more_horiz
Historia

Neolityczne pochówki w jednym z najstarszych miast świata. Nowe badania polskich archeologów

Ostatnia aktualizacja: 16.04.2021 05:40
Jak wynika z badań, w których uczestniczyli polscy archeolodzy, w neolitycznym mieście Çatalhöyük chowano wspólnie niespokrewnione osoby. Dowodzi to istnienia organizacji społecznej, która łączyła pojedyncze osoby i grono osób zamieszkujących poszczególne domostwa.
Stanowisko archeologiczne w atalhyk
Stanowisko archeologiczne w Çatalhöyük Foto: PAP/Abaca

Jak podaje PAP, dzieci pochowane wspólnie z osobami dorosłymi w domach w jednym z najstarszych miast świata Çatalhöyük w obecnej Turcji, nie były spokrewnione ani z nimi, ani z innymi dziećmi pochowanymi obok - wynika z badań międzynarodowego zespołu naukowców, w których uczestniczyli również Polacy.

Pochówki w neolitycznych miastach

Zmarli zostali pochowani pod podłogą domostw. Podobne pochówki są odnajdywane w innych neolitycznych osadach miejskich położonych na Bliskim Wschodzie. Archeologów od lat nurtowało jednak pytanie, czy grzebano ze sobą krewnych czy raczej niespokrewnione osoby. Dlatego międzynarodowy zespół badaczy, w skład którego wchodzili naukowcy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, przebadał 22 genomy pozyskane ze zmarłych pochowanych w pradziejowych miastach w Anatolii: Aşıklı Höyük oraz właśnie Çatalhöyük.


Złote Miasto Egipt 1200 PAP.png
Egipt. Archeolodzy odnaleźli zaginione "Złote Miasto” sprzed 3000 lat

Jak informują badacze w wiadomości przesłanej PAP, ustalono, że w części pradziejowych miast domy służyły jako miejsca pochówku członków grup krewniaczych, podczas gdy na innych stanowiskach, w tym na badanym przez uczonych z UAM - Çatalhöyük, osoby dorosłe i dzieci pochowane w obrębie pojedynczego domu, nie były z sobą spokrewnione. Wnioski te opublikowano w czasopiśmie "Current Biology".

– Obecność tego zwyczaju jest znana od dawna, ale sposób w jaki był on powiązany z organizacją społeczną mieszkańców tych osad pozostawał w sferze domysłów. Część badaczy zakładało, że pochowane osoby reprezentowały członków rodzin biologicznych, podczas gdy inni skłaniali się ku bardziej złożonym, nie opartym na pokrewieństwie genetycznym, strukturom – wskazują naukowcy.

W celu rozwiązania tej zagadki międzynarodowy zespół naukowców przebadał kilkadziesiąt pochówków z neolitycznych osad. Jednym z badaczy był dr Maciej Chyleński z Instytutu Biologii i Ewolucji Człowieka na Wydziale Biologii UAM, który w 2019 roku na podstawie genomów mitochondrialnych udowodnił brak pokrewieństwa w linii matczynej pomiędzy osobami pochowanymi pod podłogami domów w Çatalhöyük.

Zwyczaje pogrzebowe mieszkańców Çatalhöyük

– W kontynuacji projektu ważne było, by z jednej strony poszerzyć badania o inne stanowiska z regionu, ale przede wszystkim sięgnąć po DNA jądrowy, umożliwiający badania w dużo większej rozdzielczości, nawet mimo słabego stanu zachowania materiału genetycznego w badanych próbach. W ramach najnowszych badań przebadaliśmy ponad 60 prób z 2 stanowisk Aşıklı Höyük i Çatalhöyük, ale odpowiedniej jakości materiał genetyczny udało się pozyskać tylko dla 22 prób, najprawdopodobniej z powodu niesprzyjających warunków środowiskowych – stwierdza polski naukowiec w komunikacie udostępnionym PAP.

Wyniki badań zostały zestawione z opublikowanymi wcześniej kilkudziesięcioma genomami pozyskanymi z pochówków z trzech innych stanowisk anatolijskich: Boncuklu Höyük, Barçın i Tepecik-Çiftlik, a następnie wykorzystane do oszacowania stopnia pokrewieństwa pomiędzy osobami pochowanymi w obrębie lub w sąsiedztwie poszczególnych budynków.

W najstarszych osadach, założonych około 10 tysięcy lat temu, takich jak Boncuklu Höyük i Aşıklı Höyük zmarłych często chowano razem z krewnymi. Z kolei w Çatalhöyük i Barçın, które zostały założone około 8,5 tysiąca lat temu, pochówki wyglądały zgoła inaczej. W tym czasie osady miejskie rozrosły się i uległy stabilizacji. Wyniki z Çatalhöyük i Barçın opierały się głównie na DNA pochodzącym z pochówków dzieci i niemowląt.

Jak się okazało w budynkach charakteryzujących się mnogością takich pochówków pokrewieństwa biologiczne między pochowanymi dziećmi były stosunkowo rzadkie – zaznaczali badacze. 

Wyniki potwierdziły wcześniejsze ustalenia dr. Macieja Chyleńskiego. Więzy krewniacze nie miały wpływu na zwyczaje pogrzebowe mieszkańców Çatalhöyük. Naukowcy doszli stąd do wniosku, że że struktura społeczna w Çatalhöyük i w prawdopodobnie innych osadach z tego okresu, nie była oparta na pokrewieństwie genetycznym.

– Daleko nam jeszcze dla całkowitego zrozumienia społeczności wczesno-neolitycznych, ale z całą pewnością ich organizacja znacząco różniła się od struktury opartej o pokrewieństwo biologiczne czy patriarchalne relacje pokrewieństwa. U podstaw organizacji społecznej leżał zapewne skomplikowany system społecznie regulowanych zależności i powiązań łączący pojedyncze osoby i grono osób zamieszkujących poszczególne domostwa – stwierdza wieloletni kierownik polskich badań osady w Çatalhöyük i współautor publikacji prof. Arkadiusz Marciniak cytowany w informacji przesłanej PAP.

PAP/sa

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem