym.

Porównanie indeksów. Duży wzrost, najskuteczniejsza tarcza

Na koniec zestawmy "osobistą inflację" seniora z szerszym obrazem gospodarki. To porównanie ujawnia prawdę o strukturze wydatków jednoosobowych gospodarstw domowych. Oto jak na tle szerokiego rynku prezentuje się sytuacja seniora. Podczas gdy Główny Urząd Statystyczny oszacował ogólną inflację konsumencką (CPI) za styczeń 2026 roku na poziomie 2,2%, średni wzrost cen w sklepach detalicznych był wyraźnie wyższy i wyniósł 3,7% (według raportu "Indeks cen w sklepach detalicznych"). Na tym tle koszyk emeryta w badaniu IMZ wyróżnia się niechlubnie najwyższą dynamiką – jego wartość wzrosła rok do roku o 4,16%.

Jak widać, mamy do czynienia z wyraźną dysproporcją. Koszyk emeryta drożeje niemal dwukrotnie szybciej niż wynosi oficjalna inflacja podawana przez GUS (4,16% vs 2,2%). Wynika to z faktu, że senior wydaje większość pieniędzy na żywność i chemię, które drożeją, a nie na taniejącą elektronikę czy odzież, które obniżają wskaźnik państwowy.

Wzrost Indeksu Miesięcznych Zakupów (4,16%) jest też wyższy od średniej sklepowej (3,7%). Dlaczego? To efekt tzw. "podatku od samotności". Emeryt nie kupuje produktów w opakowaniach zbiorczych czy rozmiarach XXL, które zazwyczaj mają korzystniejszą cenę jednostkową i wolniej drożeją. Kupując małą pastę do zębów, kostkę masła czy pojedyncze jogurty, senior jest bardziej narażony na wzrosty cen detalicznych.

Mimo tych niesprzyjających okoliczności, emeryt jako jedyny poczuł w styczniu wzrost siły nabywczej. Ratunek przyszedł jednak z wzoru wyznaczającego wysokość waloryzacji, nie ze sklepu. Dzięki temu, że wzrost emerytur w marcu 2025 okazał się wyższy (procentowo) niż wzrost cen w ich koszyku, finalnie wychodzą na plus. To system waloryzacji uratował budżety seniorów przed ich własną, najwyższą "osobistą inflacją".

– Porównanie indeksów to lekcja pokory. Pokazuje, że seniorzy są grupą najbardziej wrażliwą cenowo. Mimo że kupują najmniej, płacą relatywnie najwięcej za te same produkty, bo nie korzystają z efektu skali. W styczniu 2026 roku ich bezpieczeństwo finansowe nie wynika ze spadku cen (bo rok do roku jest drożej), ale z faktu, że państwowa waloryzacja świadczeń skutecznie ten wzrost “przykryła”– podsumował Michał Tomaszkiewicz.

Źródło: PolskieRadio24.pl/UCE Research/WSB Merito/Michał Tomaszkiewicz

Skąd to wiemy? Jak to wyliczyliśmy?

Indeks Miesięcznych Zakupów (IMZ) to cykliczny raport oparty na autorskiej metodologii Michała Tomaszkiewicza, realizowany dla PolskieRadio24.pl we współpracy z UCE Research i Uniwersytetami WSB Merito.

W odróżnieniu od wskaźników inflacji (CPI) podawanych przez GUS, IMZ nie mierzy ogólnego poziomu cen w gospodarce, lecz pokazuje nominalny koszt zakupu ściśle określonego zestawu produktów (FMCG), niezbędnych do funkcjonowania przez miesiąc. Fundamentem wyliczeń są dane z raportu "Indeks cen w sklepach detalicznych" (UCE Research/WSB Merito), opartego na analizie 87 tys. odczytów cen w ponad 40 tys. placówek handlowych.

Badanie prowadzone jest w trzech odsłonach, analizujących koszyki dla różnych typów gospodarstw domowych: Singla, Rodziny 2+2 oraz Emeryta. Prezentowany powyżej profil Emeryta zakłada osobę starszą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, której decyzje zakupowe oparte są na tradycji kulinarnej, gotowaniu w domu od podstaw i oszczędnym gospodarowaniu zasobami (wykorzystywanie żywności w 100%), przy jednoczesnym uwzględnieniu specyficznych wydatków na leki (suplementy, maści przeciwbólowe). Koszty koszyka odniesiono do najniższej emerytury netto.