X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
more_horiz
Historia

Władysław IV - pierwszy polski Szwed

Ostatnia aktualizacja: 20.05.2021 05:40
20 maja 1648 roku w Mereczu zmarł król Polski Władysław IV Waza. Był szanowanym i lubianym przez polską szlachtę władcą. Nie tylko odnosił wielkie sukcesy w działaniach wojennych, lecz także był szczodrym mecenasem sztuki.
Władysław IV
Władysław IV Foto: POLONA/Domena publiczna

Stworzony do wielkich rzeczy

Władysław urodził się 9 czerwca 1595 roku w letniej rezydencji monarszej w Łobzowie (obecnie jest to część Krakowa). Był trzecim dzieckiem króla Polski Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki. Przed nim narodziły się dwie córki: Anna Maria i Katarzyna, które zmarły w dzieciństwie. 

Matka monarchy – kobieta o słabym zdrowiu – zmarła, gdy chłopiec miał zaledwie trzy lata. Wzorem dla przyszłego władcy był więc jego ojciec – człowiek niezwykle religijny, dumny i charakterny. Młody Władysław już od najmłodszych lat uczestniczył w wydarzeniach publicznych i był przygotowywany do tego, aby w przyszłości objąć tron Polski. Zygmunt III pokładał wielkie nadzieje w synu - miał utworzyć pierwszą prawdziwie polską gałąź rodu Wazów. Sam król Zygmunt przecież urodził się w Szwecji, a do Rzeczpospolitej przybył po swojej koronacji w 1587 roku.

- Widziano w nim dziedzica ojca. Zdobywał sympatię ogółu, a zagraniczni obserwatorzy określali go jako młodzieńca wielkich nadziei – opowiadała historyczka prof. Teresa Chynczewska-Hennel w 139. odcinku audycji z cyklu "Historia Polski". 

Posłuchaj
06:11 historia polski (139) - xvii wiek___2076_03_iv_tr_1-1_9862398d1cdf6cc[00].mp3 O panowaniu Władysława IV opowiada historyczka prof. Teresa Chynczewska-Hennel. Odcinek 139. audycji z cyklu "Historia Polski". (PR, 19.09.2003)

Od 1605 roku Władysław pobierał nauki u księdza Gabriela Prewancjusza. Jednocześnie uczył się też sztuki wojennej u Zygmunta Kazanowskiego - było to ulubione zajęcie młodego księcia.

Polak na carskim tronie

W 1609 roku wybuchł konflikt Rzeczpospolitej z Carstwem Rosyjskim. Bojarzy niezadowoleni z rządów Wasyla Szujskiego rozpoczęli poszukiwania nowego władcy. Koroną był zainteresowany Dymitr II Samozwaniec, który nie miał poparcia wśród tamtejszej klasy panującej, a stanowił dla niej spore zagrożenie. Dlatego posłowie rosyjscy w 1610 roku zaproponowali Zygmuntowi III Wazie elekcję królewicza Władysława - uważali, że król ochroni Rosję przed kolejnym Samozwańcem. Zawarto wówczas prowizoryczne porozumienia w tej sprawie.

Latem tego samego roku Szujski został obalony, a wojska hetmana Żółkiewskiego stanęły pod Moskwą. Rozpoczęły się rokowania, które miały ustalić warunki, na jakich Władysław miał zasiąść na rosyjskim tronie. Bojarzy domagali się, żeby królewicz przyjął religię prawosławną. Na takie rozwiązanie nie chciał się zgodzić polski władca. Pertraktacje zostały więc zawieszone.

Sytuacja skomplikowała się w 1611 roku po zamordowaniu Dymitra Samozwańca. Pozbawieni groźnego przeciwnika bojarzy odrzucili koncepcję powołania na tron Władysława. W Niżnym Nowogrodzie wybuchło powstanie i sformułowano armię, która miała usunąć z Moskwy polską załogę przebywającą tam od roku. W listopadzie 1612 roku wojska Rzeczpospolitej skapitulowały. Niedługo później na nowego cara Rosjanie wybrali Michała Romanowa.

Koronacja tylko z pozoru rozwiązywała problem moskiewskiego tronu. Władysław nie zrzekł się roszczeń do korony. Co więcej, aktywnie dążył do jej uzyskania.

- W grudniu 1616 roku królewicz ogłosił się carem i wielkim kniaziem Wszechrusi. Wyruszył na Moskwę po - jak sam uważał - prawnie należącą się mu koronę carską. Armia polska wyprawiła się na wschód wiosną 1617 roku […]. Na czele wojsk królewicza stanął hetman Jan Karol Chodkiewicz – mówiła na antenie Polskiego Radia prof. Teresa Chynczewska-Hennel.

Posłuchaj
05:46 historia polski (131) - xvii wiek___1994_03_iv_tr_5-5_11982992d1cd1b60[00].mp3 Przebieg wojny polsko-rosyjskiej z lat 1609-1618 przedstawia historyczka prof. Teresa Chynczewska-Hennel. Odcinek 131. audycji z cyklu "Historia Polski". (PR, 09.09.2003)

Działania wojenne nie przyniosły oczekiwanego skutku, więc w grudniu 1618 roku podpisano rozejm w Dywilinie. Układ nie wymagał od Władysława zrzeczenia się pretensji do carskiej korony - tytuł wielkiego księcia będzie nosił do 1635 roku. 

Zawsze skory do bitki

W 1620 roku wybuchł konflikt polsko-turecki. Władysław brał udział w wyprawie chocimskiej z 1621 roku. Zwycięstwo Rzeczpospolitej zagwarantowało księciu szacunek i uznanie polskiej szlachty. Trzy lata później przyszły władca wybrał się w podróż na zachód - tego rodzaju ekspedycje były typowe dla ówczesnej młodzieży z wyższych sfer.  

W 1632 roku zmarł Zygmunt III Waza, a Władysław stał się nowym królem Polski. Od początku panowania musiał zmierzyć się z wieloma problemami, które targały wówczas Rzeczpospolitą. Przede wszystkim z nowo rozgorzałym konfliktem z Carstwem Rosyjskim.

Moskwa - niezadowolona z postanowień rozejmu dywilińskiego - postanowiła odzyskać utracone ziemie, w tym Smoleńsk. Jej wojska - korzystając z okresu bezkrólewia panującego po śmierci Zygmunta III Wazy - przystąpiły do oblężenia miasta. Działania wojenne trwały przez kolejne dwa lata i zakończyły się klęską naszego wschodniego sąsiada. Wielki wpływ na wynik wojny miał Władysław IV. 

- Trzeba powiedzieć, że król okazał się wspaniałym wodzem. Świetnie zastosował taktykę wojskową wzorowaną na holenderskiej i szwedzkiej sztuce wojennej, których tajniki poznał podczas swojego młodzieńczego wyjazdu na zachód - opowiadała na antenie Polskiego Radia prof. Teresa Chynczewska-Hennel.

Posłuchaj
04:49 historia polski (137) - xvii wiek___2032_03_iv_tr_6-6_9862543d1cd9bab[00].mp3 W latach 1632-1634 trwał konflikt polsko-rosyjski. Jego przebieg przedstawia historyczka prof. Teresa Chynczewska-Hennel w 137. odcinku audycji z cyklu "Historia Polski". (PR, 17.09.2003)

Zwaśnione kraje zawarły w 1634 roku pokój w Polanowie, na mocy którego Michał I Romanow zrzekł się na korzyść Rzeczpospolitej ziemi smoleńskiej, siewierskiej i czernihowskiej. Władysław IV natomiast zrezygnował ze swoich pretensji do carskiej korony.

Okres bezkrólewia z 1632 roku postanowiła również wykorzystać Turcja. I tym razem Polakom udało się skutecznie odeprzeć atak nieprzyjaciela. Liczne porażki zmusiły Imperium Osmańskie do rozpoczęcia pertraktacji pokojowych w 1634 roku. 

Szwedzka korona, muzyka i tolerancja religijna

Władysław IV był niezwykle ambitnym politykiem. Nie tylko z sukcesem prowadził wojny z Rosją i Turcją, ale na dodatek myślał o zaatakowaniu Szwecji i odzyskaniu korony, która mu się - ze względu na pochodzenie - należała. Ponadto dążył do odzyskania Inflant. 

- Wykorzystując moment niepowodzeń wojska szwedzkiego w wojnie 30-letniej, Władysław IV postanowił wejść w konflikt ze Szwecją – mówiła na antenie Polskiego Radia historyczka prof. Teresa Chynczewska-Hennel – Do wojny nigdy nie doszło i we wrześniu 1635 roku przy pośrednictwie francuskim, angielskim, holenderskim i brandenburskim podpisano w Sztumskiej Wsi rozejm ze Szwecją na dwadzieścia sześć lat – dodała.

Król wiele uwagi poświęcał nie tylko sprawom zagranicznym, lecz także sytuacji wewnętrznej panującej w kraju. Przede wszystkim dążył do uregulowania skomplikowanej sytuacji wyznaniowej Polski. 

- Władysław IV był człowiekiem ogromnej tolerancji religijnej. Marzyło mu się pogodzenie wszystkich wyznań chrześcijańskich. Jeszcze przed elekcją obiecywał szlachcie wyznania protestanckiego przywrócenie ich dawnych praw i zwyczajów sprzed unii brzeskiej. Słowa dotrzymał – opowiadała prof. Teresa Chynczewska-Hennel w audycji z cyklu "Historia Polski". 

Mimo iż stale dążył do rozszerzenia swojej władzy królewskiej - kosztem przywilejów szlacheckich - był szanowany i lubiany przez tę najważniejszą warstwę społeczną XVII-wiecznej Rzeczpospolitej.

Władysław IV poświęcał się nie tylko polityce, lecz także sztuce, której był wielkim wielbicielem. Organizował w Warszawie i Wilnie wspaniałe spektakle muzyczne, ściągał do kraju wybitnych śpiewaków i kompozytorów, a także utrzymywał na swym dworze chór. Interesował się również nauką i architekturą. To właśnie temu władcy zawdzięczamy kolumnę Zygmunta III Wazy, którą do dzisiaj możemy podziwiać na warszawskim Starym Mieście. Prace nad pomnikiem trwały rok, a rozpoczęto je w 1643 roku. Za projekt odpowiedzialny byli Augustyn Locci i Constantino Tencalli. 

Król nie pozostawił po sobie żadnego męskiego potomka, mimo że był dwukrotnie żonaty - z Cecylią Renatą Habsburg i Ludwiką Marią Gonzagą. Jego jedyny syn Zygmunt Kazimierz Waza zmarł w 1647, mając zaledwie siedem lat. Władysław IV umarł w 1648 roku na chorobę nerek. Kolejnym władcą Polski został jego przyrodni brat - Jan Kazimierz. 

Jb

Bibliografia:
1. Władysław Czapliński, Władysław IV i jego czasy, Kraków 2008.
2. Władysław Waza, https://dzieje.pl/postacie/wladyslaw-iv-waza.

Czytaj także

Zygmunt III Waza. Król urodzony w niewoli

Ostatnia aktualizacja: 13.11.2016 12:00
- Zygmunt urodził się w bardzo dramatycznych okolicznościach. Jego ojciec był młodszym bratem króla szwedzkiego Eryka XIV, który nie należał do osób zrównoważonych psychicznie. W Janie stale widział oponenta, osadził go w więzieniu, w zamku Gripsholm - przypomina dr Konrad Bobiatyński. To właśnie tam urodził się przyszły polski król, który pierwsze lata swojego życia spędził w niewoli. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rozejm w Dywilinie – Rzeczpospolita największa w swoich dziejach

Ostatnia aktualizacja: 11.12.2020 05:40
Na mocy podpisanego 11 grudnia 1618 roku rozejmu państwo polsko-litewskie osiągnęło największe w swoich dziejach terytorium. Zygmunt III Waza stał się królem kraju, którego powierzchnia wynosiła blisko milion kilometrów kwadratowych.
rozwiń zwiń