more_horiz
Historia

Dlaczego Prus usunął Rosjan z "Lalki"? "Pisarz chciał nam coś przez to powiedzieć"

Ostatnia aktualizacja: 21.08.2022 05:50
- Autor "Lalki" wypreparował w swojej książce prawie doszczętnie rosyjskość Warszawy - podkreślił w rozmowie z portalem Polskiego Radia Paweł Waszak, znawca twórczości Bolesława Prusa. Powody, dla których pisarz zdecydował się na ten ruch, okazują się bardzo intrygujące.   
Serwis specjalny prus.polskieradio.pl
Serwis specjalny prus.polskieradio.pl Foto: PR

Akcja "Lalki" rozgrywa się pod koniec lat 70. XIX wieku, Warszawa jest od dziesięcioleci pod rosyjskim zaborem. Wydawałoby się zatem, że powieść realistyczna, będąca panoramą i kroniką epoki, przedstawi, chcąc nie chcąc, i ów polityczno-społeczny wymiar miasta. Stało się jednak inaczej.

Wśród licznych bohaterów "Lalki" spotkać można zaledwie jednego wyraziście zarysowanego Rosjanina - Suzina. Był to kupiec, przyjaciel Stanisława Wokulskiego (poznali się na Syberii, gdzie Wokulski został zesłany za udział w powstaniu styczniowym), w końcu: jego wspólnik w interesach. Poza tym - jak opowiadał Polskiemu Radiu Paweł Waszak - Prus "wypreparował w »Lalce« prawie doszczętnie rosyjskość Warszawy".

- Z tego, co rosyjskie, zostały kopiejki i ruble, i brzęk kajdan (to więźniowie eskortowani przez żandarmów). Pojawia się także stójkowy i sędzia, który mówi z rosyjska - wyliczał Paweł Waszak. - Natomiast cała reszta, czyli dziesiątki tysięcy żołnierzy rosyjskich stacjonujących na dzisiejszym placu Piłsudskiego i nad Wisłą poniżej Zamku, cała sfora najrozmaitszych policjantów różnej rangi - tego w zasadzie w "Lalce" nie ma.

Skąd taka pisarska autocenzura? "Widoczne na kartach »Lalki« demonstracyjne ignorowanie świata rosyjskiego było odpowiedzią polskich pisarzy i publicystów na zakaz umieszczania w tekstach rosyjskich nazwy »Polska«, którą od lat 70. XIX wieku zastępowano tam określeniem »Priwislinie, Priwislinskij Kraj« (Kraj Nadwiślański)", przypominała Agnieszka Bąbel w internetowym "Leksykonie »Lalki«".

Według Pawła Waszaka - autora m.in. książki "Wokół Okrąglaka", w której szerzej pisze o tym zagadnieniu - sprawa jest bardziej złożona.


Więcej o "Lalce" Bolesława Prusa - propozycjach jej odczytania, sylwetkach głównych bohaterów, a nawet o takich kwestiach, jak moda czy kuchnia - przeczyta użytkownik nowo powstałego serwisu prus.polskieradio.pl.


Źródła: Agnieszka Bąbel, "Rosjanie w Warszawie", w: "Leksykon Lalki  Nowa Panorama Literatury Polskiej", nplp.pl; Paweł Waszak, "Wokół Okrąglaka", Kraków 2022.